Luận án Nghiên cứu tỷ lệ biểu lộ và đột biến gen LMP1 của Virus Epstein-Barr và HLA trên bệnh nhân ung thư vòm mũi họng tại Thành phố Cần Thơ

Tên luận án:

NGHIÊN CỨU TỶ LỆ BIỂU LỘ VÀ ĐỘT BIẾN GEN LMP1 CỦA VIRUS EPSTEIN-BARR VÀ HLA TRÊN BỆNH NHÂN UNG THƯ VÒM MŨI HỌNG TẠI THÀNH PHỐ CẦN THƠ

Ngành:

CÔNG NGHỆ SINH HỌC

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án tiến sĩ này tập trung vào nghiên cứu tỷ lệ biểu lộ và đột biến gen LMP1 của virus Epstein-Barr (EBV) cùng với các alen HLA trên bệnh nhân ung thư vòm mũi họng (UTVMH) tại Thành phố Cần Thơ, nhằm đóng góp vào việc chẩn đoán sớm và hiểu rõ hơn về sinh bệnh học của căn bệnh này. UTVMH là một khối u ác tính phổ biến ở Việt Nam, thường được chẩn đoán muộn, dẫn đến hiệu quả điều trị thấp và tỷ lệ tử vong cao. Đột biến mất đoạn 30 bp gen LMP1 của EBV và yếu tố cơ địa gen HLA nhạy cảm được coi là những yếu tố quyết định trong bệnh sinh học UTVMH, nhưng mối liên quan của chúng vẫn còn nhiều bàn luận.

Mục tiêu của nghiên cứu bao gồm xác định tỷ lệ hiện diện và đột biến gen LMP1 của EBV, tần suất các type HLA phổ biến ở bệnh nhân UTVMH, và tìm hiểu giá trị của các yếu tố này trong chẩn đoán. Nghiên cứu mô tả cắt ngang này đã khảo sát 108 bệnh nhân UTVMH. Các kỹ thuật sinh học phân tử như tách chiết DNA, PCR, điện di và giải trình tự gen được sử dụng để phát hiện gen LMP1 EBV và đột biến mất đoạn 30 bp. Kỹ thuật PCR-SSO được áp dụng để xác định kiểu gen HLA.

Kết quả cho thấy tỷ lệ hiện diện gen LMP1 EBV trong mẫu mô sinh thiết vòm của bệnh nhân UTVMH là 64,8%. Đáng chú ý, 72,9% các trường hợp có gen LMP1 EBV dương tính được phát hiện có đột biến mất đoạn 30 bp bằng kỹ thuật PCR và điện di, và 75,8% bằng giải trình tự gen, tại vị trí 168266-168295. Đột biến này, nằm trong vùng exon 3 của gen LMP1, mã hóa cho 10 acid amin từ 343-350, có thể làm mất tính quyết định kháng nguyên, giúp EBV trốn tránh sự nhận diện của hệ miễn dịch. Ngoài ra, nghiên cứu còn phát hiện các thay đổi nucleotide khác và một trường hợp đột biến mất đoạn 33 bp.

Về các alen HLA, nghiên cứu đã xác định được 7 loại alen HLA-A và 16 loại alen HLA-B, với HLA-A*02, -A*11, -A*24, -B*15, -B*46, -B*38 và -B*07 có tần suất cao. Đối với HLA lớp II, 12 loại alen HLA-DRB1, 5 loại HLA-DQB1 và 5 loại HLA-DQA1 được tìm thấy, trong đó alen -DRB1*08 làm tăng nguy cơ mắc UTVMH (OR = 8,098), còn -DRB1*12 và -DQB1*03 làm giảm nguy cơ. Luận án cũng chỉ ra mối liên quan giữa đột biến mất đoạn 30 bp gen LMP1 EBV với thể mô bệnh học ung thư tế bào biểu mô không biệt hóa và sự liên hệ giữa alen HLA-B*15 với nguy cơ đột biến này. Một số haplotype HLA như A*11-B*46, A*24-B*46, DRB1*08-DQB1*03, DRB1*15-DQB1*05 và A*02-B*46 cho thấy độ đặc hiệu cao trong chẩn đoán UTVMH.

Đây là công trình nghiên cứu đầu tiên về sinh bệnh học UTVMH tại Đồng bằng sông Cửu Long, cung cấp dữ liệu khoa học quý giá và làm tiền đề cho các nghiên cứu tiếp theo, đồng thời có tiềm năng ứng dụng kỹ thuật PCR LMP1 trong chẩn đoán sớm.