Luận án Quản lý chất thải rắn sinh hoạt đô thị dựa vào cộng đồng: Nghiên cứu điển hình ở Thành phố Hà Nội

Tên luận án:

Quản lý chất thải rắn sinh hoạt đô thị dựa vào cộng đồng: nghiên cứu điển hình ở Thành phố Hà Nội

Ngành:

Quản lý môi trường đô thị

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án tập trung vào phân tích tính bền vững của mô hình Quản lý chất thải rắn sinh hoạt đô thị (QLCTRSHĐT) dựa vào cộng đồng tại Thành phố Hà Nội, đồng thời đề xuất các khuyến nghị chính sách nhằm hoàn thiện mô hình này theo hướng bền vững. Bối cảnh nghiên cứu xuất phát từ áp lực ngày càng tăng của khối lượng chất thải do tăng trưởng kinh tế và đô thị hóa, trong khi năng lực quản lý của khu vực công còn hạn chế, thúc đẩy QLDVCĐ trở thành một xu hướng tất yếu được các học giả thừa nhận và áp dụng thành công ở nhiều quốc gia, phù hợp với xu hướng tăng cường xã hội hóa (XHH) và trao quyền ở Việt Nam.

Để đạt mục tiêu, nghiên cứu đã áp dụng nhiều phương pháp: tổng quan tài liệu và tham vấn chuyên gia để xây dựng bộ chỉ tiêu phân tích tính bền vững; phương pháp đa tiêu chí và tính toán thử nghiệm chỉ số tổng hợp bền vững qua các bước chuẩn hóa, tính toán chỉ số thành phần và tổng hợp; phương pháp định giá ngẫu nhiên để đánh giá sự sẵn lòng chi trả (WTP) của hộ gia đình; phương pháp SWOT để phân tích điểm mạnh, yếu, cơ hội, thách thức; và thống kê, mô tả để phân tích hiện trạng QLCTRSHĐT.

Kết quả nghiên cứu đã đề xuất bộ 17 chỉ tiêu trên 4 khía cạnh: kinh tế (3 chỉ tiêu), xã hội (5 chỉ tiêu), môi trường (4 chỉ tiêu) và thể chế quản lý (5 chỉ tiêu). Phân tích hai mô hình điển hình ở Hà Nội cho thấy hiệu quả về môi trường nhưng còn tiềm ẩn nguy cơ kém bền vững về kinh tế. Cụ thể, mô hình kết hợp Cộng đồng và Công ty/HTX còn hạn chế về sự tham gia của cộng đồng; mô hình Cộng đồng tự tổ chức còn yếu kém về cơ chế giám sát và chế tài. Mức sẵn lòng chi trả trung bình của hộ gia đình ở Nhân Chính là 35.000 VNĐ/hộ/tháng và Sài Sơn là 25.000 VNĐ/hộ/tháng, cho thấy tiềm năng tài chính cộng đồng lớn. Hiện trạng QLCTRSHĐT được phân tích chi tiết qua các phân đoạn thu gom, vận chuyển, xử lý và tái chế, chỉ ra vai trò tích cực của Công ty/HTX và cộng đồng trong thu gom, nhưng phân đoạn vận chuyển và xử lý còn nhiều rào cản kỹ thuật và tài chính.

Trên cơ sở các phân tích, luận án đã đề xuất các định hướng và khuyến nghị chính sách nhằm xây dựng nền tảng pháp lý vững chắc, cải thiện tính bền vững tài chính, hoàn thiện cơ chế quản lý và nâng cao nhận thức cộng đồng, góp phần hoàn thiện mô hình QLCTRSHĐT dựa vào cộng đồng theo hướng bền vững tại Hà Nội. Nghiên cứu cũng chỉ ra các khoảng trống cho hướng nghiên cứu tiếp theo như mở rộng chỉ tiêu kỹ thuật và xây dựng hệ thống chỉ tiêu toàn diện cho toàn bộ chu trình QLCTRSHĐT.