NGHIÊN CỨU BỔ SUNG CƠ SỞ KHOA HỌC ĐỂ BẢO TỒN VÀ PHÁT TRIỂN CÂY THỦY TÙNG (Glyptostrobus pensilis (Staunton ex D. Don) K. Koch) TẠI TÂY NGUYÊN.
Di truyền và chọn giống cây lâm nghiệp
Mã ngành: 9 62 02 07
Luận án "Nghiên cứu bổ sung cơ sở khoa học để bảo tồn và phát triển cây Thủy tùng (Glyptostrobus pensilis (Staunton ex D. Don) K. Koch) tại Tây Nguyên" do Giang Thị Thanh thực hiện, tập trung vào giải quyết tình trạng nguy cấp của loài Thủy tùng. Đây là loài cây gỗ quý hiếm đang bị đe dọa nghiêm trọng do kích thước quần thể nhỏ, môi trường sống thay đổi và thiếu tái sinh tự nhiên. Các hoạt động bảo tồn trước đây còn tồn tại hạn chế về dữ liệu cập nhật, đánh giá đa dạng di truyền và kỹ thuật nhân giống.
Mục tiêu chung của luận án là bổ sung cơ sở khoa học toàn diện cho công tác bảo tồn và phát triển nguồn gen Thủy tùng tại Tây Nguyên. Các mục tiêu cụ thể bao gồm đánh giá thực trạng quần thể tự nhiên và gây trồng, đánh giá đa dạng di truyền của toàn bộ cá thể Thủy tùng tự nhiên còn lại ở Việt Nam, hoàn thiện kỹ thuật nhân giống vô tính (nuôi cấy in vitro, giâm hom, ghép trên rễ thở), xác định các biện pháp kỹ thuật trồng và chăm sóc hiệu quả, và đề xuất các giải pháp bảo tồn nguồn gen phù hợp.
Kết quả nghiên cứu đã xác định quần thể Thủy tùng tự nhiên tại Tây Nguyên hiện còn 159 cây, phân bố chủ yếu tại Ea Drăng (141 cây) và Krông Năng (18 cây), với tình trạng sinh trưởng và phẩm chất khác biệt. Quần thể Thủy tùng trồng phân tán cũng được ghi nhận với khoảng 200 cây, sinh trưởng tốt khi được cung cấp đủ nước. Phân tích đa dạng di truyền cho thấy mức độ đa dạng thấp nhưng có sự trao đổi gen giữa các quần thể, và các quần thể ở Việt Nam có mức độ tương đồng gen cao với quần thể ở Lào và Trung Quốc, mở ra khả năng di thực nguồn gen.
Về kỹ thuật nhân giống, luận án đã tối ưu hóa quy trình nuôi cấy in vitro, đạt tỷ lệ ra rễ 54,55% với môi trường WPM + NAA 30 ppm; cải thiện kỹ thuật giâm hom bằng cách xác định công thức xử lý hom tối ưu (IBA 1000 ppm + IAA 800 ppm cho mùa mưa) và kích thước hom phù hợp; và áp dụng thành công kỹ thuật ghép trên rễ thở, với phương pháp ghép áp cành cho sinh trưởng tốt hơn. Nghiên cứu cũng đề xuất độ tàn che tối ưu (0,25-0,5) và công thức bón phân hiệu quả (BP1) cho cây trồng.
Trên cơ sở các phát hiện này, luận án đề xuất các biện pháp bảo tồn toàn diện, bao gồm tăng cường bảo tồn in situ (bảo vệ nghiêm ngặt, chăm sóc, trồng bổ sung), xây dựng khu bảo tồn ex situ (nhân giống và trồng các cây mẹ có khoảng cách di truyền xa nhau), tăng cường đa dạng di truyền thông qua di thực nguồn gen từ các nước lân cận, và đẩy mạnh giáo dục, truyền thông để nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo tồn loài Thủy tùng.