Luận án Nghiên cứu cải thiện sinh kế trong khai thác hải sản đối với ngư dân vùng ven biển thành phố Hải Phòng

Tên luận án:

NGHIÊN CỨU CẢI THIỆN SINH KẾ TRONG KHAI THÁC HẢI SẢN ĐỐI VỚI NGƯ DÂN VÙNG VEN BIỂN THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG

Ngành:

Kinh tế phát triển (Mã số: 62.31.01.05)

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án "Nghiên cứu cải thiện sinh kế trong khai thác hải sản đối với ngư dân vùng ven biển thành phố Hải Phòng" được hoàn thành tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam vào năm 2015. Đề tài tập trung nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp nhằm cải thiện sinh kế cho ngư dân vùng ven biển Hải Phòng, một trong 5 trung tâm nghề cá lớn của cả nước, nơi kinh tế thủy sản đóng góp đáng kể vào GDP. Tuy nhiên, sinh kế của ngư dân đang đối mặt với nhiều thách thức như nguồn lợi thủy sản suy giảm, cạnh tranh ngư trường gay gắt, biến đổi khí hậu phức tạp và tranh chấp Biển Đông.

Nghiên cứu làm sáng tỏ các vấn đề lý luận và thực tiễn về sinh kế bền vững trong khai thác hải sản, xây dựng khung phân tích sinh kế phù hợp với điều kiện Việt Nam. Về thực trạng, luận án chỉ ra rằng ngư dân Hải Phòng phụ thuộc chủ yếu vào khai thác gần bờ, có trình độ học vấn và khả năng tiếp cận công nghệ hạn chế, nguồn lực vật chất (tàu thuyền, hạ tầng) còn yếu kém, và khó khăn trong tiếp cận nguồn vốn tín dụng. Các chính sách hỗ trợ của Nhà nước đã được triển khai nhưng còn bất cập, chưa thực sự hiệu quả, đặc biệt đối với ngư dân làm thuê và khai thác gần bờ.

Các nhân tố ảnh hưởng đến cải thiện sinh kế được phân tích theo bốn nhóm chính: môi trường dễ bị tổn thương, nguồn lực sinh kế, tổ chức – định chế – chính sách và chiến lược sinh kế. Từ đó, luận án đề xuất các giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Đối với Trung ương, kiến nghị rà soát, hoàn thiện tổ chức bộ máy quản lý, chính sách hỗ trợ (chú trọng ngư dân làm thuê, gần bờ). Đối với thành phố Hải Phòng, đề xuất tăng cường quản lý khai thác, tái cơ cấu tàu thuyền và lao động, không phát triển tàu công suất dưới 50CV, đẩy mạnh đào tạo nghề, ứng dụng công nghệ và hoàn thiện hạ tầng nghề cá, nhằm hướng tới phát triển sinh kế bền vững cho ngư dân.

Mục lục chi tiết:

• PHẦN 1. MỞ ĐẦU

  • 1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
  • 2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
  • 3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
  • 4. NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN
  • 5. BỐ CỤC CỦA LUẬN ÁN

• PHẦN 2. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ SINH KẾ, CẢI THIỆN SINH KẾ TRONG KHAI THÁC HẢI SẢN ĐỐI VỚI NGƯ DÂN VÙNG VEN BIỂN

  • 2.1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CẢI THIỆN SINH KẾ CHO NGƯ DÂN
  • 2.1.1. Một số khái niệm
  • 2.1.2. Khung sinh kế bền vững trong khai thác hải sản của ngư dân
  • 2.1.3. Ý nghĩa của việc nghiên cứu cải thiện sinh kế trong khai thác hải sản đối với ngư dân
  • 2.1.4. Đặc điểm cải thiện sinh kế trong khai thác hải sản đối với ngư dân
  • 2.1.5. Nội dung nghiên cứu cải thiện sinh kế trong khai thác hải sản đối với ngư dân
  • 2.1.6. Các nhân tố ảnh hưởng đến cải thiện sinh kế trong khai thác hải sản đối với ngư dân
  • 2.2. CƠ SỞ THỰC TIỄN VỀ CẢI THIỆN SINH KẾ CHO NGƯ DÂN

• PHẦN 3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

  • 3.1. CÁCH TIẾP CẬN VÀ KHUNG PHÂN TÍCH CẢI THIỆN SINH KẾ
  • 3.2. PHƯƠNG PHÁP CHỌN ĐIỂM NGHIÊN CỨU
  • 3.3. HỆ THỐNG CHỈ TIÊU NGHIÊN CỨU
  • 3.4. PHƯƠNG PHÁP THU THẬP THÔNG TIN
  • 3.5. PHƯƠNG PHÁP XỬ LÝ THÔNG TIN, SỐ LIỆU
  • 3.6. PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH

• PHẦN 4. THỰC TRẠNG SINH KẾ TRONG KHAI THÁC HẢI SẢN ĐỐI VỚI NGƯ DÂN VÙNG VEN BIỂN THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG

  • 4.1. TÁC ĐỘNG CỦA MÔI TRƯỜNG DỄ BỊ TỔN THƯƠNG ĐẾN SINH KẾ NGƯ DÂN
  • 4.1.1. Biến động giá đầu vào
  • 4.1.2. Cạnh tranh trong khai thác
  • 4.1.3. Tranh chấp chủ quyền biển Đông
  • 4.1.4. Xu hướng biến đổi khí hậu, nước biển dâng
  • 4.2. CÁC NGUỒN LỰC SINH KẾ CỦA NGƯ DÂN
  • 4.2.1. Nguồn lực con người
  • 4.2.2. Nguồn lực vật chất
  • 4.2.3. Nguồn lực xã hội
  • 4.2.4. Nguồn lực tự nhiên
  • 4.2.5. Nguồn lực tài chính
  • 4.3. TỔ CHỨC, ĐỊNH CHẾ VÀ CHÍNH SÁCH
  • 4.3.1. Các tổ chức
  • 4.3.1.1. Tổ chức quản lý Nhà nước
  • 4.3.1.2. Tổ chức ngư dân
  • 4.3.1.3. Tổ chức các cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp liên quan
  • 4.3.2. Định chế, chính sách hỗ trợ, cải thiện sinh kế cho ngư dân
  • 4.4. CHIẾN LƯỢC SINH KẾ CỦA NGƯ DÂN
  • 4.4.1. Lựa chọn phương thức kiếm sống
  • 4.4.2. Lựa chọn vùng biển khai thác
  • 4.4.3. Lựa chọn nghề khai thác
  • 4.4.4. Lựa chọn kết hợp nghề phụ
  • 4.5. KẾT QUẢ THỰC HIỆN CHIẾN LƯỢC SINH KẾ CỦA NGƯ DÂN
  • 4.5.1. Hiệu quả kinh tế đối với tàu khai thác gần bờ
  • 4.5.2. Hiệu quả kinh tế đối với tàu khai thác xa bờ
  • 4.5.3. Thu nhập của ngư dân từ hoạt động khai thác hải sản
  • 4.5.3.1. Theo hình thức trả tiền công theo thỏa thuận trước
  • 4.5.3.2. Theo hình thức giao khoán tàu
  • 4.5.4. Thu nhập của ngư dân từ nghề khác
  • 4.6. SỰ PHÁT TRIỂN VÀ TÍNH BỀN VỮNG CỦA SINH KẾ TRONG KHAI THÁC HẢI SẢN
  • 4.7. CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CẢI THIỆN SINH KẾ ĐỐI VỚI NGƯ DÂN
  • 4.7.1. Nhân tố ảnh hưởng đến cải thiện môi trường dễ bị tổn thương
  • 4.7.2. Nhân tố ảnh hưởng đến cải thiện nguồn lực sinh kế
  • 4.7.3. Nhân tố ảnh hưởng đến cải thiện tổ chức, định chế, chính sách
  • 4.7.4. Nhân tố ảnh hưởng đến cải thiện các chiến lược sinh kế

• PHẦN 5. GIẢI PHÁP CẢI THIỆN SINH KẾ TRONG KHAI THÁC HẢI SẢN ĐỐI VỚI NGƯ DÂN VÙNG VEN BIỂN THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG

  • 5.1. QUAN ĐIỂM VÀ ĐỊNH HƯỚNG CẢI THIỆN SINH KẾ CHO NGƯ DÂN
  • 5.1.1. Quan điểm
  • 5.1.2. Định hướng
  • 5.2. GIẢI PHÁP CẢI THIỆN SINH KẾ CHO NGƯ DÂN
  • 5.2.1. Giải pháp cải thiện môi trường dễ bị tổn thương
  • 5.2.2. Giải pháp cải thiện các nguồn lực sinh kế
  • 5.2.3. Giải pháp cải thiện chiến lược sinh kế
  • 5.2.3.1. Tái cơ cấu, sắp xếp lại tàu thuyền và lao động khai thác
  • 5.2.3.2. Thực hiện tốt công tác tư vấn, đào tạo, chuyển đổi nghề cho ngư dân
  • 5.2.3.3. Tăng cường biện pháp tạo việc làm, tăng thêm thu nhập
  • 5.2.4. Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nước
  • 5.2.5. Giải pháp về chính sách phát triển khai thác hải sản, hỗ trợ ngư dân
  • 5.3. ĐIỀU KIỆN THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP

• PHẦN 6. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

  • 6.1. KẾT LUẬN
  • 6.2. KIẾN NGHỊ