Luận án Nghiên cứu đặc điểm thực vật, thành phần hóa học và một số tác dụng sinh học hai loài Stephania Lour. ở Việt Nam.

Tên luận án:

NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM THỰC VẬT, THÀNH PHẦN HÓA HỌC VÀ MỘT SỐ TÁC DỤNG SINH HỌC HAI LOÀI STEPHANIA LOUR. Ở VIỆT NAM

Ngành:

Dược liệu – Dược học cổ truyền

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án "Nghiên cứu đặc điểm thực vật, thành phần hóa học và một số tác dụng sinh học hai loài Stephania Lour. ở Việt Nam" được thực hiện nhằm giải quyết khoảng trống nghiên cứu về hai loài Bình vôi là *Stephania venosa* thu hái tại Bà Rịa - Vũng Tàu và *Stephania viridiflavens* thu hái tại Văn Chấn – Yên Bái, những loài có trữ lượng lớn và được người dân sử dụng phổ biến trong y học cổ truyền. Mục tiêu của nghiên cứu là mô tả đặc điểm hình thái thực vật, giám định tên khoa học, xác định đặc điểm vi học, nghiên cứu thành phần hóa học, thử độc tính cấp và đánh giá một số tác dụng sinh học của hai loài này.

Những đóng góp chính của luận án bao gồm:

• Về thực vật: Luận án đã mô tả chi tiết cơ quan dinh dưỡng và sinh sản, giám định tên khoa học chính xác cho *S. venosa* và *S. viridiflavens*. Đặc biệt, loài *S. viridiflavens* lần đầu tiên được mô tả đầy đủ về đặc điểm cây cái, quả và hạt. Các đặc điểm vi phẫu của thân, cuống lá, lá, cùng bột lá và bột củ của cả hai loài đã được xác định, góp phần quan trọng vào việc nhận biết và tiêu chuẩn hóa dược liệu.
• Về thành phần hóa học: Đã định tính được 6 nhóm chất chính trong củ của cả hai loài (alcaloid, tanin, flavonoid, đường khử, sterol, tinh bột), trong đó chất béo chỉ có ở *S. venosa*. Phương pháp sắc ký lớp mỏng đã được phát triển để phân biệt hai loài. Nghiên cứu đã phân lập và xác định cấu trúc hóa học của 20 hợp chất (12 từ *S. venosa* và 8 từ *S. viridiflavens*), bao gồm 16 alcaloid, 1 glycosid, 2 sterol và 1 chất béo. Nhiều hợp chất được phân lập lần đầu tiên từ *S. venosa* (Jatrorrhizin, chất béo, β-sitosterol, β-sitosterol glucosid) và từ *S. viridiflavens* (Roemerin, Thaicanin, Liriodenin, Capaurin, Roseosid), với Roseosid là hợp chất lần đầu được công bố từ chi *Stephania*. Hàm lượng alcaloid toàn phần và L-tetrahydropalmatin (rotundin) cũng được định lượng.
• Về tác dụng sinh học: Độc tính cấp đường uống của cao chiết ethanol 70% từ củ *S. viridiflavens* (LD50 = 4875 mg/kg) và *S. venosa* (LD50 = 5711 mg/kg) đã được xác định. Cả hai loài đều thể hiện tác dụng giảm đau ngoại vi và trung ương trên chuột nhắt trắng. Cao chiết *S. venosa* (340 mg/kg) có tác dụng chống viêm cấp, và cả hai loài đều giảm khối lượng u hạt trong mô hình viêm mạn. Một số chất phân lập (Roemerin, Stepharin, Stephanin, O-Methylbulbocapnin) cho thấy hoạt tính gây độc tế bào ung thư tốt trên các dòng tế bào AGS, Hela, HepG2, MCF7 (IC50 = 7,75-19,46 µg/ml), đây là công bố đầu tiên tại Việt Nam. Một số hợp chất cũng thể hiện tác dụng chống oxy hóa.

Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học vững chắc cho việc sử dụng hai loài Bình vôi này, góp phần tiêu chuẩn hóa dược liệu, tìm kiếm hợp chất mới và định hướng phát triển thuốc từ nguồn dược liệu bản địa.

Mục lục chi tiết:

• Đặt vấn đề
• Tổng quan
• Nguyên vật liệu, trang thiết bị, nội dung và phương pháp nghiên cứu
  • 2.1. Nguyên liệu nghiên cứu
  • 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• Kết quả nghiên cứu
  • 3.1. Kết quả nghiên cứu về thực vật
    • 3.1.1. Đặc điểm thực vật
    • 3.1.2. Kết quả giám định tên khoa học
    • 3.1.3. Đặc điểm vi học 2 loài nghiên cứu
  • 3.2. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU THÀNH PHẦN HÓA HỌC
    • 3.2.1. Kết quả định tính 2 loài nghiên cứu (M1 và M2)
    • 3.2.2. Chiết xuất và phân lập các hợp chất từ hai loài nghiên cứu
      • 3.2.2.1. Chiết xuất, phân lập các hợp chất từ củ loài Stephania venosa
      • 3.2.2.2. Chiết xuất, phân lập các hợp chất từ củ loài Stephania viridiflavens
    • 3.2.3. Xác định cấu trúc hóa học các hợp chất phân lập
      • 3.2.3.1. Các hợp chất phân lập từ củ loài Stephania venosa
      • 3.2.3.2. Các hợp chất phân lập từ củ loài Stephania viridiflavens
    • 3.2.4. Kết quả định lượng alcaloid toàn phần và L- tetrahydropalmatin trong củ 2 loài nghiên cứu
  • 3.3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ĐỘC TÍNH CẤP VÀ TÁC DỤNG SINH HỌC
    • 3.3.1. Độc tính cấp của 2 loài nghiên cứu
    • 3.3.2. Tác dụng giảm đau của 2 loài nghiên cứu
      • 3.3.2.1. Tác dụng giảm đau ngoại vi
      • 3.3.2.2. Tác dụng giảm đau trung ương
    • 3.3.3. Tác dụng chống viêm của 2 loài nghiên cứu
      • 3.3.3.1. Tác dụng chống viêm cấp
      • 3.3.3.2. Tác dụng chống viêm mạn
    • 3.3.4. Đánh giá hoạt tính gây độc tế bào trên một số dòng tế bào ung thư của cao chiết tổng và các chất phân lập được từ 2 loài nghiên cứu
    • 3.3.5. Hoạt tính chống oxi hóa của 2 loài nghiên cứu
• Bàn luận
• Kết luận
• Kiến nghị