Luận án Nghiên cứu thành phần hóa học và đánh giá tác dụng kháng ung thư của thân lá cây củ dòm (Stephania dielsiana Y. C. Wu)

Tên luận án:

NGHIÊN CỨU THÀNH PHẦN HÓA HỌC VÀ ĐÁNH GIÁ TÁC DỤNG KHÁNG UNG THƯ CỦA THÂN LÁ CÂY CỦ DÒM (Stephania dielsiana Y.C. Wu)

Ngành:

Dược liệu - Dược học cổ truyền (Mã số: 972.02.06)

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án "Nghiên cứu thành phần hóa học và đánh giá tác dụng kháng ung thư của thân lá cây củ dòm (Stephania dielsiana Y.C. Wu)" của Trần Thị Thu Hiền được thực hiện nhằm làm rõ thành phần hóa học và tác dụng kháng ung thư của loài dược liệu này, đặc biệt là hợp chất oxostephanin. Công trình được hoàn thành tại Viện Dược liệu và các đơn vị liên quan, dưới sự hướng dẫn của TS. Lê Thị Kim Vân và PGS. TS. Nguyễn Quốc Huy.

Nghiên cứu đã chiết xuất, phân lập và xác định cấu trúc hóa học của 11 hợp chất từ thân lá cây củ dòm. Trong đó, có 2 alcaloid mới là Stedieltin A và Stedieltin B, cùng với 1 hợp chất lần đầu được phân lập từ chi Stephania Lour. (aristolactam), 4 hợp chất lần đầu từ loài S. dielsiana (oxostephanosin, 4-hydroxybenzaldehyd, benzyl β-D-glucopyranosid, (6R,9S)-roseosid), và 3 alcaloid đã biết (oxostephanin, crebanin, dehydrocrebanin).

Luận án đã xây dựng và thẩm định thành công phương pháp phân lập và định lượng oxostephanin bằng HPLC, từ đó theo dõi được sự thay đổi hàm lượng oxostephanin trong thân lá theo thời gian thu hái. Kết quả cho thấy hàm lượng oxostephanin dao động từ 0,337 – 0,873 %, với thời điểm thu hái tối ưu vào tháng 9 và tháng 10. Oxostephanin tập trung nhiều ở lá, cao gấp khoảng 40 lần so với thân.

Về tác dụng sinh học, luận án đánh giá tác dụng gây độc tế bào của các hợp chất phân lập trên 5 dòng tế bào ung thư (HeLa, HepG2, MCF7, N87, OVCAR-8). Hợp chất oxostephanin (SD3) thể hiện tác dụng ức chế mạnh trên HepG2, MCF7 và OVCAR-8 với giá trị IC50 thấp (3,1-3,4 µM). Các hợp chất SD4 và SD5 có tác dụng trung bình đến yếu, trong khi SD1 và SD2 không gây độc.

Nghiên cứu cũng làm rõ cơ chế tác dụng kháng ung thư của oxostephanin, cho thấy nó hoạt động như một chất ức chế Aurora kinase. Oxostephanin ngăn chặn sự phosphoryl hóa histone H3 ở serine 10, gây định vị sai Aurora B và dẫn đến thể dị bội. Hơn nữa, oxostephanin gây độc tế bào có chọn lọc đối với tế bào nội mô tĩnh mạch rốn (hUVECs) và giảm khả năng di chuyển, hình thành mạch của hUVECs, đồng thời ít gây độc hơn đối với các tế bào thường khác. Những phát hiện này chỉ ra tiềm năng của oxostephanin như một ứng viên thuốc điều trị ung thư. Luận án góp phần bổ sung dữ liệu hóa học và sinh học về củ dòm ở Việt Nam, định hướng khai thác và phát triển dược liệu.

Mục lục chi tiết:

• A. GIỚI THIỆU LUẬN ÁN

  • 1. Tính cấp thiết của luận án
  • 2. Mục tiêu và nội dung của Luận án
    • 2.1. Mục tiêu của Luận án
    • 2.2. Nội dung của Luận án
  • 3. Những đóng góp mới của Luận án
    • 3.1. Về hóa học
    • 3.2. Về tác dụng sinh học
  • 4. Ý nghĩa của luận án
  • 5. Bố cục của luận án

• B. NỘI DUNG CỦA LUẬN ÁN

  • CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
  • CHƯƠNG 2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
    • 2.1. Nguyên liệu nghiên cứu
    • 2.2. Phương pháp nghiên cứu
  • CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
    • 3.1. Chiết xuất, phân lập các hợp chất
      • 3.1.1. Chiết xuất, phân lập và tinh chế
    • 3.2. Bước đầu nghiên cứu xây dựng phương pháp phân lập và phương pháp định lượng để theo dõi hàm lượng oxostephanin trong dược liệu theo thời gian thu hái
      • 3.2.1. Phân lập và sơ bộ đánh giá độ tinh khiết của oxostephanin
      • 3.2.2. Xây dựng và thẩm định phương pháp định lượng oxostephanin trong thân lá cây củ dòm
      • 3.2.3. Đánh giá sự thay đổi hàm lượng oxostephanin theo thời gian thu hái
    • 3.3. Đánh giá tác dụng gây độc tế bào của một số hợp chất đã phân lập và bước đầu nghiên cứu cơ chế kháng ung thư của oxostephanin
      • 3.3.1. Đánh giá tác dụng gây độc tế bào của một số hợp chất đã phân lập
      • 3.3.2. Nghiên cứu cơ chế tác dụng gây độc tế bào của oxostephanin
  • CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN

  • KẾT LUẬN

    • 1. Về chiết xuất, phân lập và xác định cấu trúc của các hợp chất tinh khiết
    • 2. Về xây dựng phương pháp phân lập và phương pháp định lượng để theo dõi hàm lượng oxostephanin trong dược liệu theo thời gian thu hái
    • 3. Về đánh giá tác dụng gây độc tế bào của một số hợp chất đã phân lập và nghiên cứu cơ chế khánh ung thư của oxostephanin

  • KIẾN NGHỊ