Luận án Nghiên cứu tác động của xâm nhập mặn và khả năng thích ứng trong nuôi trồng Thủy sản ở Đồng Bằng Sông Cửu Long

Tên luận án:

NGHIÊN CỨU TÁC ĐỘNG CỦA XÂM NHẬP MẶN VÀ KHẢ NĂNG THÍCH ỨNG TRONG NUÔI TRỒNG THỦY SẢN Ở ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG

Ngành:

Nuôi Trồng Thủy Sản

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án tiến sĩ này tập trung nghiên cứu tác động của biến đổi khí hậu (BĐKH) và xâm nhập mặn (XNM) đến hoạt động nuôi trồng thủy sản tại Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) và khả năng thích ứng của người dân. BĐKH, với các hiện tượng như nhiệt độ tăng, hạn hán, nước biển dâng, và thay đổi lượng mưa, đã tác động mạnh mẽ đến ngành thủy sản, đặc biệt là các khu vực ven biển có nguy cơ XNM cao. Mục tiêu tổng quát của nghiên cứu là đánh giá tác động và khả năng thích ứng với XNM trong nuôi trồng thủy sản ở ĐBSCL dưới tác động của BĐKH và nước biển dâng.

Các mục tiêu cụ thể bao gồm phân tích hiện trạng nuôi trồng thủy sản tại các vùng ảnh hưởng XNM, đánh giá nhận thức và xu thế thích ứng của nông hộ, xác định khả năng thích nghi độ mặn của cá sặc rằn và cá thát lát còm, cũng như dự đoán vùng nuôi thích nghi và đề xuất các đối tượng thủy sản bản địa theo hiện trạng XNM. Nghiên cứu đã thực hiện khảo sát kinh tế - kỹ thuật các mô hình nuôi, thu thập số liệu thứ cấp, sơ cấp từ các hộ nuôi tôm sú (thâm canh, quảng canh cải tiến, tôm-lúa) và cá nước ngọt (cá rô đồng, cá thát lát còm, cá sặc rằn) tại Sóc Trăng, Bạc Liêu, Cà Mau, Hậu Giang, và quan trắc độ mặn hiện trường.

Kết quả cho thấy cá sặc rằn là loài rộng muối hơn (tăng trưởng tốt ở 9‰) so với cá thát lát còm (sống và tăng trưởng tốt ở 0-3‰). Người nuôi thủy sản đã nhận thức được sự thay đổi của thời tiết và có những giải pháp ứng phó nhằm giảm thiểu rủi ro, chủ yếu là áp dụng khoa học kỹ thuật. Tuy nhiên, nhiều nông hộ nuôi thủy sản nước ngọt vẫn còn hạn chế trong ứng phó với XNM. Luận án cũng dự báo diễn biến XNM sẽ đi sâu vào nội đồng, thu hẹp vùng nuôi thủy sản nước ngọt và thúc đẩy chuyển đổi sang mô hình nuôi thủy sản nước lợ hoặc tôm-lúa luân canh. Đề xuất các giải pháp bao gồm tuyên truyền, tập huấn nâng cao nhận thức, chuyển giao công nghệ thích ứng, quan trắc và dự báo môi trường, nghiên cứu tạo giống chịu mặn, và quy hoạch phát triển sản xuất bền vững.

Mục lục chi tiết:

• CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU

  • 1.1 Giới thiệu

  • 1.2 Mục tiêu nghiên cứu

    • Mục tiêu tổng quát

    • Mục tiêu cụ thể

  • 1.3 Nội dung của nghiên cứu

  • 1.4 Ý nghĩa của luận án

  • 1.5 Điểm mới của luận án

• CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

  • 3.1 Thời gian và địa điểm nghiên cứu

  • 3.2 Phương pháp tiếp cận

  • 3.3 Phương pháp nghiên cứu

    • 3.3.1 Khảo sát hiện trạng kinh tế - kỹ thuật các mô hình nuôi thủy sản, nhận thức và giải pháp ứng phó của người nuôi trong vùng có khả năng bị tác động của biến đổi khí hậu

      • 3.3.1.1 Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp

      • 3.3.1.2 Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp

    • 3.3.2 Nghiên cứu ảnh hưởng của độ mặn lên sự tăng trưởng của cá sặc rằn và cá thát lát còm

      • a. Thí nghiệm thăm dò tìm ngưỡng độ mặn của cá sặc rằn và cá thát lát còm

      • b. Sự tăng trưởng và tỷ lệ sống của cá sặc rằn và cá thát lát còm khi nuôi ở các độ mặn khác nhau

    • 3.3.3 Quan trắc ghi nhận độ mặn ngoài hiện trường, đánh giá khả năng nuôi hiện nay ở vùng quan trắc và thiết lập bản đồ vùng nuôi thích hợp của một số loài thủy sản theo hiện trạng xâm nhập mặn.

      • 3.3.3.1 Nông hộ (cộng tác viên) tham gia

      • 3.3.3.2 Phương pháp thu thập số liệu và phân tích, đánh giá

    • 3.3.4 Thiết lập bản đồ vùng nuôi thích hợp của một số loài thủy sản dưới tác động của xâm nhập mặn

  • 3.5 Sơ đồ nghiên cứu

• CHƯƠNG 4: KẾT QỦA VÀ THẢO LUẬN

  • 4.1 Hiện trạng kỹ thuật, tài chánh, nhận thức và giải pháp ứng phó của người nuôi thủy sản nước lợ ở vùng bị tác động của BĐKH

    • 4.1.1 Mô hình nuôi tôm sú thâm canh

      • 4.1.1.1 Yếu tố kỹ thuật và tài chánh của mô hình

      • 4.1.1.2 Nhận thức về BĐKH, ảnh hưởng và giải pháp ứng phó với BĐKH của người nuôi tôm sú thâm canh trong thời gian qua

      • 4.1.1.3 Nhận thức và giải pháp ứng phó với BĐKH thời gian tới

    • 4.1.2 Mô hình nuôi tôm sú quảng canh cải tiến

      • 4.1.2.1 Yếu tố kỹ thuật và tài chánh mô hình

      • 4.1.2.2 Các ảnh hưởng của BĐKH, giải pháp và hiệu quả ứng phó của người nuôi tôm sú quảng canh cải tiến thời gian qua

      • 4.1.2.3 Giải pháp ứng phó với BĐKH thời gian tới

    • 4.1.3 Mô hình nuôi tôm sú kết hợp với lúa

      • 4.1.3.1 Yếu tố kỹ thuật và tài chánh của mô hình

      • 4.1.3.2 Các ảnh hưởng của BĐKH, giải pháp và hiệu quả ứng phó của người nuôi tôm sú - lúa trong thời gian qua

      • 4.1.3.3 Giải pháp ứng phó với BĐKH thời gian tới

  • 4.2 Hiện trạng kỹ thuật, kinh tế, nhận thức và giải pháp ứng phó của người nuôi thủy sản nước ngọt trong vùng bị tác động của BĐKH

    • 4.2.1 Hiệu quả kỹ thuật và tài chánh của một số mô hình nuôi thủy sản nước ngọt

    • 4.2.2 Nhận thức, ảnh hưởng và giải pháp ứng phó với BĐKH của người nuôi cá rô đồng trong thời gian qua

    • 4.2.3 Dự đoán rủi ro do BĐKH, giải pháp ứng phó thời gian tới

    • 4.2.4 Nhận thức, ảnh hưởng và giải pháp ứng phó với BĐKH của người nuôi cá sặc rằn trong thời gian qua

    • 4.2.5 Dự đoán rủi ro do BĐKH, giải pháp ứng phó thời gian tới

    • 4.2.6 Nhận thức, ảnh hưởng và giải pháp ứng phó với BĐKH của người nuôi cá thát lát còm trong thời gian qua

    • 4.2.7 Dự đoán rủi ro do BĐKH, giải pháp ứng phó thời gian tới

    • 4.2.8 Nhận thức, ảnh hưởng và giải pháp ứng phó với BĐKH của người nuôi trong mô hình cá – lúa thời gian qua

    • 4.2.9 Dự đoán rủi ro do BĐKH, giải pháp ứng phó thời gian tới

  • 4.3 Nghiên cứu ảnh hưởng của độ mặn lên sự tăng trưởng một số loài thủy sản

    • 4.3.1 Ngưỡng độ mặn và ảnh hưởng của độ mặn lên tăng trưởng của cá sặc rằn (Trichogaster pectogalis)

      • 4.3.1.1 Ngưỡng độ mặn của cá sặc rằn

      • 4.3.1.2 Sự tăng trưởng của cá sặc rằn ở các độ mặn khác nhau

    • 4.3.2 Ngưỡng độ mặn và ảnh hưởng của độ mặn lên tăng trưởng của cá thát lát còm (Chitala ornata)

      • 4.3.2.1 Ngưỡng độ mặn của cá thát lát còm

      • 4.3.2.2 Sự tăng trưởng của cá ở các độ mặn khác nhau

  • 4.4 Quan trắc ghi nhận độ mặn ngoài hiện trường và thiết lập bản đồ thích nghi với độ mặn của một số loài thủy sản đang được nuôi

    • 4.4.1 Diễn biến độ mặn theo thời gian và khả năng nuôi một số đối tượng thủy sản ở vùng quan trắc

    • 4.4.2 Bản đồ thích nghi với độ mặn của một số loài thủy sản đang được nuôi phổ biến ở ĐBSCL

• CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT

  • 5.1 Kết luận

  • 5.2 Đề xuất