Tên luận án:
ĐÁNH GIÁ TÀI NGUYÊN ĐẤT PHỤC VỤ SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP BỀN VỮNG TRONG ĐIỀU KIỆN BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TỈNH THÁI BÌNH VÀ NAM ĐỊNH
Ngành:
ĐỊA LÝ TÀI NGUYÊN & MÔI TRƯỜNG
Tóm tắt nội dung tài liệu:
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu (BĐKH) gây ra suy thoái đất và hoang mạc hóa ngày càng nghiêm trọng, việc đánh giá tiềm năng đất đai trở thành nền tảng thiết yếu cho công tác quy hoạch và quản lý tài nguyên đất bền vững. Các nghiên cứu trước đây về đánh giá đất đai ở Việt Nam đã làm rõ đặc điểm, tính chất và tiềm năng tài nguyên đất trên nhiều vùng lãnh thổ, nhưng chưa đi sâu vào đặc thù của khu vực đồng bằng ven biển, đặc biệt là Thái Bình và Nam Định, vốn chịu ảnh hưởng trực tiếp của BĐKH như hạn hán, ngập úng và xâm nhập mặn.
Luận án này được thực hiện nhằm mục tiêu đánh giá hiện trạng tài nguyên đất và mức độ thích hợp của đất đai cho sản xuất nông nghiệp trong điều kiện BĐKH tại hai tỉnh Thái Bình và Nam Định, đồng thời đề xuất định hướng không gian và các giải pháp sử dụng hợp lý tài nguyên đất theo hướng sản xuất nông nghiệp bền vững. Phương pháp nghiên cứu bao gồm việc xây dựng bản đồ đơn vị đất đai (ĐVĐĐ) ở tỷ lệ 1:50.000 cho giai đoạn 2020 và dự báo đến năm 2050 theo kịch bản BĐKH RCP 4.5. Luận án đã lựa chọn 10 chỉ tiêu thuộc 4 tiêu chí chính (đặc tính và chất lượng đất, địa hình, khí hậu, thủy văn và chế độ nước) để phân cấp và đánh giá mức độ thích hợp (S1-Rất thích hợp, S2-Thích hợp, S3-Ít thích hợp, N-Không thích hợp) cho 4 loại hình sử dụng đất nông nghiệp chính: đất trồng lúa, đất trồng cây hàng năm khác, đất trồng cây lâu năm và đất nuôi trồng thủy sản, sử dụng phần mềm ĐGĐĐ tự động ALES và hệ thống thông tin địa lý GIS.
Kết quả nghiên cứu đã xác định được 221 ĐVĐĐ cho năm 2020 và 200 ĐVĐĐ cho năm 2050. Luận án đề xuất định hướng không gian sử dụng đất nông nghiệp bền vững đến năm 2050 bao gồm giảm diện tích đất trồng lúa (còn 139.928,11 ha), tăng diện tích đất trồng cây hàng năm khác (lên 17.798,74 ha), đất trồng cây lâu năm (lên 17.924,96 ha) và đất nuôi trồng thủy sản (lên 34.179,82 ha), đồng thời khai thác toàn bộ 3.500 ha đất chưa sử dụng cho mục đích nông nghiệp. Các giải pháp được đề xuất bao gồm tổng hợp giải pháp sử dụng đất theo vùng địa lý tự nhiên, ứng phó với ngập úng và xâm nhập mặn, chuyển đổi cơ cấu cây trồng hợp lý và các giải pháp về chính sách sử dụng đất. Luận án đã làm sáng tỏ biến động và phân hạng mức độ thích hợp đất đai, cung cấp định hướng không gian và các giải pháp cụ thể thích ứng với BĐKH cho khu vực nghiên cứu.
Mục lục chi tiết:
- MỞ ĐẦU
- 1. Tính cấp thiết của luận án
- 2. Mục tiêu nghiên cứu của luận án
- 3. Các nội dung nghiên cứu chính của luận án
- CHƯƠNG 1. CỞ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU, ĐÁNH GIÁ ĐẤT ĐAI CHO SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP BỀN VỮNG TRONG ĐIỀU KIỆN BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
- 1.1. Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan đến luận án
- 1.1.1. Tổng quan nghiên cứu đánh giá đất đai cho sản xuất nông nghiệp trong điều kiện BĐKH trên thế giới
- 1.1.1.1. Nghiên cứu đánh giá đất đai cho sản xuất nông nghiệp trên thế giới
- 1.1.1.2. Nghiên cứu đánh giá đất đai cho sản xuất nông nghiệp trong điều kiện biến đổi khí hậu trên thế giới
- 1.1.2. Tổng quan nghiên cứu đánh giá đất đai cho sản xuất nông nghiệp trong điều kiện biến đổi khí hậu ở Việt Nam
- 1.1.2.1. Nghiên cứu đánh giá đất đai cho sản xuất nông nghiệp ở Việt Nam
- 1.1.2.2. Nghiên cứu đánh giá đất đai cho sản xuất nông nghiệp trong điều kiện biến đổi khí hậu ở Việt Nam
- 1.1.3. Nghiên cứu đánh giá đất đai cho sản xuất nông nghiệp trong điều kiện biến đổi khí hậu ở tỉnh Thái Bình và Nam Định
- 1.2. Cơ sở lý luận về nghiên cứu, đánh giá đất đai cho sản xuất nông nghiệp bền vững trong điều kiện biến đổi khí hậu
- 1.2.1. Những vấn đề lý luận cơ bản có liên quan
- 1.2.1.1. Đánh giá đất đai sản xuất nông nghiệp
- 1.2.1.2. Biến đổi khí hậu và thích ứng với biến đổi khí hậu
- 1.2.2. Hướng nghiên cứu, đánh giá đất đai cho quy hoạch và sử dụng đất sản xuất nông nghiệp bền vững trong điều kiện biến đổi khí hậu
- 1.2.3. Luận cứ khoa học về nghiên cứu, đánh giá đất đai cho quy hoạch và sử dụng đất sản xuất nông nghiệp bền vững trong điều kiện biến đổi khí hậu tại khu vực Thái Bình - Nam Định
- 1.2.4. Trình tự đánh giá đất
- 1.3. Quan điểm, phương pháp nghiên cứu
- 1.3.1. Các quan điểm nghiên cứu
- 1.3.2. Các phương pháp nghiên cứu
- 1.4. Quy trình nghiên cứu
- CHƯƠNG 2. ĐẶC ĐIỂM TÀI NGUYÊN ĐẤT TỈNH THÁI BÌNH VÀ NAM ĐỊNH
- 2.1. Đặc điểm điều kiện tự nhiên khu vực Thái Bình - Nam Định
- 2.1.1. Vị trí địa lý
- 2.1.2. Địa hình, địa mạo
- 2.1.3. Khí hậu
- 2.1.4. Thủy văn
- 2.1.4.1. Hế thống sông ngòi
- 2.1.4.2. Đặc điểm thủy văn
- 2.1.5. Thảm thực vật
- 2.1.6. Các hoạt động của con người trong sử dụng đất sản xuất nông nghiệp khu vực Thái Bình - Nam Định giai đoạn 2010-2020
- 2.1.7. Tác động của biến đổi khí hậu đến sử dụng đất
- 2.2. Đặc điểm tài nguyên đất khu vực Thái Bình - Nam Định
- CHƯƠNG 3. ĐÁNH GIÁ ĐẤT ĐAI CHO SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP BỀN VỮNG TRONG ĐIỀU KIỆN BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU KHU VỰC THÁI BÌNH - NAM ĐỊNH
- 3.1. Lựa chọn các loại sử dụng đất
- 3.2. Xây dựng bản đồ đơn vị đất đai
- 3.2.1. Lựa chọn và phân cấp các chỉ tiêu
- 3.2.2. Kết quả xây dựng bản đồ đơn vị đất đai
- 3.3. Xác định yêu cầu sinh thái của các loại sử dụng đất
- 3.4. Kết quả đánh giá, phân hạng thích hợp đất đai
- CHƯƠNG 4. ĐỊNH HƯỚNG SỬ DỤNG ĐẤT SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP BỀN VỮNG TRONG ĐIỀU KIỆN BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TỈNH THÁI BÌNH VÀ NAM ĐỊNH
- 4.1. Định hướng không gian sử dụng đất nông nghiệp bền vững trong điều kiện biến đổi khí hậu tỉnh Thái Bình và Nam Định
- 4.1.1. Nguyên tắc
- 4.1.2. Định hướng không gian sử dụng đất nông nghiệp bền vững trong điều kiện biến đổi khí hậu tỉnh Thái Bình và Nam Định theo các đơn vị đất đai
- 4.1.3. Định hướng không gian sử dụng đất nông nghiệp bền vững trong điều kiện biến đổi khí hậu tỉnh Thái Bình và Nam Định theo các vùng và tiểu vùng
- 4.2. Đề xuất các giải pháp sử dụng đất nông nghiệp bền vững trong điều kiện biến đổi khí hậu tỉnh Thái Bình và Nam Định
- 4.2.1. Tổng hợp giải pháp sử dụng đất theo vùng địa lý tự nhiên, loại sử dụng và tiềm năng đất đai
- 4.2.2. Các giải pháp ứng phó với ngập úng và xâm nhập mặn
- 4.2.2.1. Giải pháp quản lý và bảo vệ đất rừng phòng hộ
- 4.2.2.2. Giải pháp thủy lợi
- 4.2.2.3. Giải pháp kỹ thuật trong cải tạo và sử dụng đất mặn, phèn
- 4.2.2.4. Giải pháp tăng cường quản lý và dự báo phù hợp
- 4.2.3. Các giải pháp chuyển đổi cơ cấu cây trồng hợp lý trong điều kiện biến đổi khí hậu
- 4.2.3.1. Chuyển đổi đất trồng lúa kém hiệu quả sang cây trồng khác
- 4.2.3.2. Chuyển đổi cơ cấu cây trồng hợp lý để hình thành vùng chuyên canh hàng hóa tập trung
- 4.2.3.3. Chuyển đổi vùng trồng lúa trên đất mặn phèn ven biển sang nuôi trồng thủy sản
- 4.2.4. Các giải pháp về chính sách sử dụng đất
- 4.2.4.1. Nâng cao chất lượng và tính khả thi của Quy hoạch sử dụng đất
- 4.2.4.2. Quản lý và sử dụng hiệu quả diện tích đất trồng lúa nước
- 4.2.4.3. Đẩy mạnh chính sách tích tụ đất nông nghiệp
- 4.2.4.4. Biện pháp sử dụng đất phát triển trồng trọt
- 4.2.4.5. Giải pháp tăng cường nghiên cứu, chuyển giao khoa học, công nghệ, tiến bộ kỹ thuật phục vụ phát triển nông nghiệp
- KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
- NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN
- DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ