Luận án Nghiên cứu động thái xâm nhập mặn ảnh hưởng đến một số mô hình nông lâm nghiệp phổ biến tỉnh Sóc Trăng

Tên luận án:

NGHIÊN CỨU ĐỘNG THÁI XÂM NHẬP MẶN ĐẾN MỘT SỐ MÔ HÌNH NÔNG LÂM NGHIỆP PHỔ BIẾN TỈNH SÓC TRĂNG

Ngành:

Môi trường Đất và Nước (Mã ngành: 62440303)

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án "NGHIÊN CỨU ĐỘNG THÁI XÂM NHẬP MẶN ĐẾN MỘT SỐ MÔ HÌNH NÔNG LÂM NGHIỆP PHỔ BIẾN TỈNH SÓC TRĂNG" của Phan Thị Ngọc Thuận, được hoàn thành tại Trường Đại học Cần Thơ, dưới sự hướng dẫn của PGS.TS. Văn Phạm Đăng Trí, tập trung vào việc nghiên cứu động thái xâm nhập mặn và ảnh hưởng của nó đến các mô hình nông lâm nghiệp chính tại vùng ven biển tỉnh Sóc Trăng. Mục tiêu chính là xác định tác động đến sinh kế và đề xuất chiến lược thích ứng cho nông hộ.

Nghiên cứu đã đánh giá diễn biến xâm nhập mặn từ năm 2000 đến 2020, chỉ ra các năm 2016 và 2020 có độ mặn cao nhất và xâm nhập sâu nhất. Mô hình thủy lực MIKE 11 đã được hiệu chỉnh và kiểm định để mô phỏng và dự báo động thái xâm nhập mặn dưới các kịch bản biến đổi khí hậu, cho thấy xu hướng mặn gia tăng và lấn sâu vào nội đồng khi mực nước biển dâng và lưu lượng nước thượng nguồn giảm. Bốn mô hình canh tác chính được phân tích bao gồm lúa 2 vụ, chuyên màu, chuyên tôm và tôm rừng. Kết quả cho thấy các mô hình này chịu tác động khác nhau của xâm nhập mặn, ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế và điều kiện sinh kế.

Cụ thể, mô hình tôm rừng có sự cân bằng giữa các yếu tố tác động nhưng rủi ro sản xuất cao; chuyên tôm không cân bằng, rủi ro cao và tác động lớn đến môi trường; lúa 2 vụ và chuyên màu có hiệu quả kinh tế thấp, mặc dù chuyên màu cho thấy tính bền vững môi trường tốt nhất. Xâm nhập mặn làm tăng rủi ro canh tác, gây thiếu nước, mất mùa và giảm năng suất, kéo theo chi phí sản xuất tăng và lợi nhuận thấp. Luận án kiến nghị tiếp tục nghiên cứu về nhu cầu sử dụng nước, mô phỏng chất lượng nước và tính bền vững của các kiểu sử dụng đất trong tương lai để hỗ trợ công tác quản lý tài nguyên và thích ứng.

Mục lục chi tiết:

CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU

• 1.1. Đặt vấn đề
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
  • 1.2.1. Mục tiêu chung
  • 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Nội dung nghiên cứu
  • Nội dung 1: Xác định diễn biến xâm nhập mặn, xây dựng mô hình toán (MIKE 11) nhằm đánh giá động thái xâm nhập mặn trên hệ thống sông chính và sông nội đồng vùng ven biển tỉnh Sóc Trăng.
  • Nội dung 2: Đánh giá tác động của xâm nhập mặn đến sự thay đổi kiểu sử dụng đất nông lâm nghiệp chính vùng ven biển.
  • Nội dung 3: Đánh giá ảnh hưởng của xâm nhập mặn đến các điều kiện sinh kế và hiệu quả kinh tế của các mô hình nông lâm nghiệp.
  • Nội dung 4: Đánh giá tính tổn thương và khả năng thích ứng sinh kế, xác định các thuận lợi và khó khăn của người dân trong hoạt động nông lâm nghiệp dưới ảnh hưởng của diễn biến xâm nhập mặn.
• 1.4. Phạm vi và thời gian nghiên cứu
• 1.5. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án
• 1.6. Giới hạn nghiên cứu của luận án

CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

• 2.1. Phương pháp phân tích động thái xâm nhập mặn, ảnh hưởng của xâm nhập mặn đến độ mặn các mô hình canh tác vùng ven biển tỉnh Sóc Trăng
  • 2.1.1. Phương pháp xây dựng mô hình MIKE 11
    • 2.1.1.1. Thiết lập mô hình
    • 2.1.1.2. Phương pháp thiết lập module thuỷ lực (.HD)
    • 2.1.1.3. Phương pháp hiệu chỉnh, kiểm định mô hình
  • 2.2. Đánh giá tác động của xâm nhập mặn đến sự thay đổi kiểu sử dụng đất
    • 2.2.1. Thu thập số liệu sơ cấp
    • 2.2.2. Phương pháp tính tổng trọng điểm của từng kiểu sử dụng đất đai
    • 2.2.2. Đánh giá ảnh hưởng của xâm nhập mặn đến các điều kiện sinh kế
    • 2.2.3. Đánh giá ảnh hưởng của xâm nhập mặn đến hiệu quả kinh tế
  • 2.2.4. Phương pháp xác định chỉ số tổn thương
  • 2.2.5. Phương pháp phân tích SWOT
  • 2.2.6. Sơ đồ nghiên cứu

CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN

• 3.1. Phân tích động thái xâm nhập mặn và ảnh hưởng của xâm nhập mặn đến độ mặn các mô hình canh tác vùng ven biển tỉnh Sóc Trăng
  • 3.1.1. Đánh giá tình hình diễn biến xâm nhập mặn theo thời gian
  • 3.1.2. Hiệu chỉnh và kiểm định mô hình MIKE 11 trong điều kiện mặn cao
    • 3.1.2.1. Hiệu chỉnh và kiểm định mô hình HD
    • 3.1.2.2. Hiệu chỉnh và kiểm định mô hình AD
  • 3.1.3. Các kịch bản mô phỏng
  • 3.1.4. Ảnh hưởng của xâm nhập mặn đến các mô hình canh tác tỉnh Sóc Trăng
    • 3.1.4.1. Hiện trạng xâm nhập mặn các năm 2016 và năm 2020
    • 3.1.4.2. Ảnh hưởng xâm nhập mặn đến các mô hình canh tác nông lâm nghiệp
  • 3.2. Đánh giá tác động của xâm nhập mặn đến sự thay đổi kiểu sử dụng đất
    • 3.2.1. Hiện trạng sử dụng đất nông lâm nghiệp chính
    • 3.2.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến các kiểu sử dụng đất nông lâm nghiệp chính
  • 3.3. Đánh giá ảnh hưởng của xâm nhập mặn đến các điều kiện sinh kế và hiệu quả kinh tế của các mô hình nông lâm nghiệp
    • 3.3.1. Đối với mô hình Lúa 2 vụ
    • 3.3.2. Đối với mô hình Chuyên màu
    • 3.3.3. Đối với mô hình nuôi Chuyên tôm
    • 3.3.4. Đối với mô hình Tôm rừng
    • 3.3.5. Thực trạng sinh kế của nông hộ trong điều kiện xâm nhập mặn
      • 3.3.5.1. Nhân lực
      • 3.3.5.2. Đất và nước
      • 3.3.5.3. Đặc điểm xã hội
      • 3.3.5.4. Kết cấu hạ tầng và phương tiện sản xuất nông lâm nghiệp
      • 3.3.5.5. Tài chính và tín dụng
    • 3.3.6. Hiệu quả kinh tế của các mô hình canh tác nông lâm nghiệp chính tỉnh Sóc Trăng
      • 3.3.6.1. Mô hình sản xuất lúa 2 vụ
      • 3.3.6.2. Mô hình sản xuất chuyên màu
      • 3.3.6.3. Mô hình sản xuất chuyên tôm
      • 3.3.6.4. Mô hình sản xuất tôm - rừng
  • 3.4. Đánh giá khả năng thích ứng sinh kế, xác định các thuận lợi và khó khăn của người dân trong hoạt động nông lâm nghiệp dưới ảnh hưởng của diễn biến xâm nhập mặn
    • 3.4.1. Đánh giá tính tổn thương của các mô hình canh tác
      • 3.1.3 Chỉ số tổn thương theo các nguồn vốn sinh kế
      • 3.4.1.1. Chỉ số tổn thương sinh kế LVI - IPCC và khả năng thích ứng
    • 3.4.2. Xác định các thuận lợi và khó khăn của người dân trong hoạt động nông lâm nghiệp

CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

• 4.1. Kết luận
• 4.2 Kiến nghị