NGHỆ THUẬT TRANG TRÍ TRÊN CÁC DI VẬT ĐỒ ĐỒNG TIÊU BIỂU TẠI QUẦN THỂ DI TÍCH CỐ ĐÔ HUẾ
Lý luận và lịch sử mỹ thuật
Luận án "Nghệ thuật trang trí trên các di vật đồ đồng tiêu biểu tại Quần thể di tích Cố đô Huế" của Phan Lê Chung là một công trình nghiên cứu chuyên sâu về nghệ thuật trang trí trên các di vật đồ đồng tại Quần thể di tích Cố đô Huế (QTDTCĐH) trong giai đoạn các chúa và vua Nguyễn (1558-1945). Đề tài này được lựa chọn nhằm khai thác một “khoảng trống” trong nghiên cứu, tôn vinh giá trị nghệ thuật truyền thống và góp phần gìn giữ mỹ thuật cổ dân tộc.
Mục đích chính của luận án là nghiên cứu, đánh giá các đặc trưng và giá trị nghệ thuật trang trí trên đồ đồng tại QTDTCĐH dựa trên cơ sở khoa học. Các nhiệm vụ nghiên cứu bao gồm tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở lý luận, sự tác động của yếu tố văn hóa, lịch sử; nhận diện đặc trưng ngôn ngữ trang trí (bố cục, nhịp điệu, hình mảng, đường nét); làm rõ mối liên hệ giao thoa văn hóa; và nghiên cứu giá trị, mối tương quan qua các thời kỳ phát triển.
Luận án giả thuyết rằng nghệ thuật trang trí đồ đồng Huế kế thừa giá trị văn hóa nghệ thuật dân tộc, chịu ảnh hưởng phong cách Đàng Ngoài và có sự giao thoa văn hóa, thể hiện ngôn ngữ biểu tượng sâu sắc, phản ánh bối cảnh văn hóa xã hội. Nó kết hợp hài hòa giữa hình tượng “hoá”, lối trang trí hiện thực và siêu thực, tổng hòa các thủ pháp trang trí, bố cục đa dạng và kế thừa kỹ thuật đúc đồng truyền thống cùng ảnh hưởng phương Tây.
Những đóng góp mới của luận án là cung cấp một nghiên cứu hệ thống, chuyên sâu, khẳng định nghệ thuật trang trí đồ đồng Huế là một nhánh quan trọng của dòng chảy văn hóa nghệ thuật dân tộc, đồng thời là minh chứng cho thời kỳ giao thoa, tiếp biến văn hóa đa dạng (từ Đàng Ngoài, văn hóa bản địa Chămpa và các nước phương Tây). Luận án cũng đưa ra những nhận định khoa học mới về giá trị và quan niệm thẩm mỹ, dựa trên nguồn tài liệu đáng tin cậy.
Kết quả nghiên cứu cho thấy nghệ thuật trang trí đồ đồng Huế phong phú về hình thức (khối trụ tròn, hình cầu, hình dẹt, tượng tròn), đề tài (dân gian, cung đình, đa tôn giáo) và thủ pháp (ẩn dụ, tượng trưng, cách điệu, 'hoá'). Bố cục đa dạng, linh hoạt, kết hợp phù điêu cao và thấp. Tổng thể, nghệ thuật trang trí đồ đồng thời Nguyễn tại QTDTCĐH mang nhiều giá trị văn hóa, lịch sử, thẩm mỹ sâu sắc, phản ánh tư duy hình tượng đa lớp nghĩa và là một điểm nhấn nổi bật trong dòng chảy nghệ thuật Việt Nam.