ĐỔI MỚI SỬ DỤNG TƯ LIỆU TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM TỪ THẾ KỈ X ĐẾN GIỮA THẾ KỈ XIX Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG (QUA THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM Ở THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG)
Lí luận và phương pháp dạy học lịch sử (Mã số: 9.14.01.11)
Luận án "Đổi mới sử dụng tư liệu trong dạy học lịch sử Việt Nam từ thế kỉ X đến giữa thế kỉ XIX ở trường Trung học phổ thông (qua thực nghiệm sư phạm ở thành phố Hải Phòng)" của Phạm Thị Út, chuyên ngành Lí luận và phương pháp dạy học lịch sử, được thực hiện tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội. Đề tài này ra đời nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo theo Nghị quyết số 29-NQ/TW và Chương trình giáo dục phổ thông 2018, trong đó nhấn mạnh việc khuyến khích học sinh (HS) tự học và sử dụng tư liệu (TL) trong dạy học lịch sử (DHLS). Luận án nhận định thực trạng hiện nay cho thấy nhiều HS chưa thực sự yêu thích môn Lịch sử và phương pháp dạy học (PPDH) còn nhiều bất cập.
Mục đích chính của luận án là đề xuất một số biện pháp sư phạm nhằm đổi mới việc sử dụng TL trong DHLS Việt Nam giai đoạn từ thế kỉ X đến giữa thế kỉ XIX ở trường THPT, từ đó góp phần nâng cao chất lượng học tập bộ môn. Để đạt được mục tiêu này, luận án đã thực hiện các nhiệm vụ cụ thể như nghiên cứu lí luận về sử dụng TL, khảo sát thực trạng tại các trường THPT trên cả nước, tìm hiểu chương trình và sách giáo khoa để lựa chọn TL, đề xuất các biện pháp sư phạm và tiến hành thực nghiệm sư phạm.
Nghiên cứu đã phân loại TL lịch sử thành bốn loại chính: vật chất, thành văn, hình ảnh và băng ghi âm/ghi hình. Đồng thời, luận án đã xây dựng một hệ thống TL phong phú, đa dạng bao gồm các nhân vật lịch sử, pháp luật, kinh tế-văn hóa-giáo dục, hình ảnh và các tư liệu về chủ quyền biển đảo, phù hợp với nội dung lịch sử Việt Nam từ thế kỉ X đến giữa thế kỉ XIX. Luận án đề xuất các biện pháp đổi mới sử dụng TL trong bài học nội khóa (như tạo động cơ học tập, khám phá kiến thức mới, củng cố, luyện tập, đổi mới kiểm tra đánh giá) và thông qua các hoạt động ngoại khóa (như trải nghiệm di tích lịch sử, tổ chức dạ hội lịch sử).
Kết quả thực nghiệm sư phạm được tiến hành tại các trường THPT trên địa bàn thành phố Hải Phòng đã chứng minh tính khả thi và hiệu quả của các biện pháp đề xuất. Điểm số bài kiểm tra nội khóa của HS lớp thực nghiệm cao hơn đáng kể so với lớp đối chứng. Hoạt động ngoại khóa cũng nhận được sự hài lòng và tham gia tích cực từ HS, góp phần tăng cường hiểu biết, phát triển năng lực nhận thức và tư duy. Luận án đưa ra kết luận về sự cần thiết của đổi mới PPDH và vai trò quan trọng của GV trong việc khai thác, biên soạn TL, cùng với các khuyến nghị về bồi dưỡng GV và phối hợp giữa nhà trường, GV với các trung tâm lưu trữ, di tích lịch sử để tối ưu hóa việc sử dụng TL trong DHLS.