GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ CHUYỂN ĐỔI MÔ HÌNH CANH TÁC TRÊN ĐẤT LÚA Ở TỈNH HẬU GIANG
Phát triển Nông thôn (Mã ngành: 62620116)
Luận án "GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ CHUYỂN ĐỔI MÔ HÌNH CANH TÁC TRÊN ĐẤT LÚA Ở TỈNH HẬU GIANG" thuộc chuyên ngành Phát triển Nông thôn, mã ngành 62620116, do Phạm Ngọc Nhàn thực hiện vào năm 2021 tại Trường Đại học Cần Thơ.
Nghiên cứu được thực hiện trong bối cảnh sản xuất nông nghiệp ở Đồng bằng sông Cửu Long nói chung và tỉnh Hậu Giang nói riêng vẫn tập trung thâm canh lúa, dẫn đến những tác động tiêu cực về môi trường sinh thái, rủi ro kinh tế và ảnh hưởng đời sống xã hội của nông dân. Mục tiêu tổng quát của luận án là nghiên cứu các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả chuyển đổi mô hình canh tác trên đất lúa, qua đó cải thiện thu nhập cho nông hộ và góp phần tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng bền vững tại Hậu Giang.
Luận án đã đánh giá hiện trạng chuyển đổi cây trồng trên đất lúa của nông hộ, phân tích nguồn lực và các yếu tố tác động đến quá trình chuyển đổi. Các đóng góp mới của nghiên cứu bao gồm việc đi sâu vào cơ sở khoa học của chuyển đổi mô hình canh tác hiệu quả, xây dựng cơ sở lý luận dựa trên thực trạng kinh tế - xã hội và nguồn lực nông hộ, đồng thời xác định các yếu tố tác động chính như biến đổi khí hậu, chính sách nhà nước, đào tạo kỹ thuật FFS, thị trường liên kết và năng lực nông dân.
Kết quả nghiên cứu cho thấy, thực trạng chuyển đổi mô hình sản xuất trên đất lúa ở Hậu Giang còn manh mún, nhỏ lẻ, với các nhóm cây trồng chuyển đổi đa dạng như rau ăn lá, bắp, dưa gang, dưa hấu và cây dây leo lấy trái. Nhóm dưa hấu, dưa gang mang lại lợi nhuận cao nhất. Nông hộ có nguồn lao động đáp ứng nhu cầu canh tác nhỏ lẻ. Mặc dù khóa học FFS cung cấp kiến thức tốt, tỷ lệ nông dân áp dụng trực tiếp mô hình chuyển đổi sau tập huấn còn thấp do các yếu tố như vốn, thị trường, điều kiện tưới tiêu và chính sách. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng mô hình trồng bắp thay thế lúa vụ Hè Thu có lợi nhuận cao hơn 2,25 lần, đặc biệt khi áp dụng kỹ thuật tưới tiết kiệm nước (tưới phun chu kỳ 3 ngày/lần).
Phân tích hồi quy tuyến tính xác định Chính sách Nhà nước và địa phương cùng Giá cả thị trường và sự liên kết là hai yếu tố có tác động đáng kể nhất đến mức độ chấp nhận chuyển đổi của nông hộ.
Từ những kết quả trên, luận án đề xuất các giải pháp toàn diện cho cấp tỉnh, bao gồm quy hoạch chi tiết sản xuất, hoàn thiện chính sách hỗ trợ vốn và cơ chế tiếp cận, linh hoạt sử dụng đất lúa. Đồng thời, khuyến nghị các giải pháp về liên kết sản xuất và thị trường, tiếp tục đào tạo kỹ thuật, khuyến khích ứng dụng công nghệ tưới tiết kiệm nước và đẩy mạnh nghiên cứu giống cây trồng mới.