Luận án Đặc điểm nhân vật dũng sĩ trong truyện cổ tích và sử thi một số dân tộc thiểu số Tây Nguyên

Tên luận án:

ĐẶC ĐIỂM NHÂN VẬT DŨNG SĨ TRONG TRUYỆN CỔ TÍCH VÀ SỬ THI MỘT SỐ DÂN TỘC THIỂU SỐ TÂY NGUYÊN

Ngành:

Văn học Việt Nam

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án "Đặc điểm nhân vật dũng sĩ trong truyện cổ tích và sử thi một số dân tộc thiểu số Tây Nguyên" tập trung nghiên cứu một trong những hình tượng trung tâm và nổi bật của văn học dân gian Tây Nguyên. Đề tài xuất phát từ sự quan tâm đặc biệt của giới chuyên môn đối với truyện cổ tích và sử thi khu vực này, nhằm cung cấp một cái nhìn hệ thống về kiểu nhân vật dũng sĩ – biểu tượng của con người cao đẹp, lí tưởng.

Mục đích chính của luận án là tìm hiểu, nghiên cứu các đặc điểm chung và riêng của nhân vật dũng sĩ, lý giải sự xuất hiện đậm đặc của họ, đồng thời góp phần tôn vinh, phát huy các giá trị lịch sử, văn hóa, văn học của di sản truyền miệng các dân tộc Việt Nam, giáo dục con người hướng tới những phẩm chất cao quý. Đối tượng nghiên cứu là hệ thống nhân vật dũng sĩ được khắc họa trong truyện cổ tích và sử thi của một số dân tộc thiểu số Tây Nguyên, tập trung vào đặc điểm, kết cấu cốt truyện và biện pháp miêu tả, cùng với bối cảnh lịch sử, xã hội, văn hóa truyền thống của vùng đất. Phạm vi nghiên cứu giới hạn ở các tác phẩm đã được sưu tầm, xuất bản hoặc chưa xuất bản của các dân tộc tiêu biểu.

Luận án khẳng định bối cảnh lịch sử, xã hội và văn hóa truyền thống đặc thù của Tây Nguyên là tiền đề cho sự nảy sinh và phát triển của kiểu truyện cổ tích dũng sĩ và sử thi, phản ánh tinh thần vượt khó, chiến thắng thiên tai, địch họa. Nhân vật dũng sĩ được xem là sáng tạo nghệ thuật có giá trị nhân văn sâu sắc, là hình mẫu lý tưởng về sức mạnh thể chất, tinh thần, lòng dũng cảm, đại diện cho ước mơ và khát vọng của cộng đồng. Về thi pháp, luận án phân tích vai trò của kết cấu cốt truyện (thường ba giai đoạn, kết thúc có hậu) và các biện pháp miêu tả đặc trưng như so sánh, phóng đại, và lặp lại trong việc khắc họa hình tượng nhân vật. Những đóng góp mới của luận án bao gồm việc tổng hợp, hệ thống hóa đặc điểm nhân vật dũng sĩ, làm sáng tỏ vai trò thi pháp và mối quan hệ giữa hai thể loại, đồng thời bổ sung tài liệu cho giáo dục địa phương.

Mục lục chi tiết:

• CHƯƠNG 1. BỐI CẢNH LỊCH SỬ, XÃ HỘI, VĂN HÓA CỦA TRUYỆN CỔ TÍCH DŨNG SĨ VÀ SỬ THI TÂY NGUYÊN

  • 1.1. Điều kiện tự nhiên và dân cư khu vực Tây Nguyên

    • 1.1.1. Điều kiện tự nhiên
    • 1.1.2. Dân cư và địa bàn sinh sống

  • 1.2. Lịch sử, xã hội, văn hóa Tây Nguyên - Môi trường sinh thành kiểu nhân vật dũng sĩ trong truyện cổ tích và sử thi

    • 1.2.1. Lịch sử, xã hội Tây Nguyên và đề tài, chủ đề, nhân vật dũng sĩ trong truyện cổ tích và sử thi
    • 1.2.1.1. Khái quát về lịch sử, xã hội Tây Nguyên
    • 1.2.2. Văn hóa cổ truyền Tây Nguyên - Cái nôi nuôi dưỡng truyện cổ tích dũng sĩ và sử thi
    • 1.2.2.1. Văn hóa vật chất
    • 1.2.2.2. Văn hóa xã hội
    • 1.2.2.3. Văn hóa tinh thần
    • 1.2.3. Về kiểu truyện cổ tích dũng sĩ và sử thi Tây Nguyên
    • 1.2.3.1. Truyện cổ tích dũng sĩ và sử thi - điểm khác biệt và mối quan hệ gần gũi
    • 1.2.3.2. Vấn đề phân nhóm truyện cổ tích dũng sĩ và sử thi

• CHƯƠNG 2. NHÂN VẬT DŨNG SĨ - BIỂU TƯỢNG CON NGƯỜI CAO ĐẸP TRONG TRUYỆN CỔ TÍCH VÀ SỬ THI TÂY NGUYÊN

  • 2.1. Đặc điểm thế giới nhân vật truyện cổ tích dũng sĩ và sử thi Tây Nguyên

    • 2.1.1. Tính hệ thống và sự đông đảo của nhân vật trong truyện cổ tích dũng sĩ và sử thi Tây Nguyên
    • 2.1.2. Vai trò trung tâm của nhân vật dũng sĩ

  • 2.2. Biểu tượng con người cao đẹp qua nhân vật dũng sĩ trong truyện cổ tích và sử thi

    • 2.2.1. Vẻ đẹp ngoại hình của nhân vật dũng sĩ
    • 2.2.2. Sức khỏe, tài năng phi thường và lòng dũng cảm
    • 2.2.3. Sự thông minh, mưu trí của nhân vật dũng sĩ
    • 2.2.4. Chiến tích cứu giúp, bảo vệ cộng đồng
    • 2.2.4.1. Kỳ tích diệt quái vật
    • 2.2.4.2. Kỳ tích đánh thắng các tù trưởng, tộc trưởng, giặc cướp tham bạo
    • 2.2.5. Nhân vật dũng sĩ - hiện thực, huyền thoại và ước mơ, khát vọng

• CHƯƠNG 3. THI PHÁP KHẮC HỌA NHÂN VẬT DŨNG SĨ TRONG TRUYỆN CỔ TÍCH VÀ SỬ THI TÂY NGUYÊN

  • 3.1. Vai trò kết cấu cốt truyện trong việc khắc họa nhân vật dũng sĩ ở truyện cổ tích và sử thi Tây Nguyên

    • 3.1.1. Khái niệm “kết cấu cốt truyện”
    • 3.1.2. Vai trò của kết cấu cốt truyện truyện cổ tích và sử thi trong việc khắc họa nhân vật dũng sĩ
    • 3.1.2.1. Vai trò của kết cấu cốt truyện trong việc khắc họa nhân vật dũng ở truyện cổ tích
    • 3.1.2.2. Vai trò của kết cấu cốt truyện trong việc khắc họa nhân vật dũng sĩ ở sử thi

  • 3.2. Các biện pháp miêu tả nhân vật dũng sĩ

    • 3.2.1. Biện pháp so sánh
    • 3.2.2. Biện pháp phóng đại
    • 3.2.3. Biện pháp lặp lại