Luận án Nhà thờ họ ở Bắc Ninh – truyền thống và biến đổi.

Tên luận án:

NHÀ THỜ HỌ Ở TỈNH BẮC NINH; TRUYỀN THỐNG VÀ BIẾN ĐỔI

Ngành:

Văn hóa học

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án "Nhà thờ họ ở tỉnh Bắc Ninh: Truyền thống và Biến đổi" của Phạm Lê Trung tập trung nghiên cứu sâu sắc về vai trò và sự phát triển của nhà thờ họ tại Bắc Ninh, một loại hình di tích văn hóa quan trọng trong đời sống người Việt. Công trình này xuất phát từ nhận định rằng nhà thờ họ, với những giá trị lịch sử và văn hóa vật thể, phi vật thể, chưa được nghiên cứu toàn diện, đặc biệt là về các chức năng và sự biến đổi của chúng trong bối cảnh địa phương.

Dựa trên lý thuyết chức năng, luận án đã xác định ba chức năng cơ bản của nhà thờ họ: chức năng tâm linh (thờ cúng tổ tiên), chức năng giáo dục (truyền bá đạo lý "uống nước nhớ nguồn", truyền thống khoa bảng, gia phong) và chức năng sinh hoạt văn hóa cộng đồng dòng họ (vinh danh, khuyến học, kết nối giao lưu). Nghiên cứu được thực hiện tại một số nhà thờ họ tiêu biểu ở Bắc Ninh, bao gồm cả những di tích được xếp hạng Quốc gia và Tỉnh, với phạm vi thời gian từ trước năm 1986 đến nay, sử dụng cách tiếp cận liên ngành (Văn hóa học, Lịch sử, Xã hội học, Nhân học văn hóa) và các phương pháp như điền dã, thống kê.

Luận án làm rõ sự hình thành và phát triển của nhà thờ họ trong truyền thống, nhấn mạnh vai trò của chủ thể văn hóa trong việc duy trì và biến đổi các giá trị này. Trong bối cảnh công nghiệp hóa và đô thị hóa mạnh mẽ, các chức năng truyền thống của nhà thờ họ đã có những biến đổi đáng kể. Chức năng thờ cúng tổ tiên phát triển thêm yếu tố tâm linh, đôi khi biến nhà thờ họ thành đền thờ. Chức năng giáo dục thích ứng với xã hội hiện đại, trong khi chức năng sinh hoạt cộng đồng chứng kiến sự ra đời của các hội đồng gia tộc và xu hướng số hóa hoạt động.

Công trình này không chỉ phân tích những tác động tích cực và tiêu cực của sự biến đổi văn hóa đối với nhà thờ họ mà còn đưa ra những dự báo về xu hướng phát triển trong tương lai, như xu hướng hợp tự, hợp danh và xây dựng không gian văn hóa trực tuyến. Luận án khẳng định nhà thờ họ là một thành tố đặc biệt của di sản văn hóa dân tộc và sự biến đổi chức năng là một quá trình tất yếu. Kết quả nghiên cứu đóng góp thiết thực cho việc bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa nhà thờ họ và cung cấp tư liệu cho công tác quản lý văn hóa địa phương.

Mục lục chi tiết:

• Chương 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở lý luận và khái quát về hệ thống nhà thờ họ ở tỉnh Bắc Ninh.
  • 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
    • 1.1.1. Những công trình nghiên cứu về nhà thờ họ
    • 1.1.2. Những công trình nghiên cứu về nhà thờ họ ở Bắc Ninh
    • 1.1.3. Những công trình nghiên cứu về chức năng nhà thờ họ ở Bắc Ninh
      • 1.1.3.1. Những công trình nghiên cứu về chức năng tâm linh
      • 1.1.3.2. Những công trình nghiên cứu về chức năng giáo dục của nhà thờ họ
      • 1.1.3.3. Những công trình nghiên cứu về chức năng sinh hoạt văn hoá dòng họ.
      • 1.1.3.4. Những công trình nghiên cứu về sự biến đổi nhà thờ họ
  • 1.2. Cơ sở lý luận
    • 1.2.1. Một số khái niệm
      • 1.2.1.1. Nhà thờ họ
      • 1.2.1.2. Dòng họ
      • 1.2.1.3. Văn hoá dòng họ
      • 1.2.1.3. Truyền thống:
      • 1.2.1.4. Biến đổi
    • 1.2.2. Lý thuyết nghiên cứu
  • 1.3. Khái quát về hệ thống nhà thờ họ ở Bắc Ninh
    • 1.3.1. Vài nét về lịch sử hình thành tỉnh Bắc Ninh
    • 1.3.2. Tổng quan về nhà thờ họ ở Bắc Ninh
• Chương 2. Biến đổi chức năng của nhà thờ họ ở tỉnh Bắc Ninh
  • 2.1. Chức năng nhà thờ họ ở Bắc Ninh trong truyền thống
    • 2.1.1. Chức năng thờ cúng tổ tiên
    • 2.1.2. Chức năng giáo dục
      • 2.1.2.1. Đạo lý uống nước nhớ nguồn
      • 2.1.2.3. Truyền thống khoa cử - văn học, tinh thần thượng võ
    • 2.1.3. Chức năng sinh hoạt văn hoá cộng đồng dòng họ
      • 2.1.3.1. Vinh danh, khuyến học, khuyến tài
      • 2.1.3.2. Trao truyền tri thức, kinh nghiệm, hỗ trợ cuộc sống
      • 2.1.3.3. Phong trào khuyến học
      • 2.1.3.4. Kết nối, giao lưu, hội họp, giải trí.
  • 2.2. Sự biến đổi chức năng của nhà thờ họ ở Bắc Ninh hiện nay
    • 2.2.1. Biến đổi chức năng thờ cúng
      • 2.2.1.1. Biến đổi chức năng thờ cúng tổ tiên
    • 2.2.2. Biến đổi về chức năng giáo dục
    • 2.2.3. Biến đổi chức năng sinh hoạt văn hoá cộng đồng dòng họ
• Chương 3. Bàn luận về chức năng của nhà thờ họ ở Bắc Ninh hiện nay.
  • 3.1. Những vấn đề đặt ra với chức năng nhà thờ họ ở Bắc Ninh hiện nay
    • 3.1.1. Tác động cơ chế chính sách và quá trình công nghiệp hoá đối với nhà thờ họ ở Bắc Ninh hiện nay
      • 3.1.1.1. Cơ chế, chính sách đối với nhà thờ họ
      • 3.1.1.2. Tác động của quá trình công nghiệp hoá, đô thị hoá đối với nhà thờ họ
      • 3.1.1.3. Tác động của đời sống kinh tế
    • 3.1.2. Chủ thế văn hoá đối với các chức năng của nhà thờ họ.
      • 3.1.2.1. Bàn luận về văn hoá tâm linh
      • 3.1.2.2. Bàn luận về giáo dục ở nhà thờ họ hiện nay
      • 3.1.2.3. Bàn luận về sinh hoạt văn hoá cộng đồng dòng họ
  • 3.2. Bàn luận về sự phát triển nhà thờ họ ở Bắc Ninh trong tương lai
    • 3.2.1. Xu hướng phát triển nhà thờ họ ở Bắc Ninh
      • 3.2.1.1. Xu hướng hợp tự, hợp danh
      • 3.2.1.2. Xu hướng biến đổi nhà thờ họ theo dạng xây mới kết hợp nơi ở
    • 3.2.2. Bàn luận về biến đổi chức năng nhà thờ họ với sự thích ứng văn hoá trong tương lai
      • 3.2.2.1. Về tổ chức quản lý và hoạt động của nhà thờ họ
      • 3.2.2.2. Tạo lập không gian văn hoá bền vững ở nhà thờ họ
      • 3.2.2.3. Xây dựng không gian văn hóa nhà thờ họ trực tuyến
      • 3.2.2.4. Nhà thờ họ với công tác lưu trữ