NGHIÊN CỨU CÁC MỐI LIÊN KẾT VÀ TIÊU THỤ THEO CHỨNG NHẬN CHẤT LƯỢNG NGÀNH HÀNG CÁ TRA VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG
Kinh tế nông nghiệp (Mã ngành: 62620115)
Luận án "Nghiên cứu các mối liên kết và tiêu thụ theo chứng nhận chất lượng ngành hàng cá tra vùng Đồng bằng sông Cửu Long" do Huỳnh Văn Hiền thực hiện vào năm 2020 tại Trường Đại học Cần Thơ, chuyên ngành Kinh tế nông nghiệp, tập trung vào việc phân tích hiện trạng và hiệu quả của các mô hình liên kết và tiêu thụ cá tra có chứng nhận chất lượng.
Nghiên cứu được đặt ra trong bối cảnh ngành cá tra là mũi nhọn kinh tế của ĐBSCL, đối mặt với yêu cầu ngày càng cao về chất lượng và truy xuất nguồn gốc từ các thị trường nhập khẩu. Luận án đặt mục tiêu phân tích hiện trạng và các yếu tố ảnh hưởng đến các loại hình liên kết và tiêu thụ sản phẩm cá tra có chứng nhận chất lượng; so sánh hiệu quả kỹ thuật giữa hình thức nuôi đạt và chưa đạt chứng nhận; phân tích chuỗi cung ứng và các chỉ tiêu tài chính; và đề xuất các giải pháp tổ chức sản xuất, tiêu thụ theo tiêu chuẩn chứng nhận nhằm nâng cao giá trị và phát triển bền vững ngành hàng.
Đối tượng nghiên cứu là các tác nhân trong ngành hàng cá tra tại các địa phương trọng điểm như An Giang, Đồng Tháp, Vĩnh Long và Cần Thơ. Luận án sử dụng phương pháp định lượng như mô hình hồi quy Binary Logistic, hàm sản xuất biên ngẫu nhiên dạng Cobb-Douglas, và phân tích chuỗi giá trị theo GTZ Eschborn, kết hợp với phân tích SWOT và tham vấn chuyên gia.
Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng các mô hình liên kết trong sản xuất cá tra bao gồm liên kết ngang (HTX) và liên kết dọc (vùng nuôi NMCB, nuôi gia công). Hiệu quả kỹ thuật trung bình của các cơ sở nuôi cá tra là 69%, trong đó nhóm nuôi có chứng nhận đạt 77% cao hơn so với nhóm chưa chứng nhận (65%). Các yếu tố như mật độ thả giống, hệ số thức ăn (FCR), số ngày công lao động, chi phí thuốc, hóa chất, nhiên liệu và chi phí khác có tương quan thuận với năng suất. Phân tích chuỗi cung ứng cho thấy các chứng nhận Global GAP chủ yếu xuất khẩu sang thị trường Mỹ (90,71%), còn ASC sang Châu Âu (80,71%). Chứng nhận ASC mang lại tổng giá trị gia tăng thuần (GTGTT) cao hơn Global GAP, tuy nhiên, sự phân phối lợi nhuận giữa các tác nhân trong chuỗi vẫn chưa hài hòa.
Từ đó, luận án kiến nghị nâng cao trách nhiệm, hoàn thiện truy xuất nguồn gốc, hình thành mô hình liên kết dọc để giải quyết giá bán bất hợp lý, và tăng cường liên kết ngang giữa các NMCB xuất khẩu. Chính sách cần tập trung hỗ trợ tài chính cho các NMCB đóng vai trò hạt nhân để tổ chức sản xuất theo thị trường mục tiêu. Nghiên cứu cũng đề xuất các chiến lược nâng cao giá trị và chất lượng dựa trên phân tích SWOT, bao gồm cải tiến sản phẩm, đầu tư công nghệ cao và cải thiện kênh phân phối. Hướng nghiên cứu tiếp theo sẽ tập trung vào việc triển khai thực tế các mô hình liên kết và kênh phân phối sản phẩm cá tra theo tiêu chuẩn tại thị trường xuất khẩu.