NGHIÊN CỨU VĂN BẢN TUỒNG “TRUNG HIẾU THẦN TIÊN” CỦA HOÀNG CAO KHẢI
Hán Nôm
Luận án "Nghiên cứu văn bản Tuồng 'Trung hiếu thần tiên' của Hoàng Cao Khải" chuyên sâu vào tác phẩm Tuồng Nôm độc đáo của Hoàng Cao Khải (1850-1933). "Trung hiếu thần tiên" là văn bản Tuồng trường thiên duy nhất được khắc in bằng chữ Nôm vào năm 1916, còn nguyên vẹn 25 hồi, thể hiện phong cách viết chuyên biệt về nghệ thuật sân khấu Tuồng. Đây cũng là tác phẩm Tuồng đầu tiên phản ánh cuộc đời nhân vật lịch sử Trần Hưng Đạo, góp phần quan trọng vào sự hình thành phong trào sáng tác Tuồng lịch sử Việt Nam giai đoạn đầu thế kỷ XX (1900-1930).
Mục đích của luận án là khảo cứu tình trạng các văn bản Tuồng Nôm "Trung hiếu thần tiên" hiện còn lưu trữ, đánh giá giá trị việc khắc in và tìm hiểu nghệ thuật biểu diễn sân khấu. Luận án tiến hành so sánh 06 văn bản chữ Nôm với bản chữ Quốc ngữ, lựa chọn văn bản AB.460 làm đối tượng nghiên cứu chính để phân loại đặc điểm và nhận xét về cách dùng chữ Nôm của tác giả. Đồng thời, phân tích giá trị nội dung, nghệ thuật và vai trò của tác phẩm trong bối cảnh sáng tác Tuồng của Hoàng Cao Khải và lịch sử nghệ thuật Tuồng giai đoạn đầu thế kỷ XX.
Nghiên cứu sử dụng các phương pháp văn bản học, văn tự, sử học, văn hóa học, văn học, nghệ thuật học, thống kê định lượng và phân tích tổng hợp. Các đóng góp khoa học chính bao gồm việc hệ thống hóa và nghiên cứu so sánh các văn bản "Trung hiếu thần tiên" hiện có, khẳng định bản in trên Nam Phong tạp chí năm 1932 là bản dịch từ bản Nôm gốc. Luận án phân tích sâu đặc điểm chữ Nôm trong tác phẩm, với tỉ lệ lớn chữ Nôm vay mượn (74,25%) và chữ Nôm tự tạo (25,75%), thể hiện sự am hiểu Hán Nôm và ý thức sử dụng ngôn ngữ tiếng Việt của tác giả.
Về nội dung, tác phẩm miêu thuật cuộc đời Trần Hưng Đạo và cuộc kháng chiến chống quân Nguyên - Mông, với hệ thống gần 100 nhân vật chia thành tuyến chính nghĩa và phản diện. Chủ đề "trung hiếu" xuyên suốt, kết hợp yếu tố lịch sử và truyền thuyết dân gian, tạo nên hình tượng Trần Hưng Đạo vừa chân thực vừa kỳ ảo, phù hợp với tâm thức dân gian. Về nghệ thuật, tác phẩm kế thừa kết cấu Tuồng trường thiên 25 hồi, xây dựng xung đột giữa quân Trần và Nguyên - Mông. Ngôn ngữ Tuồng phong phú với nói lối, hường, kẻ và 8 điệu hát, đặc biệt là việc chuyển thể hịch văn Trần Quốc Tuấn sang chữ Nôm, góp phần cổ vũ lòng yêu nước.
Luận án khẳng định vị trí tiên phong của Hoàng Cao Khải trong việc sáng tác Tuồng về đề tài lịch sử Việt Nam, đặc biệt là về Trần Hưng Đạo, tạo tiền đề cho sự phát triển của Tuồng lịch sử giai đoạn đầu thế kỷ XX. Kết quả nghiên cứu góp phần giữ gìn di sản Hán Nôm và cung cấp tiêu chí giám định các kịch bản Tuồng Nôm chưa xác định niên đại.