GIÁO DỤC Ý THỨC CHỦ QUYỀN BIỂN, ĐẢO CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG (Thực nghiệm tại các tỉnh Duyên hải Nam Trung Bộ)
Lý luận và Phương pháp dạy học bộ môn Lịch sử (Mã số: 9.14.01.11)
Luận án Tiến sĩ khoa học giáo dục này của Hồ Văn Toàn tập trung vào việc giáo dục ý thức chủ quyền biển, đảo cho học sinh trong dạy học Lịch sử Việt Nam ở trường Trung học phổ thông, với thực nghiệm tại các tỉnh Duyên hải Nam Trung Bộ. Đề tài được đặt trong bối cảnh thế kỷ XXI, khi Việt Nam đối mặt với những thách thức lớn trong phát triển và hội nhập, đòi hỏi phải nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đặc biệt là thông qua giáo dục tư tưởng, phẩm chất, đạo đức và ý thức trách nhiệm công dân cho học sinh.
Với vị thế là một quốc gia biển có đường bờ biển dài 3260 km, Việt Nam có vai trò địa - chính trị, kinh tế, văn hóa đặc biệt quan trọng. Tuy nhiên, các tranh chấp về chủ quyền biển, đảo trên Biển Đông, bao gồm hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa, đang là điểm nóng. Do đó, bảo vệ chủ quyền biển, đảo là yêu cầu cấp thiết, và việc giáo dục ý thức này cho thế hệ trẻ, đặc biệt là học sinh THPT, được xem là nhiệm vụ chính trị trọng yếu. Môn Lịch sử được xác định có ưu thế đặc biệt trong việc thực hiện nhiệm vụ này.
Nghiên cứu chỉ ra rằng, mặc dù nhận thức về tầm quan trọng của việc giáo dục ý thức chủ quyền biển, đảo trong dạy học Lịch sử đã có, nhưng thực trạng triển khai còn nhiều hạn chế do cấu trúc chương trình chưa hợp lý, thiếu tài liệu, cơ sở vật chất và kỹ năng sư phạm của giáo viên chưa được cập nhật. Để khắc phục những tồn tại này, luận án đã xây dựng một hệ thống nội dung và đề xuất các biện pháp giáo dục ý thức chủ quyền biển, đảo cho học sinh THPT thông qua dạy học nội khóa, hoạt động ngoại khóa và kiểm tra - đánh giá. Các biện pháp nội khóa bao gồm hướng dẫn học sinh khai thác kiến thức trong sách giáo khoa, sử dụng tư liệu gốc, đồ dùng trực quan, mẩu chuyện lịch sử, kiến thức liên môn và khuyến khích tự học. Các biện pháp ngoại khóa đề xuất tổ chức diễn đàn, sưu tầm tư liệu triển lãm, dạ hội lịch sử, và tham quan trải nghiệm.
Kết quả thực nghiệm sư phạm tại các trường THPT ở Duyên hải Nam Trung Bộ đã khẳng định tính phù hợp, khả thi và hiệu quả của các biện pháp đề xuất. Học sinh đã thể hiện sự quan tâm, hứng thú, nâng cao hiểu biết và bộc lộ rõ trách nhiệm trong việc bảo vệ chủ quyền biển, đảo. Luận án kết luận rằng giáo dục ý thức chủ quyền biển, đảo là nhiệm vụ cấp thiết, góp phần nâng cao chất lượng dạy học Lịch sử và phát triển năng lực học sinh. Đồng thời, luận án cũng đưa ra các khuyến nghị cụ thể cho các cấp quản lý giáo dục, giáo viên Lịch sử và học sinh THPT nhằm nâng cao hơn nữa hiệu quả công tác giáo dục này.