NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG VÀ ĐỀ XUẤT SỬ DỤNG HIỆU QUẢ ĐẤT TRỒNG MÍA HUYỆN NGỌC LẶC PHỤC VỤ VÙNG NGUYÊN LIỆU MÍA ĐƯỜNG LAM SƠN, TỈNH THANH HÓA
Quản lý đất đai
Luận án này tập trung vào việc nghiên cứu thực trạng và đề xuất các giải pháp sử dụng hiệu quả đất trồng mía tại huyện Ngọc Lặc, tỉnh Thanh Hóa, một khu vực miền núi quan trọng trong vùng nguyên liệu mía đường Lam Sơn. Vấn đề cấp thiết đặt ra là diện tích đất trồng mía tại đây đang có xu hướng giảm nhanh do cạnh tranh với các loại cây trồng khác, chi phí đầu vào cao trong khi giá mía nguyên liệu không tăng, dẫn đến thu nhập của người dân thấp và ảnh hưởng đến nguồn cung nguyên liệu cho nhà máy đường Lam Sơn.
Mục tiêu chính của nghiên cứu là đánh giá sự thích hợp đất đai và hiệu quả của các kiểu sử dụng đất trồng mía hiện có, đồng thời định hướng và đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm ổn định và phát triển bền vững vùng nguyên liệu mía đường. Đối tượng nghiên cứu bao gồm các kiểu sử dụng đất trồng mía (thuần và xen canh), các loại đất đang và có khả năng trồng mía, cùng các nông hộ trực tiếp sản xuất. Phạm vi nghiên cứu được thực hiện trên toàn huyện Ngọc Lặc, với trọng tâm là 6 xã đại diện.
Luận án đóng góp mới bằng việc xác định các cây trồng xen canh phù hợp và mức độ thích hợp đất đai cho cây mía và cây trồng xen canh trên địa bàn huyện Ngọc Lặc. Trên cơ sở đó, đề xuất định hướng phát triển diện tích đất trồng mía đến năm 2025, góp phần tái cơ cấu ngành nông nghiệp tỉnh Thanh Hóa theo hướng hiệu quả. Về mặt khoa học, nghiên cứu bổ sung cơ sở lý luận cho việc đánh giá thích hợp đất trồng mía và các loại cây trồng xen canh. Về mặt thực tiễn, kết quả cung cấp căn cứ quan trọng cho các nhà quản lý địa phương và Công ty CP Mía đường Lam Sơn trong việc chỉ đạo sản xuất nông nghiệp, hoạch định chính sách nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất, tăng thu nhập cho người dân và ổn định diện tích mía.
Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng huyện Ngọc Lặc có tổng diện tích tự nhiên 49.098,78 ha, trong đó hơn 80% diện tích đất nông nghiệp phù hợp cho cây mía. Mặc dù năng suất mía có phần tăng từ 59,96 tấn/ha (2010) lên 68,05 tấn/ha (2017), nhưng diện tích trồng mía lại giảm từ 2.633,2 ha (2015) xuống 2.285,30 ha (2017) do nhiều nguyên nhân. Luận án đã phân loại và đánh giá mức độ thích hợp đất đai cho 4 kiểu sử dụng mía chính: mía trồng thuần, mía xen lạc, mía xen đậu tương và mía xen đậu xanh. Đánh giá hiệu quả tổng hợp cho thấy mía xen lạc đạt hiệu quả sử dụng đất ở mức cao nhất, trong khi mía trồng thuần, mía xen đậu tương và mía xen đậu xanh đạt mức trung bình. Các mô hình thâm canh và trồng xen (đặc biệt mía xen lạc) cho hiệu quả sử dụng đất cao hơn mô hình mía thuần truyền thống.
Dựa trên các phân tích, luận án đề xuất định hướng đến năm 2025 tổng diện tích mía toàn huyện đạt 2.627,50 ha, với cơ cấu diện tích cụ thể cho từng kiểu trồng mía. Đồng thời, đề xuất các giải pháp toàn diện về quản lý sử dụng đất, chính sách hỗ trợ nông dân, nguồn vốn, kỹ thuật canh tác và tính liên kết sản xuất nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất trồng mía tại huyện Ngọc Lặc và vùng nguyên liệu Lam Sơn.