NGHIÊN CỨU VĂN BIA TỈNH NAM ĐỊNH
Hán Nôm
Luận án "Nghiên cứu văn bia tỉnh Nam Định" của Trần Đại An là một công trình khoa học chuyên sâu về di sản văn bia Hán Nôm tại địa phương này. Xuất phát từ thực tế văn bia là một bộ phận quan trọng của di sản Hán Nôm và văn hóa thành văn, phản ánh đa dạng các vấn đề lịch sử, kinh tế, giáo dục, văn hóa, tôn giáo tín ngưỡng qua các giai đoạn phát triển. Tỉnh Nam Định sở hữu một kho tàng văn bia phong phú với 2.155 đơn vị (bao gồm 2.151 thác bản và 4 văn bia hiện vật), trải dài hàng nghìn năm, phản ánh rõ nét lịch sử hình thành và phát triển của địa phương, đặc biệt là dấu tích của triều Trần. Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu trước đây thường chỉ dừng lại ở việc giới thiệu, dịch nghĩa đơn lẻ, chưa có sự thống kê và khai thác đầy đủ, có hệ thống.
Mục đích chính của luận án là hệ thống hóa, phân tích đặc điểm hình thức và giá trị nội dung của văn bia Hán Nôm Nam Định, từ đó cung cấp những hiểu biết sâu sắc về mảnh đất, con người và truyền thống văn hóa Nam Định, góp phần vào công tác giáo dục truyền thống và hoạch định chính sách phát triển.
Luận án đã đạt được những đóng góp quan trọng: lần đầu tiên tập hợp, thống kê, định lượng đầy đủ 2.155 văn bia Hán Nôm tỉnh Nam Định, cung cấp nguồn tư liệu quý giá cho công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Công trình phân tích, đánh giá văn bia theo các tiêu chí khoa học chuyên ngành Bi ký học trên bình diện thời gian (triều đại), không gian (huyện, thành phố) và loại hình di tích. Đồng thời, luận án đi sâu giới thiệu hình thức văn bản, đặc điểm văn tự, và đội ngũ tạo tác văn bia. Đặc biệt, nghiên cứu làm sáng tỏ giá trị nội dung của văn bia trên các lĩnh vực lịch sử, địa lý, kinh tế, văn hóa, giáo dục, tôn giáo tín ngưỡng và phong tục tập quán, góp phần bổ sung dữ liệu chính sử và làm rõ các giá trị truyền thống của vùng đất Nam Định.
Về nội dung, văn bia Nam Định phản ánh diên cách địa danh lịch sử, diện mạo phủ Thiên Trường, các vấn đề về dòng họ Trần. Chúng cũng ghi lại công cuộc quai đê lấn biển, khai hoang lập ấp, xây dựng hạ tầng giao thông, lập chợ, phát triển làng nghề và kinh tế ngoại thương từ thế kỷ XV đến XIX. Luận án còn ca ngợi Nho giáo, Phật giáo, sự phát triển của Nho học, ghi danh những người đỗ đạt, phản ánh lịch sử các di tích văn hóa tiêu biểu, cũng như các hoạt động tín ngưỡng như tục bầu Hậu, thờ Mẫu, Thiên Chúa giáo và sự ra đời của các Hội Từ thiện. Đây là những nét đặc trưng văn hóa địa phương.
Luận án đã hệ thống hóa văn bia từ thế kỷ XII đến XX, mang lại cái nhìn tổng quan về sự hình thành và phát triển của hệ thống văn bia trên địa bàn tỉnh Nam Định. Đây là nguồn tài liệu trung thực, có giá trị cao trong nghiên cứu lịch sử, kinh tế xã hội vùng đất Nam Định xưa và lịch sử Việt Nam thời trung đại.