Luận án Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến xuất khẩu chè của Việt Nam

Tên luận án:

NGHIÊN CỨU CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN XUẤT KHẨU CHÈ CỦA VIỆT NAM

Ngành:

Kinh tế học

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Ngành chè Việt Nam đóng vai trò kinh tế quan trọng, góp phần xóa đói giảm nghèo và tạo việc làm. Tuy nhiên, dù là nước xuất khẩu chè đứng thứ 5 thế giới về sản lượng, giá trị xuất khẩu lại chỉ đứng thứ 8, chủ yếu do xuất khẩu chè thô, bị từ chối và giá bán thấp. Tình hình này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải xác định các nhân tố ảnh hưởng và đánh giá tiềm năng xuất khẩu chè của Việt Nam.

Mục tiêu của luận án là xác định các nhân tố chính ảnh hưởng đến dòng chảy xuất khẩu chè của Việt Nam sang các thị trường quốc tế, ước tính tiềm năng xuất khẩu và đề xuất các hàm ý chính sách. Nghiên cứu sử dụng cả phương pháp định tính và định lượng, chủ yếu áp dụng mô hình trọng lực cấu trúc (dựa trên Yotov et al., 2016) trên dữ liệu bảng 18 năm (2001-2018) từ 47 quốc gia nhập khẩu. Năm phương pháp ước lượng được thử nghiệm, trong đó PPML được chọn để phân tích chính. Luận án đã bổ sung các biến mới như sản lượng chè sản xuất của Việt Nam, số đơn xin cấp bằng sáng chế của cư dân Việt Nam, việc ban hành VietGAP, tổng sản lượng chè thế giới, các hiệp định thương mại của nước nhập khẩu với các nhà cung cấp khác và sự khác biệt yếu tố tài trợ.

Kết quả nghiên cứu chỉ ra các nhân tố tích cực ảnh hưởng đến xuất khẩu chè Việt Nam bao gồm: sản lượng sản xuất chè của Việt Nam, số đơn xin cấp bằng sáng chế, việc ban hành VietGAP, dân số nước nhập khẩu, sản lượng nhập khẩu chè của nước nhập khẩu, biên giới chung, tỷ giá hối đoái, tư cách thành viên WTO, tư cách thành viên ASEAN và EU của nước nhập khẩu, và sự khác biệt yếu tố tài trợ. Ngược lại, các nhân tố tiêu cực bao gồm: thu nhập bình quân đầu người của nước nhập khẩu, khả năng sản xuất chè của quốc gia nhập khẩu, tổng sản lượng chè của thế giới, khoảng cách địa lý, thuế quan của nước nhập khẩu, các hiệp định thương mại giữa Việt Nam và nước nhập khẩu (có tác động không như kỳ vọng), và các hiệp định thương mại của nước nhập khẩu với các nhà cung cấp khác. Đáng chú ý, luận án ước tính 47% thị trường chè của Việt Nam đã khai thác vượt tiềm năng, trong khi 53% thị trường còn lại chưa được khai thác hết.

Luận án đề xuất một số hàm ý chính sách nhằm nâng cao giá trị xuất khẩu chè Việt Nam, bao gồm: nâng cao khả năng sản xuất chè, nghiên cứu kỹ quy mô và yêu cầu thị trường tiêu thụ, giảm chi phí thương mại song phương, tăng cường đàm phán giảm rào cản nhập khẩu, tăng cường tài trợ vốn, xúc tiến thương mại, liên kết chuỗi giá trị và thiết lập cơ quan quản lý chuyên trách cho ngành chè.

Mục lục chi tiết:

• Chương 1. Tổng quan nghiên cứu

  • 1.1. Các nghiên cứu về nhân tố ảnh hưởng tới dòng chảy thương mại xuất khẩu nông sản

  • 1.2. Các nghiên cứu về nhân tố ảnh hưởng tới xuất khẩu chè

    • 1.2.1. Các nghiên cứu ở nước ngoài

    • 1.2.2. Các nghiên cứu ở Việt Nam

  • 1.3. Tổng quan về việc ứng dụng mô hình trọng lực đối với nông sản

    • 1.3.1. Tổng quan xây dựng mô hình trọng lực đối với nông sản và chè

    • 1.3.2. Tổng quan ứng dụng mô hình trọng lực đối với ước tính tiềm năng xuất khẩu

  • 1.4. Một số kết luận rút ra từ tổng quan tài liệu nghiên cứu và khoảng trống nghiên cứu

• Chương 2. Cơ sở lý luận về các nhân tố ảnh hưởng đến xuất khẩu chè

  • 2.1. Một số lý luận cơ bản về xuất khẩu chè

    • 2.1.1. Khái niệm chung về chè

    • 2.1.2. Khái niệm chung về xuất khẩu chè

    • 2.1.3. Các hình thức xuất khẩu chè

    • 2.1.4. Vai trò của xuất khẩu chè

  • 2.2. Cơ sở lý luận về nhân tố ảnh hưởng tới xuất khẩu

    • 2.2.1. Lý thuyết về thương mại quốc tế có liên quan đến nhân tố ảnh hưởng tới xuất khẩu

    • 2.2.2. Ảnh hưởng của các chính sách thương mại đối với xuất khẩu

    • 2.2.3. Mô hình trọng lực đối với thương mại và ứng dụng của nó trong phân tích nhân tố ảnh hưởng tới thương mại tổng thể

    • 2.2.4. Mô hình trọng lực đối với thương mại và ứng dụng của nó trong phân tích nhân tố ảnh hưởng tới thương mại một ngành hàng cụ thể

  • 2.3. Một số kết luận về cơ sở lý luận của mô hình trong phân tích nhân tố ảnh hưởng của một ngành hàng cụ thể

• Chương 3. Phương pháp nghiên cứu

  • 3.1. Phương pháp nghiên cứu

  • 3.2. Lựa chọn và mô tả biến nghiên cứu

    • 3.2.1. Lựa chọn và mô tả biến

    • 3.2.2. So sánh các biến lựa chọn trong mô hình và các biến thuộc các nghiên cứu khác

  • 3.3. Mô hình nghiên cứu đề xuất

  • 3.4. Dữ liệu nghiên cứu

  • 3.5. Thống kê mô tả

  • 3.6. Phương pháp ước lượng

  • 3.7. Phương pháp ước tính tiềm năng thương mại

• Chương 4. Thực trạng sản xuất và xuất khẩu chè của thế giới và Việt Nam

  • 4.1. Thực trạng về tình hình sản xuất và xuất khẩu chè thế giới

    • 4.1.1. Thực trạng sản xuất chè thế giới

    • 4.1.2. Thực trạng giao dịch chè trên thế giới

  • 4.2. Thực trạng sản xuất và xuất khẩu chè của Việt Nam

    • 4.2.1. Thực trạng tình hình sản xuất chè của Việt Nam

    • 4.2.2. Thực trạng về chi phí logistics trong xuất khẩu chè

    • 4.2.3. Thực trạng quản lý đối với ngành chè

      • 4.2.3.1. Quản lý nhà nước đối với ngành chè

      • 4.2.3.2. Hiệp hội chè Việt Nam

    • 4.2.4. Thực trạng về chính sách thương mại chung của Việt Nam có liên quan xuất khẩu chè

      • 4.2.4.1. Chính sách mở cửa nền kinh tế

      • 4.2.4.2. Chính sách tỷ giá hối đoái

    • 4.2.5. Thực trạng về xuất khẩu chè của Việt Nam

  • 4.3. Kết luận chung về thực trạng xuất khẩu chè của Việt Nam ra thị trường thế giới

• Chương 5. Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến xuất khẩu chè của Việt Nam

  • 5.1. Kết quả nghiên cứu thực nghiệm

    • 5.1.1. Kết quả ước lượng

    • 5.1.2. Kiểm định mô hình

      • 5.1.2.1. Kiểm định Ramsey

      • 5.1.2.2. Kiểm định Hausman lựa chọn giữa mô hình FE và RE

    • 5.1.3. Đo lường sự phù hợp của hàm hồi quy qua hệ số R2, aic, bic

    • 5.1.4. Đánh giá và lựa chọn phương pháp ước lượng tối ưu

  • 5.2.2. Giải thích nguyên nhân biến động giá trị xuất khẩu chè Việt Nam từ 2001 đến 2018

  • 5.2.3. Đánh giá tiềm năng xuất khẩu chè của Việt Nam sang các nước trên thế giới

• Chương 6. Một số hàm ý chính sách nhằm nâng cao giá trị xuất khẩu chè Việt Nam từ mô hình nghiên cứu

  • 6.1. Quan điểm, định hướng triển ngành chè của Việt Nam

  • 6.2. Hàm ý chính sách từ mô hình nghiên cứu

    • 6.2.1. Nâng cao khả năng sản xuất chè Việt Nam cả về chiều rộng và chiều sâu

    • 6.2.2. Nghiên cứu kỹ quy mô, yêu cầu của thị trường tiêu thụ

    • 6.2.3. Giảm thiểu các chi phí song phương trong xuất khẩu

    • 6.2.4. Tăng cường đàm phán nhằm giảm bớt các rào cản từ phía nhà nhập khẩu

    • 6.2.5. Tăng cường tài trợ vốn cho ngành chè

    • 6.2.6. Tăng cường xúc tiến thương mại chè tại các thị trường

    • 6.2.7. Tăng cường tính liên kết trong các khâu thuộc chuỗi giá trị ngành chè

    • 6.2.8. Thiết lập cơ quan quản lý nhà nước chuyên trách quản lý ngành chè