GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC THI PHÁP LUẬT CẠNH TRANH VIỆT NAM
Thương mại
Luận án "Giải pháp nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật cạnh tranh Việt Nam" tập trung phân tích thực trạng và đề xuất các giải pháp nhằm cải thiện hiệu quả áp dụng Luật Cạnh tranh tại Việt Nam. Luật Cạnh tranh, được Quốc hội ban hành năm 2004, cùng với các văn bản hướng dẫn đã bước đầu phát huy vai trò tích cực trong việc phát triển môi trường cạnh tranh lành mạnh và xử lý các hành vi làm sai lệch, cản trở cạnh tranh. Tuy nhiên, số lượng vụ việc được điều tra và xử lý còn hạn chế, cho thấy hiệu quả thực thi chưa đạt kỳ vọng. Nguyên nhân được xác định là do những bất cập về quy định pháp luật, bộ máy thực thi và nhận thức của cộng đồng.
Mục tiêu nghiên cứu của đề tài là tìm kiếm các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật cạnh tranh ở Việt Nam. Để đạt được mục tiêu này, luận án tiến hành tổng quan các công trình khoa học liên quan, đánh giá tổng quan pháp luật và thực thi cạnh tranh tại Việt Nam, làm rõ các yếu tố ảnh hưởng, và phân tích thực trạng thực thi từ năm 2005 đến 2014 để rút ra những bất cập. Từ đó, đề tài đề xuất các quan điểm, phương hướng và giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật trong giai đoạn từ năm 2015 đến 2020. Đối tượng nghiên cứu chính là hiệu quả thực thi pháp luật cạnh tranh của cơ quan quản lý cạnh tranh ở Việt Nam.
Về nội dung, nghiên cứu sâu vào các văn bản pháp luật cạnh tranh của Việt Nam, các nhân tố tác động, và đánh giá hiệu quả thực thi. Phạm vi không gian nghiên cứu bao gồm Việt Nam và kinh nghiệm từ một số quốc gia như Hoa Kỳ, Australia, Pháp, Đức, Nhật Bản, Hàn Quốc. Luận án sử dụng các phương pháp nghiên cứu như phân tích, thống kê để làm rõ các khái niệm, lý luận cơ bản về cạnh tranh, pháp luật cạnh tranh, thực thi và hiệu quả thực thi pháp luật cạnh tranh. Phương pháp so sánh được áp dụng để kiểm chứng và học hỏi kinh nghiệm quốc tế, trong khi phương pháp khảo sát thực tế (thông qua trao đổi chuyên gia và điều tra mẫu doanh nghiệp) cung cấp dữ liệu về nhận thức cộng đồng.
Luận án cũng làm rõ các khái niệm về cạnh tranh (hiện tượng kinh tế), pháp luật cạnh tranh (quy định nhà nước duy trì cạnh tranh lành mạnh, bảo vệ doanh nghiệp và người tiêu dùng), thực thi pháp luật cạnh tranh (hoạt động của cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp), và hiệu quả thực thi pháp luật cạnh tranh (kết quả cụ thể so với yêu cầu đặt ra, chi phí và kết quả thực tế). Các tiêu chí đánh giá hiệu quả bao gồm tính hợp pháp, tính phù hợp của văn bản pháp luật, khả năng tổ chức thực thi của cơ quan và khả năng tiếp cận, tuân thủ của đối tượng.
Phần kinh nghiệm quốc tế nhấn mạnh các biện pháp của Nhật Bản và Hoa Kỳ. Nhật Bản với Luật Chống độc quyền (AMA) đã trải qua nhiều lần sửa đổi để tăng cường chế tài, áp dụng cơ chế khoan dung, và đẩy mạnh hoạt động tuyên truyền. Ủy ban Thương mại lành mạnh Nhật Bản (JFTC) đã điều tra và xử lý nhiều vụ thông thầu thông qua khám xét tại chỗ và chính sách khoan hồng. Hoa Kỳ, với các đạo luật chống độc quyền như Sherman và Clayton, có Ủy ban Thương mại Liên bang (US-FTC) và Cục Chống độc quyền thuộc Bộ Tư pháp (US-DOJ) là các cơ quan chủ chốt. Các cơ quan này đã chứng minh hiệu quả cao trong điều tra các vụ việc cạnh tranh, áp dụng quyền khám xét, chương trình khoan dung (tiên phong từ năm 1978), mức phạt mang tính răn đe cao và các hoạt động vận động chính sách cạnh tranh mạnh mẽ.