Hoàn thiện pháp luật về giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam
Luật học
Luận án "Hoàn thiện pháp luật về giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam" được hoàn thành tại Trường Đại học Luật Hà Nội vào năm 2022, dưới sự hướng dẫn khoa học của GS.TS Lê Minh Tâm. Đề tài nghiên cứu xuất phát từ tính cấp thiết khi Mặt trận Tổ quốc Việt Nam (MTTQVN) là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân, có chức năng, nhiệm vụ cơ bản là tập hợp, phát huy sức mạnh khối đại đoàn kết toàn dân tộc và đại diện.
Mục đích nghiên cứu của luận án là phân tích, làm rõ những vấn đề lý luận về giám sát, phản biện xã hội (PBXH) và pháp luật liên quan. Đồng thời, luận án đánh giá thực trạng pháp luật và thực tiễn thực hiện pháp luật về giám sát, PBXH của MTTQVN. Phương pháp thống kê được áp dụng để phân tích và đánh giá thực trạng pháp luật về giám sát và PBXH của MTTQVN, đặc biệt trong Chương 3.
Những đóng góp mới về khoa học của luận án bao gồm việc làm rõ vị trí, vai trò của MTTQVN trong giám sát và PBXH đối với hoạt động của tổ chức đảng, việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp của các cơ quan nhà nước, cũng như trong xây dựng chính quyền nhân dân và khối đại đoàn kết dân tộc. Luận án cũng phân tích biên độ quy định của pháp luật về vai trò này và xác định các quan điểm, phương hướng giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về giám sát và PBXH của MTTQVN theo yêu cầu và điều kiện hiện nay.
Nghiên cứu chỉ ra rằng giám sát và PBXH góp phần phát huy dân chủ, tăng cường đồng thuận xã hội, là một trong những phương thức để nhân dân thực hiện quyền lực của mình. Để nâng cao hiệu quả, pháp luật cần cụ thể hóa các quy định của Hiến pháp, thể chế hóa kịp thời, đầy đủ các chủ trương, quan điểm của Đảng về xây dựng Nhà nước pháp quyền và bảo đảm quyền dân chủ của nhân dân thông qua hoạt động của MTTQVN, đảm bảo tính công khai, minh bạch. Vị trí, vai trò của MTTQVN trong hoàn thiện pháp luật về giám sát và PBXH được thể hiện trên ba phương diện, trong đó khẳng định MTTQVN là tổ chức liên minh chính trị, liên hiệp tự nguyện.
Về thực trạng, trên cơ sở Hiến pháp 2013, Luật MTTQVN 2015 và Nghị quyết liên tịch số 403/NQLT năm 2017 đã được ban hành, góp phần thúc đẩy xây dựng thể chế. Tuy nhiên, luận án cũng chỉ ra các hạn chế, bất cập, như công tác quán triệt, tuyên truyền, phổ biến, giám sát, kiểm tra việc thực hiện các quy định của Đảng, Nhà nước ở một số địa phương chưa thật sự được chú trọng. Để hoàn thiện, cần bảo đảm sự tham gia của nhân dân, các thành viên MTTQVN và hoạt động giám sát, PBXH phải xuất phát từ yêu cầu, nguyện vọng của nhân dân. Tóm lại, MTTQVN là chủ thể quan trọng trong giám sát và PBXH, mặc dù đã đạt được nhiều kết quả, nhưng pháp luật và việc thực hiện pháp luật trong lĩnh vực này vẫn còn những điểm cần tiếp tục hoàn thiện.