Luận án Dạy học giải bài tập hình học lớp 8 trung học cơ sở cho học sinh miền núi theo hướng phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo.

Tên luận án:

DẠY HỌC GIẢI BÀI TẬP HÌNH HỌC LỚP 8 TRUNG HỌC CƠ SỞ CHO HỌC SINH MIỀN NÚI THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ VÀ SÁNG TẠO

Ngành:

Lí luận và PPDH bộ môn Toán

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án "Dạy học giải bài tập hình học lớp 8 trung học cơ sở cho học sinh miền núi theo hướng phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo" của Hoàng Thị Thanh, chuyên ngành Lí luận và PPDH bộ môn Toán, được hoàn thành tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội vào năm 2020.

Nghiên cứu này xuất phát từ vai trò quan trọng của việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề (GQVĐ) và sáng tạo (ST) cho học sinh phổ thông, được khẳng định trong Luật Giáo dục (2005) và Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể (2018). Môn Toán, đặc biệt là hình học lớp 8, có tiềm năng lớn để phát triển các năng lực này. Tuy nhiên, thực tiễn dạy học ở các trường THCS miền núi còn nhiều hạn chế, giáo viên chưa chú trọng đúng mức và còn lúng túng trong việc vận dụng phương pháp. Chưa có công trình nào nghiên cứu chuyên sâu về vấn đề này cho học sinh miền núi.

Mục đích chính của luận án là làm sáng tỏ quan niệm về năng lực GQVĐ và ST trong môn Toán, các biểu hiện đặc trưng của chúng ở học sinh THCS và học sinh miền núi khi giải bài tập hình học lớp 8. Từ đó, luận án đề xuất các biện pháp dạy học giải bài tập hình học lớp 8 phù hợp cho học sinh miền núi, góp phần nâng cao chất lượng dạy học.

Luận án đã thực hiện các nhiệm vụ nghiên cứu bao gồm: tổng hợp lí luận về năng lực GQVĐ và ST trong môn Toán; làm rõ quan niệm và biểu hiện của các năng lực này ở học sinh THCS và học sinh miền núi; nghiên cứu lí luận về dạy học giải toán hình học theo hướng phát triển năng lực người học; tổng hợp nghiên cứu về sự phát triển trí tuệ của học sinh dân tộc miền núi; khảo sát thực trạng dạy học và năng lực GQVĐ, ST của học sinh lớp 8 miền núi; đề xuất các biện pháp dạy học; và tổ chức thực nghiệm sư phạm để đánh giá tính khả thi, hiệu quả.

Giả thuyết khoa học của luận án là nếu giáo viên xây dựng được các biện pháp sư phạm khắc phục khó khăn của học sinh miền núi, tạo cơ hội thảo luận, giao tiếp và rèn luyện quá trình GQVĐ, thì có thể góp phần phát triển năng lực GQVĐ và ST, đồng thời nâng cao chất lượng dạy học hình học lớp 8.

Luận án đã đóng góp về mặt lí luận bằng cách làm sáng tỏ các quan niệm và biểu hiện của năng lực GQVĐ và ST. Về thực tiễn, luận án mô tả thực trạng và đề xuất bốn biện pháp dạy học cụ thể: (1) Thường xuyên đàm thoại phát hiện, dẫn dắt học sinh trong từng bước GQVĐ và ST; (2) Vận dụng kỹ thuật mảnh ghép để khuyến khích giao tiếp, hợp tác; (3) Khắc phục khó khăn, sửa chữa sai lầm do hạn chế nhận thức, thói quen; (4) Tăng cường các bài toán thực tiễn ở miền núi thông qua mô hình hóa toán học.

Kết quả thực nghiệm sư phạm trên nhiều trường THCS miền núi qua các giai đoạn đã khẳng định tính phù hợp, khả thi và hiệu quả của các biện pháp đề xuất. Học sinh ở các lớp thực nghiệm cho thấy sự tiến bộ đáng kể về năng lực GQVĐ và ST, cởi mở, tự tin và hứng thú hơn trong học tập. Luận án được kỳ vọng sẽ góp phần đổi mới phương pháp dạy học môn Toán ở các trường THCS miền núi và là tài liệu tham khảo hữu ích cho giáo viên và sinh viên ngành Toán.

Mục lục chi tiết:

• MỞ ĐẦU
• CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
  • 1.1. Năng lực GQVĐ trong môn Toán
    • 1.1.1. Quan niệm về năng lực, năng lực GQVĐ
      • 1.1.1.1. Quan niệm về năng lực
      • 1.1.1.2. Quan niệm về năng lực GQVĐ
    • 1.1.2. Năng lực GQVĐ trong môn Toán
      • 1.1.2.1. Quan niệm về năng lực GQVĐ toán học
      • 1.1.2.2. Các thành phần của năng lực GQVĐ toán học
  • 1.2. Năng lực ST trong môn Toán
    • 1.2.1. Quan niệm về ST, TDST
      • 1.2.1.1. Quan niệm về ST
      • 1.2.1.2. Quan niệm về TDST
    • 1.2.2. Năng lực ST, các thành phần của năng lực ST
    • 1.2.3. Năng lực ST trong môn Toán, các biểu hiện của năng lực ST của HS trong học tập môn Toán
  • 1.3. Năng lực GQVĐ và ST trong môn Toán
  • 1.4. Dạy học giải bài tập hình học ở trường THCS theo hướng phát triển năng lực
  • 1.5. Sự phát triển trí tuệ của HS miền núi các lớp cuối cấp THCS
  • 1.6. Biểu hiện của năng lực GQVĐ và ST của HS miền núi trong giải bài tập hình học 8
    • 1.6.1. Nội dung chương trình hình học lớp 8
    • 1.6.2. Biểu hiện của năng lực GQVĐ và ST của HS miền núi trong giải bài tập hình học 8
  • 1.7. Một số thực tiễn về dạy học giải bài tập hình học lớp 8 và năng lực GQVĐ và ST của HS miền núi
    • 1.7.1. Mục đích điều tra khảo sát
    • 1.7.2. Nội dung tổ chức điều tra khảo sát
    • 1.7.3. Kết quả điều tra khảo sát
  • KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• CHƯƠNG 2. MỘT SỐ BIỆN PHÁP DẠY HỌC GIẢI BÀI TẬP HÌNH HỌC LỚP 8 CHO HSTHCS MIỀN NÚI THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GQVĐ VÀ ST
  • 2.1. Định hướng xây dựng các biện pháp
  • 2.2. Một số biện pháp
    • 2.2.1. Biện pháp 1: Thường xuyên đàm thoại phát hiện, dẫn dắt HS trong từng bước GQVĐ và ST, kết hợp với trang bị tri thức PP nhằm hình thành thói quen suy nghĩ cho HS miền núi trong quá trình dạy học giải toán hình học 8
    • 2.2.2. Biện pháp 2: Vận dụng kĩ thuật mảnh ghép để tạo cơ hội khuyến khích HS miền núi giao tiếp, hợp tác, giúp đỡ nhau nhiều hơn trong quá trình GQVĐ và ST
    • 2.2.3. Biện pháp 3: Khắc phục khó khăn, sửa chữa sai lầm do những hạn chế về nhận thức, thói quen ảnh hưởng bởi phong tục tập quán, nếp sống của HS miền núi khi GQVĐ và ST
    • 2.2.4. Biện pháp 4: Tăng cường các bài toán thực tiễn ở miền núi nhằm gây hứng thú và phát triển năng lực GQVĐ và ST cho HS thông qua mô hình hóa toán học
  • KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• CHƯƠNG 3. THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
  • 3.1. Mục đích, yêu cầu và nội dung thực nghiệm (TN)
    • 3.1.1. Mục đích, yêu cầu
    • 3.1.2. Nội dung TN
  • 3.2. Tổ chức TN
    • 3.2.1. Thời gian, quy trình, đối tượng TN
    • 3.2.2. PP đánh giá kết quả TN sư phạm
      • 3.2.2.1. Nội dung đánh giá
      • 3.2.2.2. PP đánh giá
  • 3.3. Phân tích kết quả TN
    • 3.3.1. Đánh giá định tính
    • 3.3.2. Đánh giá định lượng
    • 3.3.3. Đánh giá kết quả nghiên cứu trường hợp
  • KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ