Tên luận án:
DI SẢN VĂN HOÁ VÙNG HÀM RỒNG Ở TỈNH THANH HÓA
Ngành:
Văn hóa học
Tóm tắt nội dung tài liệu:
Luận án "Di sản văn hóa vùng Hàm Rồng ở tỉnh Thanh Hóa" nghiên cứu tổng thể hệ thống di sản văn hóa (DSVH) tại khu vực Hàm Rồng, Thanh Hóa, nhằm mục đích xác định và chứng minh Hàm Rồng là một vùng văn hóa - lịch sử đặc trưng. Đề tài xuất phát từ nhận định giá trị lịch sử - văn hóa của Hàm Rồng chưa được nhìn nhận đúng tầm, cùng với nguy cơ mai một do đô thị hóa, đòi hỏi công tác bảo tồn và phát huy giá trị DSVH một cách toàn diện để biến Hàm Rồng thành không gian du lịch - văn hóa - kinh tế tầm quốc gia.
Luận án đã hệ thống hóa lý thuyết về vùng văn hóa, phân vùng văn hóa và DSVH, đồng thời xây dựng một hệ tiêu chí gồm bốn yếu tố để xác định vùng văn hóa: không gian địa lý liên tục, cảnh quan sinh thái tự nhiên đa dạng độc đáo, cộng đồng dân cư sinh sống lâu đời và phát triển liên tục, cùng với hệ thống DSVH đặc trưng – một tiêu chí mới do luận án đề xuất.
Nghiên cứu tập trung vào hệ thống DSVH vật thể và phi vật thể. DSVH vật thể tại Hàm Rồng rất đa dạng và phong phú, với quá trình tích tụ liên tục từ sơ kỳ đồ đá cũ đến nay, để lại dấu ấn của các giai đoạn lịch sử. Các loại hình tiêu biểu bao gồm di chỉ khảo cổ (núi Đọ, Đông Sơn), di tích kiến trúc - nghệ thuật (đình, đền, chùa, làng cổ, thành cổ), di tích lịch sử cách mạng (cầu Hàm Rồng, tượng đài chiến thắng), cùng di vật, cổ vật, bảo vật (trống đồng, bia ký). DSVH phi vật thể thể hiện qua tín ngưỡng, phong tục, lễ hội cổ truyền (lễ hội đền Lê Bố Vệ, thờ Mẫu, thần Độc Cước), nghệ thuật trình diễn dân gian (dân ca Đông Anh, hò sông Mã) và các làng nghề thủ công truyền thống (đục đá An Hoạch, gốm Lò Chum). Những di sản này không chỉ phản ánh truyền thống lịch sử - văn hóa lâu đời mà còn cho thấy sự giao lưu, tiếp biến văn hóa mạnh mẽ giữa các dân tộc và với các nền văn hóa bên ngoài.
Luận án kết luận rằng DSVH vùng Hàm Rồng mang những đặc trưng rõ nét: chịu ảnh hưởng sâu sắc từ văn hóa sông Mã và Đông Sơn; có quá trình tích tụ liên tục, đa dạng về loại hình, phân bố đậm đặc, biểu hiện sinh động văn hóa Thanh Hóa; và mang dấu ấn hội tụ, lan tỏa do giao lưu văn hóa theo trục Bắc-Nam, Đông-Tây. Từ đó, luận án đề xuất các kiến nghị về quy hoạch mở rộng không gian vùng Hàm Rồng (ít nhất 4.000 ha) và các giải pháp bảo tồn, phát huy giá trị DSVH, hướng tới xây dựng Hàm Rồng thành trọng điểm du lịch - kinh tế - văn hóa tầm quốc gia, góp phần làm giàu bản sắc văn hóa dân tộc và phát triển bền vững địa phương.
Mục lục chi tiết:
- MỞ ĐẦU
- 1. Lý do lựa chọn đề tài
- 2. Mục đích nghiên cứu
- 2.1. Nghiên cứu tổng thể hệ thống DSVH vùng Hàm Rồng.
- 2.2. Trên cơ sở lý thuyết vùng và phân vùng văn hóa; kết quả nghiên cứu DSVH vùng Hàm Rồng bước đầu chứng minh Hàm Rồng là một vùng văn hóa - lịch sử ở Thanh Hóa đáp ứng đầy đủ các tiêu chí, trong đó giá trị đặc trưng của DSVH là một tiêu chí quan trọng trong xác định.
- 3. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
- 3.1. Đối tượng nghiên cứu của luận án là hệ thống DSVH ở vùng Hàm Rồng biểu hiện qua các loại hình: DSVH vật thể và DSVH phi vật thể.
- 3.2. Phạm vi nghiên cứu
- 4. Phương pháp nghiên cứu
- 4.1. Sử dụng phương pháp nghiên cứu lý thuyết.
- 4.2. Phương pháp nghiên cứu nguồn tư liệu.
- 4.3. Sử dụng phương pháp nghiên cứu liên ngành.
- 4.4. Sử dụng phương pháp điền dã, kết hợp với phương pháp tổng hợp, thống kê, phân loại, đối chiếu, so sánh, phân tích.
- 5. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
- NỘI DUNG
- Chương 1 LÝ THUYẾT VỀ VÙNG VĂN HÓA VÀ DI SẢN VĂN HÓA
- 1.1. Lý thuyết về vùng văn hóa
- 1.2.1. Một số khái niệm
- 1.1.2. Các khuynh hướng nghiên cứu về vùng văn hóa của các học giả trên thế giới và trong nước
- 1.1.2.1. Các khuynh hướng nghiên cứu lý thuyết về vùng văn hóa, không gian văn hóa trên thế giới.
- 1.1.2.2. Các khuynh hướng nghiên cứu lý thuyết vùng và phân vùng văn hóa của các học giả trong nước
- 1.1.3. Tiêu chí xác định vùng văn hóa
- 1.2. Lý thuyết về DSVH
- 1.2.1. Khái niệm về DSVH
- 1.2.2. Các tiêu chí phân loại DSVH
- 1.2.3. Vai trò của DSVH trong đời sống xã hội
- 1.2.3.1. DSVH là tài sản của cộng đồng
- 1.2.3.2. DSVH là nguồn lực phát triển kinh tế - xã hội
- 1.2.3.3. DSVH là linh hồn gắn kết cộng đồng, dân tộc
- 1.2.3.4. DSVH trong việc giữ gìn bản sắc văn hóa địa phương, dân tộc
- 1.2.3.5. DSVH và việc hình thành hệ giá trị mới
- 1.2.4. Giá trị đặc trưng của DSVH - một tiêu chí xác định vùng văn hóa
- Tiểu kết chương 1
- Chương 2 DI SẢN VĂN HÓA Ở VÙNG HÀM RỒNG
- 2.1. Nhận diện vùng Hàm Rồng
- 2.2. Di sản văn hoá vật thể vùng Hàm Rồng
- 2.2.1. Di tích lịch sử - văn hóa
- 2.2.1.1. Di tích văn hoá khảo cổ
- 2.2.1.2 Di tích kiến trúc - nghệ thuật
- 2.2.1.3. Di tích lịch sử cách mạng
- 2.2.2. Danh lam thắng cảnh
- 2.2.3. Di vật, cổ vật, bảo vật
- 2.3. DSVH phi vật thể vùng Hàm Rồng
- 2.3.1. Lễ hội
- 2.3.2. Nghệ thuật trình diễn dân gian
- 2.3.3. Tín ngưỡng
- 2.2.4. Nghề thủ công truyền thống
- Tiểu kết chương 2
- Chương 3 BÀN LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
- 3.1. Hàm Rồng - một vùng văn hóa
- 3.1.1. Hàm Rồng có không gian địa lý liên tục, liền khoảnh
- 3.1.2. Hàm Rồng có cảnh quan sinh thái tự nhiên độc đáo
- 3.1.3. Hàm Rồng có cộng đồng dân cư sinh sống lâu đời, phát triển liên tục trong lịch sử
- 3.1.4. Hàm Rồng có hệ thống DSVH đặc trưng
- 3.2. Kiến nghị
- 3.2.1. Kiến nghị về quy hoạch vùng văn hóa Hàm Rồng
- 3.2.2. Kiến nghị về công tác bảo tồn và phát huy giá trị DSVH vùng Hàm Rồng
- 3.2.2.1. Kiến nghị về công tác bảo tồn DSVH
- 3.2.2.1. Kiến nghị về việc khai thác, phát huy giá trị DSVH
- Tiểu kết chương 3
- KẾT LUẬN
- NHỮNG CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN NỘI DUNG LUẬN ÁN