Tên luận án:
PHÁT TRIỂN CỘNG ĐỒNG TỪ THỰC TIỄN XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI (NGHIÊN CỨU TẠI HÒA BÌNH, QUẢNG TRỊ, CÀ MAU)
Ngành:
Công tác xã hội
Tóm tắt nội dung tài liệu:
Luận án "Phát triển cộng đồng từ thực tiễn xây dựng nông thôn mới (Nghiên cứu tại Hòa Bình, Quảng Trị và Cà Mau)" của Nguyễn Khắc Toàn, ngành Công tác xã hội, năm 2023, giải quyết nhu cầu cấp thiết về nghiên cứu chuyên sâu, hệ thống về phát triển cộng đồng (PTCĐ) trong bối cảnh xây dựng nông thôn mới (XDNTM) tại Việt Nam.
Mục tiêu chính của đề tài là xây dựng cơ sở lý luận, phương pháp và cách tiếp cận cho PTCĐ trong XDNTM; đánh giá thực trạng vận dụng các nguyên lý, cơ chế và tiến trình PTCĐ; đồng thời phân tích bối cảnh, các vấn đề và đề xuất giải pháp thúc đẩy PTCĐ trong XDNTM giai đoạn 2021-2030. Nghiên cứu được thực hiện tại ba tỉnh Hòa Bình, Quảng Trị, Cà Mau trong giai đoạn 2016-2020, với khách thể là cư dân nông thôn và cán bộ địa phương.
Luận án đóng góp khoa học bằng cách hệ thống hóa khái niệm, bổ sung lý luận về PTCĐ trong XDNTM, khẳng định sự phù hợp của các nguyên lý PTCĐ với chủ trương của Đảng và Nhà nước. Nghiên cứu lần đầu tiên tích hợp "nguyên lý", "cơ chế", "tiến trình" để đánh giá việc vận dụng trong XDNTM và đề xuất các giải pháp cụ thể, đồng thời chứng minh các giả thuyết ban đầu.
Về ý nghĩa lý luận và thực tiễn, nghiên cứu khẳng định mối quan hệ chặt chẽ giữa PTCĐ và XDNTM, nhấn mạnh vai trò chủ thể của nông dân và hiệu quả của việc vận dụng đúng đắn các nguyên lý, cơ chế, tiến trình PTCĐ. Kết quả cho thấy các xã đạt chuẩn NTM thành công có sự vận dụng PTCĐ tốt hơn, chứng minh rằng sự tham gia tích cực của người dân và áp dụng hiệu quả các yếu tố PTCĐ là then chốt, góp phần khơi dậy mọi nguồn lực trong dân theo phương châm "lấy dân làm gốc".
Luận án đề xuất năm nhóm giải pháp trọng tâm: (1) Đào tạo, bồi dưỡng cán bộ; (2) Phát huy vai trò chủ thể và sự tham gia của người dân; (3) Tăng cường cơ chế trao quyền; (4) Huy động nguồn lực phát triển cộng đồng; (5) Xây dựng và truyền thông các mô hình tổ chức cộng đồng thành công. Những giải pháp này cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn cho các cấp quản lý và cán bộ, hướng tới mục tiêu phát triển nông nghiệp, nông dân, nông thôn bền vững của Việt Nam đến năm 2045.
Mục lục chi tiết:
- PHẦN MỞ ĐẦU
- 1. Tính cấp thiết của đề tài
- 2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
- 3. Đối tượng, khách thể và phạm vi nghiên cứu
- 3.1. Đối tượng nghiên cứu
- 3.2. Khách thể nghiên cứu
- 3.3. Phạm vi nghiên cứu
- 3.3.1. Phạm vi không gian
- 3.3.2. Phạm vi thời gian
- 4. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
- 4.1 Phương pháp luận nghiên cứu
- 4.2 Phương pháp nghiên cứu cụ thể
- 4.2.1 Phương pháp phân tích tài liệu
- 4.2.2 Phương pháp phỏng vấn sâu
- 4.2.3 Phương pháp thảo luận nhóm
- 4.3. Phương pháp chọn mẫu
- 4.4. Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu
- 4. 4.1. Câu hỏi nghiên cứu
- 4.4.2. Giả thuyết nghiên cứu
- 5. Đóng góp mới về khoa học của luận án
- 6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án
- 6.1. Ý nghĩa lý luận
- 6.2. Ý nghĩa thực tiễn
- 7. Cấu trúc của luận án
- Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ PHÁT TRIỂN CỘNG ĐỒNG TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI
- 1.1. Một số nghiên cứu về lý luận phát triển cộng đồng
- 1.2. Một số nghiên cứu về thực hành phát triển cộng đồng
- 1.3. Một số nghiên cứu về thể chế, chính sách xây dựng nông thôn mới
- 1.4. Một số nghiên cứu về chủ thể người dân tham gia vào phát triển cộng đồng trong xây dựng nông thôn mới
- Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN CỘNG ĐỒNG TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
- 2.1. Một số khái niệm cơ bản và vấn đề liên quan
- 2.1.1 Một số khái niệm cơ bản
- 2.1.1.1 Khái niệm nông thôn
- 2.1.1.2 Khái niệm nông thôn mới
- 2.1.1.3 Khái niệm cộng đồng
- 2.1.1.4 Khái niệm phát triển cộng đồng
- 2.1.1.5. Khái niệm phát triển cộng đồng từ thực tiễn xây dựng NTM
- 2.1.2. Một số vấn đề liên quan
- 2.1.2.1. Tiêu chí xây dựng/đánh giá nông thôn mới
- 2.1.2.2 Sự tham gia của người dân vào phát triển cộng đồng trong xây dựng nông thôn mới
- 2.1.2.3 Về vai trò chủ thể của người dân trong xây dựng nông thôn mới
- 2.1.2.4 Về nhân viên công tác xã hội
- 2.1.2.5 Về chân dung xã hội và vai trò của ban chỉ đạo xây dựng nông thôn mới cấp xã
- 2.1.2.6. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự tham gia của cộng đồng
- 2.1.2.7. Điểm tương đồng giữa quan điểm của Đảng trong xây dựng nông thôn mới với nguyên lý và cơ chế phát triển cộng đồng
- 2.1.2.8 Chính sách, pháp luật liên quan đến phát triển cộng đồng trong xây dựng nông thôn mới
- 2.2. Lý luận phát triển cộng đồng trong xây dựng nông thôn mới
- 2.2.1. Nguyên lý phát triển cộng đồng trong xây dựng nông thôn mới
- 2.2.2. Cơ chế phát triển cộng đồng trong xây dựng nông thôn mới (phát huy vai trò chủ thể và sự tham gia của người dân)
- 2.2.3. Về tiến trình phát triển cộng đồng
- 2.3. Lý thuyết được vận dụng trong nghiên cứu
- 2.4. Khung phân tích
- Chương 3: THỰC TRẠNG VẬN DỤNG NGUYÊN LÝ, CƠ CHẾ VÀ TIẾN TRÌNH PHÁT TRIỂN CỘNG ĐỒNG TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI TẠI HÒA BÌNH, QUẢNG TRỊ VÀ CÀ MAU
- 3.1. Khái quát kết quả xây dựng nông thôn mới tại các tỉnh Hòa Bình, Quảng Trị và Cà Mau giai đoạn 2016-2020
- 3.2. Thực trạng vận dụng các nguyên lý phát triển cộng đồng trong XDNTM tại các tỉnh Hòa Bình, Quảng Trị và Cà Mau.
- 3.2.1. Thực trạng vận dụng nguyên lý phát triển tổng thể
- 3.2.2. Thực trạng vận dụng nguyên lý phát triển bền vững
- 3.2.3. Thực trạng vận dụng nguyên lý phát triển đảm bảo công bằng
- 3.2.4. Thực trạng vận dụng nguyên lý phát huy sự tham gia tối đa trong cộng đồng
- 3.2.5. Thực trạng vận dụng nguyên lý tăng cường sự liên kết và sử dụng hiệu quả kiến thức ngoài cộng đồng
- 3.2.6. Thực trạng vận dụng nguyên lý học tập và làm việc cùng cộng đồng
- 3.2.7. Thực trạng vận dụng nguyên lý tăng cường sự phối hợp giữa các tổ chức, cá nhân trong cộng đồng
- 3.3 Thực trạng vận dụng cơ chế phát triển cộng đồng trong XDNTM
- 3.3.1. Thực trạng tham gia của người dân trong việc nâng cao nhận thức về xây dựng nông thôn mới (dân biết)
- 3.3.2. Thực trạng tham gia của người dân trong việc trao đổi các vấn đề về xây dựng nông thôn mới (dân bàn)
- 3.3.3. Thực trạng tham gia của người dân trong việc ra quyết định về xây dựng nông thôn mới (Dân tham gia quyết định)
- 3.3.4. Thực trạng tham gia của người dân trong việc thực hiện các hoạt động xây dựng nông thôn mới (dân làm)
- 3.3.5. Thực trạng tham gia của người dân trong việc kiểm tra, giám sát công tác xây dựng nông thôn mới (dân kiểm tra, giám sát)
- 3.3.6. Thực trạng tham gia của người dân sử dụng thành quả về xây dựng nông thôn mới (dân hưởng thụ)
- 3.4. Thực trạng vận dụng tiến trình phát triển cộng đồng trong xây dựng nông thôn mới
- Chương 4: BỐI CẢNH, MỘT SỐ VẤN ĐỀ ĐẶT RA VÀ GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY PHÁT TRIỂN CỘNG ĐỒNG TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI
- 4.1. Bối cảnh xây dựng nông thôn mới
- 4.2. Một số vấn đề đặt ra
- 4.3. Nguyên tắc xây dựng giải pháp phát triển cộng đồng trong xây dựng nông thôn mới
- 4.3.1. Nguyên tắc “Lấy dân làm gốc”
- 4.3.2. Nguyên tắc “Dân chủ cơ sở”
- 4.3.3. Nguyên tắc “Dựa vào kết quả nghiên cứu”
- 4.4. Các giải pháp thúc đẩy phát triển cộng đồng trong xây dựng nông thôn mới
- 4.4.1. Giải pháp về đào tạo, bồi dưỡng
- 4.4.2. Phát huy vai trò chủ thể và sự tham gia của cư dân nông thôn trong quá trình tham gia xây dựng nông thôn mới
- 4.4.3. Giải pháp tăng cường cơ chế trao quyền
- 4.4.4. Giải pháp huy động nguồn lực phát triển cộng đồng
- 4.4.5. Xây dựng các mô hình tổ chức cộng đồng và truyền thông về các mô hình phát triển cộng đồng thành công từ thực tiễn xây dựng nông thôn mới.
- KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ