Sự kết hợp tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường ở các tỉnh Bắc Trung bộ Việt Nam hiện nay
Triết học
Sự phát triển mạnh mẽ của khoa học và công nghệ cùng quá trình toàn cầu hóa đã tạo ra cả cơ hội và thách thức cho các quốc gia, đòi hỏi chiến lược phát triển kinh tế phù hợp để tránh nguy cơ tụt hậu. Tuy nhiên, việc tập trung vào tăng trưởng kinh tế nhanh chóng thường bỏ qua các vấn đề xã hội và môi trường, dẫn đến ô nhiễm môi trường, cạn kiệt tài nguyên và nguy cơ khủng hoảng sinh thái toàn cầu. Nhận thức về sự cần thiết của phát triển bền vững ngày càng rõ nét.
Việt Nam đang trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa với mục tiêu phát triển kinh tế nhanh và bền vững. Tuy nhiên, công tác bảo vệ môi trường ở nước ta chưa đáp ứng được yêu cầu, môi trường vẫn tiếp tục bị ô nhiễm và suy thoái, đặc biệt việc thi hành pháp luật chưa nghiêm minh và ý thức tự giác bảo vệ môi trường còn hạn chế. Do đó, việc giải quyết mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường có ý nghĩa sống còn. Các tỉnh Bắc Trung bộ, với xuất phát điểm kinh tế thấp và điều kiện tự nhiên khó khăn, thường phải đẩy nhanh tốc độ phát triển, dẫn đến khai thác tài nguyên tràn lan và tác động lớn đến môi trường, trong khi hiệu quả kinh tế chưa cao.
Luận án tập trung nghiên cứu sự kết hợp biện chứng giữa tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường tự nhiên tại sáu tỉnh Bắc Trung bộ Việt Nam (Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị và Thừa Thiên Huế) từ năm 2000 trở lại đây. Mục tiêu chính là đề xuất một số quan điểm và giải pháp nhằm kết hợp hài hòa hai yếu tố này. Cơ sở lý luận của luận án là phép biện chứng duy vật, quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về mối quan hệ con người với tự nhiên, cùng quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về phát triển bền vững và những thành tựu lý luận hiện đại về khoa học - kỹ thuật và công nghệ. Các phương pháp nghiên cứu chủ yếu gồm lịch sử và lôgíc, phân tích và tổng hợp, cách tiếp cận hệ thống, so sánh đối chiếu, điều tra khảo sát.
Đóng góp khoa học của luận án là làm rõ cơ sở triết học của việc giải quyết sự kết hợp này, phân tích thực trạng và đề xuất các quan điểm, giải pháp chủ yếu. Luận án cũng định nghĩa tăng trưởng kinh tế (tăng sản lượng thực tế, GDP/GNP) và phát triển kinh tế (quá trình vận động đi lên, tiến bộ mọi mặt của nền kinh tế, bao gồm tăng trưởng và chuyển dịch cơ cấu, nâng cao chất lượng cuộc sống). Luận án khẳng định rằng bảo vệ môi trường tự nhiên hợp lý là tiền đề cho tăng trưởng kinh tế bền vững, và ngược lại, tăng trưởng kinh tế hợp lý là cơ sở để bảo vệ môi trường bền vững. Khoa học và công nghệ đóng vai trò thiết yếu trong việc tạo ra nền kinh tế xanh, vật liệu thay thế, tái tạo tài nguyên, xử lý chất thải và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Thành công của việc kết hợp này phụ thuộc lớn vào nhận thức đúng đắn của cán bộ, nhân dân và doanh nhân về tầm quan trọng của nó.