Luận án Nghiên cứu phát triển nguồn lực thông tin của hệ thống thư viện công cộng Việt Nam

Tên luận án:

NGHIÊN CỨU PHÁT TRIỂN NGUỒN LỰC THÔNG TIN CỦA HỆ THỐNG THƯ VIỆN CÔNG CỘNG VIỆT NAM

Ngành:

Khoa học Thông tin - Thư viện

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án "NGHIÊN CỨU PHÁT TRIỂN NGUỒN LỰC THÔNG TIN CỦA HỆ THỐNG THƯ VIỆN CÔNG CỘNG VIỆT NAM" của Nguyễn Trọng Phượng, thuộc chuyên ngành Khoa học Thông tin - Thư viện, tập trung vào việc đánh giá và đề xuất giải pháp phát triển nguồn lực thông tin (NLTT) cho hệ thống thư viện công cộng (TVCC) tại Việt Nam.

Nghiên cứu nhấn mạnh vai trò thiết yếu của thông tin và tri thức trong xã hội hiện đại, đồng thời chỉ ra sự cấp thiết của việc phát triển NLTT vững mạnh cho các cơ quan thông tin - thư viện. Luận án nhận định rằng, mặc dù đã có nhiều công trình nghiên cứu về NLTT, nhưng chưa có nghiên cứu tổng thể về phát triển NLTT của Hệ thống TVCC Việt Nam. Giả thuyết khoa học của tác giả là sự phát triển NLTT hiện tại còn manh mún, tự phát và chưa hiệu quả, nhưng có thể được cải thiện đáng kể thông qua nhận thức đúng đắn của lãnh đạo, mô hình phát triển phù hợp và giải pháp kỹ thuật đồng bộ.

Mục tiêu của luận án là đưa ra luận chứng khoa học và thực tiễn, từ đó đề xuất các giải pháp khả thi nhằm nâng cao cả về lượng và chất NLTT của Hệ thống TVCC Việt Nam, đáp ứng nhu cầu người dùng tin (NDT). Phạm vi nghiên cứu tập trung vào công tác phát triển NLTT từ năm 2001 đến nay, khảo sát tại 9 thư viện cấp tỉnh và 18 thư viện cấp huyện thuộc ba miền Bắc, Trung, Nam. Các phương pháp nghiên cứu được sử dụng bao gồm tiếp cận hệ thống, thu thập và phân tích tài liệu, điều tra bằng bảng hỏi, phỏng vấn trực tiếp, chuyên gia, thống kê và so sánh.

Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng, Hệ thống TVCC Việt Nam đã đạt được những thành tựu nhất định trong việc xây dựng NLTT phong phú, góp phần nâng cao dân trí và phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều hạn chế như thiếu chính sách phát triển NLTT đồng bộ, nội dung chính sách sơ sài, công tác nghiên cứu nhu cầu NDT chưa thường xuyên, trình độ cán bộ còn yếu, hoạt động phối hợp thiếu hiệu quả, và kinh phí đầu tư thấp. Để khắc phục những tồn tại này, luận án đề xuất mô hình liên kết hệ thống (kết hợp tập trung và phân tán) cùng với các nhóm giải pháp toàn diện về nhận thức, quản lý nhà nước, kỹ thuật nghiệp vụ (như chuẩn hóa quy trình, đảm bảo chất lượng NLTT, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, hoàn thiện quản lý và khai thác) và các giải pháp liên quan khác (tăng cường kinh phí, quyền tự chủ, hội nhập quốc tế, phát triển đội ngũ cán bộ và đào tạo NDT).

Mục lục chi tiết:

• MỞ ĐẦU

  • 1. Tính cấp thiết của đề tài
  • 2. Tổng quan tình hình nghiên cứu
  • 3. Giả thuyết khoa học
  • 4. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
  • 4.1 Mục tiêu nghiên cứu
  • 4.2 Nhiệm vụ nghiên cứu
  • 5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
  • 5.1. Đối tượng nghiên cứu
  • 5.2. Phạm vi nghiên cứu
  • 6. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
  • 6.1. Phương pháp luận
  • 6.1. Phương pháp nghiên cứu
  • 7. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án
  • 7.1. Ý nghĩa khoa học
  • 7.2. Ý nghĩa thực tiễn
  • 8. Bố cục của luận án

• NỘI DUNG

  • CHƯƠNG 1

  • CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN NGUỒN LỰC THÔNG TIN CỦA HỆ THỐNG THƯ VIỆN CÔNG CỘNG VIỆT NAM

    • 1.1. Cơ sở lý luận phát triển nguồn lực thông tin
    • 1.1.1. Những khái niệm cơ bản
    • 1.1.1.1. Khái niệm nguồn lực thông tin
    • 1.1.1.2. Khái niệm phát triển nguồn lực thông tin
    • 1.1.1.3. Khái niệm hệ thống
    • 1.1.2. Các yếu tố tác động đến phát triển nguồn lực thông tin
    • 1.1.2.1. Chính sách phát triển nguồn lực thông tin
    • 1.1.2.2. Đặc điểm nhu cầu tin của người dùng tin
    • 1.1.2.3. Kinh phí phát triển nguồn lực thông tin
    • 1.1.2.4. Mức độ ứng dụng công nghệ thông tin
    • 1.1.2.5. Trình độ cán bộ phát triển nguồn lực thông tin
    • 1.1.2.6. Nhận thức của lãnh đạo các cấp
    • 1.1.2.7. Đặc điểm kinh tế - xã hội của địa phương và đất nước
    • 1.1.2.8. Công tác xuất bản của quốc gia
    • 1.1.3. Các nguyên tắc phát triển nguồn lực thông tin
    • 1.1.3.1. Đảm bảo tính khoa học
    • 1.1.3.2. Đảm bảo sự đầy đủ
    • 1.1.3.3. Đảm bảo hiệu quả kinh tế
    • 1.1.3.4. Đảm bảo nguyên tắc phối hợp chia sẻ
    • 1.1.3.5. Đảm bảo sự phù hợp
    • 1.1.4. Các tiêu chí đánh giá nguồn lực thông tin
    • 1.1.4.1. Độ chính xác của nguồn lực thông tin
    • 1.1.4.2. Tính kịp thời của nguồn lực thông tin
    • 1.1.4.3. Mức độ đầy đủ của nguồn lực thông tin
    • 1.1.4.4. Tính riêng có của nguồn lực thông tin
    • 1.1.4.5. Tính hữu dụng của nguồn lực thông tin
    • 1.1.4.6. Mức độ phù hợp của nguồn lực thông tin với nhu cầu tin của người dùng tin
    • 1.1.4.7. Mức độ cập nhật của nguồn lực thông tin
    • 1.1.4.8. Mức độ dễ khai thác, tiếp cận nguồn lực thông tin
    • 1.1.5. Vai trò của phát triển nguồn lực thông tin
    • 1.1.5.1. Vai trò phát triển nguồn lực thông tin đối với xã hội
    • 1.1.5.2. Vai trò của phát triển nguồn lực thông tin đối với hệ thống thư viện công cộng
    • 1.1.5.3. Vai trò phát triển nguồn lực thông tin đối với người dùng tin
    • 1.2. Cơ sở thực tiễn phát triển nguồn lực thông tin
    • 1.2.1. Lịch sử hình thành và phát triển của Hệ thống thư viện công cộng
    • 1.2.1.1. Sơ lược lịch sử ra đời
    • 1.2.1.2. Các giai đoạn phát triển
    • 1.2.2. Chức năng và nhiệm vụ của Hệ thống thư viện công cộng
    • 1.2.2.1. Chức năng
    • 1.2.2.2. Nhiệm vụ
    • 1.2.3. Cơ cấu tổ chức và đội ngũ cán bộ của Hệ thống thư viện công cộng
    • 1.2.3.1. Cơ cấu tổ chức
    • 1.2.3.2. Đội ngũ cán bộ
    • 1.2.4. Các mô hình phát triển nguồn lực thông tin tại Việt Nam và một số nước trên thế giới
    • 1.2.4.1. Mô hình hợp tác phát triển nguồn lực thông tin ở nước ngoài
    • 1.2.4.2. Mô hình hợp tác phát triển nguồn lực thông tin ở Việt Nam
    • Tiểu kết

  • CHƯƠNG 2

  • THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN NGUỒN LỰC THÔNG TIN CỦA HỆ THỐNG THƯ VIỆN CÔNG CỘNG VIỆT NAM

    • 2.1. Cơ cấu nguồn lực thông tin
    • 2.1.1. Loại hình tài liệu
    • 2.1.2. Nội dung tài liệu
    • 2.1.3. Thời gian xuất bản
    • 2.1.4. Về ngôn ngữ
    • 2.2. Xây dựng chính sách phát triển nguồn lực thông tin
    • 2.2.1. Quy trình xây dựng chính sách phát triển nguồn lực thông tin
    • 2.2.2. Nội dung chính sách phát triển nguồn lực thông tin
    • 2.3. Phương thức phát triển nguồn lực thông tin
    • 2.3.1. Phương thức trả tiền
    • 2.3.1.1. Mua
    • 2.3.1.2. Khai thác trên mạng máy tính
    • 2.3.1.3. Sao chụp tài liệu
    • 2.3.2. Phương thức không phải trả tiền
    • 2.3.2.1. Biếu tặng
    • 2.3.2.2. Khai thác nguồn nội sinh
    • 2.3.2.3. Thu nhận lưu chiểu xuất bản phẩm
    • 2.3.2.4. Trao đổi thông tin
    • 2.3.3. Các phương thức khác
    • 2.3.3.1. Sưu tầm trong nhân dân
    • 2.3.3.2. Xã hội hóa
    • 2.3.3.3. Phối hợp chia sẻ nguồn lực thông tin
    • 2.4. Chuẩn nghiệp vụ áp dụng trong xử lý nguồn lực thông tin
    • 2.5. Tổ chức, khai thác, thanh lý bảo quản nguồn lực thông tin
    • 2.5.1. Tổ chức nguồn lực thông tin
    • 2.5.1.1. Tổ chức quản lý theo phương pháp truyền thống
    • 2.5.1.2. Tổ chức quản lý theo phương pháp hiện đại
    • 2.5.2. Khai thác nguồn lực thông tin
    • 2.5.3. Bảo quản nguồn lực thông tin
    • 2.5.3.1. Bảo quản theo phương pháp truyền thống
    • 2.5.3.2. Bảo quản theo phương pháp hiện đại
    • 2.5.4. Thanh lý tài liệu
    • 2.5.4.1. Xác định thời gian thanh lý
    • 2.5.4.2. Phương thức thanh lý
    • 2.6. Các yếu tố tác động đến phát triển nguồn lực thông tin
    • 2.6.1. Nhận thức của lãnh đạo các cấp về phát triển nguồn lực thông tin
    • 2.6.1.1. Nhận thức của lãnh đạo các cấp ở Trung ương
    • 2.6.1.2. Nhận thức của lãnh đạo các cấp ở địa phương
    • 2.6.1.3. Nhận thức của lãnh đạo thư viện
    • 2.6.2. Đầu tư kinh phí phát triển nguồn lực thông tin
    • 2.6.2.1. Kinh phí từ ngân sách nhà nước
    • 2.6.2.2. Kinh phí từ nguồn xã hội hóa
    • 2.6.2.3. Kinh phí tài trợ
    • 2.6.2.4. Kinh phí từ chương trình mục tiêu quốc gia
    • 2.6.3. Đặc điểm nhu cầu tin của người dùng tin
    • 2.6.3.1. Đặc điểm người dùng tin
    • 2.6.3.2. Đặc điểm nhu cầu tin
    • 2.6.4. Công tác xuất bản của quốc gia và vấn đề lưu chiểu
    • 2.6.4.1. Công tác xuất bản quốc gia
    • 2.6.4.2. Công tác lưu chiểu
    • 2.6.5. Đội ngũ cán bộ trực tiếp phát triển nguồn lực thông tin
    • 2.6.5.1. Số lượng cán bộ
    • 2.6.5.2. Chất lượng đội ngũ cán bộ
    • 2.6.6. Hạ tầng công nghệ thông tin
    • 2.6.6.1. Phần cứng và trang thiết bị ngoại vị
    • 2.6.6.2. Phần mềm ứng dụng
    • 2.6.7. Vấn đề bản quyền
    • 2.7. Đánh giá nguồn lực thông tin
    • 2.7.1. Độ chính xác của nguồn lực thông tin
    • 2.7.2. Tính kịp thời của nguồn lực thông tin
    • 2.7.3. Mức độ đầy đủ của nguồn lực thông tin
    • 2.7.4. Tính riêng có của nguồn lực thông tin
    • 2.7.5. Tính hữu dụng của nguồn lực thông tin
    • 2.8. Đánh giá hiệu quả phát triển nguồn lực thông tin
    • 2.8.1. Mức độ phù hợp của nguồn lực thông tin với người dùng tin
    • 2.8.2. Mức độ cập nhật của nguồn lực thông tin
    • 2.8.3. Tính dễ khai thác, tiếp cận nguồn lực thông tin
    • 2.9. Nhận xét về công tác phát triển nguồn lực thông tin
    • 2.9.1. Ưu điểm
    • 2.9.2. Hạn chế
    • 2.9.3. Nguyên nhân
    • Tiểu kết

  • CHƯƠNG 3

  • CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ PHÁT TRIỂN NGUỒN LỰC THÔNG TIN CỦA HỆ THỐNG THƯ VIỆN CÔNG CỘNG VIỆT NAM

    • 3.1. Đề xuất mô hình phát triển nguồn lực thông tin cho hệ thống thư viện công cộng Việt Nam
    • 3.2. Nhóm giải pháp về nhận thức và quản lý nhà nước
    • 3.2.1. Nâng cao nhận thức đúng đắn về tầm quan trọng của nguồn lực thông tin
    • 3.2.1.1. Đối với Đảng và Nhà nước
    • 3.2.1.2. Đối với Vụ Thư viện
    • 3.2.1.3. Đối với lãnh đạo địa phương
    • 3.2.1.4. Đối với lãnh đạo thư viện
    • 3.2.2. Xây dựng và ban hành văn bản chỉ đạo về phát triển nguồn lực thông tin
    • 3.2.2.1. Xây dựng chính sách phát triển nguồn lực thông tin quốc gia
    • 3.2.2.2. Đẩy nhanh tiến độ hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành
    • 3.2.2.3. Ban hành văn bản chỉ đạo về hợp tác, chia sẻ nguồn lực thông tin
    • 3.3. Nhóm giải pháp về kỹ thuật nghiệp vụ
    • 3.3.1. Chuẩn hóa quy trình phát triển nguồn lực thông tin
    • 3.3.1.1. Xây dựng chính sách phát triển nguồn lực thông tin
    • 3.3.1.2. Tuân thủ nghiêm ngặt chính sách phát triển nguồn lực thông tin
    • 3.3.2. Đảm bảo nguồn lực thông tin có chất lượng, đủ số lượng
    • 3.3.2.1. Phát triển nguồn lực thông tin hợp lý
    • 3.3.2.2. Lựa chọn nguồn phát triển nguồn lực thông tin tin cậy
    • 3.3.2.3. Đẩy mạnh hoạt động phối hợp bổ sung
    • 3.3.2.4. Tạo lập ngân hàng dữ liệu
    • 3.3.2.5. Thúc đẩy xã hội hóa phát triển nguồn lực thông tin
    • 3.3.2.6. Chú trọng công tác thanh lý tài liệu
    • 3.3.3. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin
    • 3.3.3.1. Hoàn thiện và nâng cấp phần mềm hiện hành
    • 3.3.3.2. Tạo lập Website
    • 3.3.3.3. Ứng dụng điện toán đám mây
    • 3.3.4. Hoàn thiện công tác quản lý và khai thác nguồn lực thông tin
    • 3.3.4.1. Hoàn thiện công tác quản lý nguồn lực thông tin
    • 3.3.4.2. Hoàn thiện công tác khai thác nguồn lực thông tin
    • 3.4. Nhóm các giải pháp liên quan khác
    • 3.4.1. Tăng cường đầu tư kinh phí
    • 3.4.2. Tăng cường quyền tự chủ, độc lập hơn nữa cho hệ thống thư viện công cộng
    • 3.4.3. Hội nhập quốc tế trong lĩnh vực thông tin - thư viện
    • 3.4.4. Chú trọng phát triển đội ngũ cán bộ và đào tạo người dùng tin
    • 3.4.4.1. Đảm bảo đủ số lượng cán bộ chuyên trách phát triển nguồn lực thông tin
    • 3.4.4.2. Nâng cao trình độ cho cán bộ phát triển nguồn lực thông tin
    • 3.4.4.3. Trang bị năng lực thông tin cho người dùng tin
    • Tiểu kết

  • KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

    • Kết luận
    • Kiến nghị
    • * Kiến nghị Đảng, Nhà nước
    • * Kiến nghị Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch
    • * Kiến nghị các cấp lãnh đạo thư viện

  • DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN