Luận án Cơ chế Pháp lý Nhân dân giám sát việc thực hiện quyền lực nhà nước của chính quyền địa phương ở Việt Nam

Tên luận án:

CƠ CHẾ PHÁP LÝ NHÂN DÂN GIÁM SÁT VIỆC THỰC HIỆN QUYỀN LỰC NHÀ NƯỚC CỦA CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG Ở VIỆT NAM

Ngành:

LÝ LUẬN VÀ LỊCH SỬ NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án tiến sĩ này tập trung nghiên cứu về cơ chế pháp lý Nhân dân giám sát việc thực hiện quyền lực nhà nước của chính quyền địa phương ở Việt Nam. Đề tài khẳng định giám sát quyền lực nhà nước là đòi hỏi tất yếu của một Nhà nước pháp quyền đích thực, đặc biệt trong bối cảnh đẩy mạnh phân cấp, phân quyền hiện nay, nhằm đảm bảo mọi quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân và pháp luật là tối thượng. Chính quyền địa phương, với vai trò là nơi tổ chức thực thi chính sách, pháp luật và giải quyết các yêu cầu của Nhân dân, cần được giám sát chặt chẽ để hoạt động hiệu quả, ngăn ngừa tha hóa quyền lực và bảo đảm tính dân chủ, pháp quyền.

Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy hoạt động giám sát của Nhân dân còn nhiều vướng mắc, bất cập, dẫn đến các hiện tượng cửa quyền, tham nhũng, lạm dụng quyền lực, vi phạm quyền con người, quyền công dân. Các sai phạm tại Thủ Thiêm, Đà Nẵng, Formosa, gian lận thi cử năm 2018, đại án Việt Á năm 2022 là những minh chứng rõ nét cho thấy sự thiếu hiệu quả của giám sát Nhân dân. Yêu cầu "nhốt quyền lực trong lồng cơ chế" trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Luận án nhằm mục đích làm rõ các vấn đề lý luận và thực tiễn về cơ chế pháp lý Nhân dân giám sát quyền lực nhà nước của chính quyền địa phương, từ đó đề xuất các quan điểm và giải pháp hoàn thiện cơ chế này. Nhiệm vụ nghiên cứu bao gồm làm rõ khái niệm, đặc điểm, vai trò, yếu tố cấu thành, điều kiện bảo đảm, kinh nghiệm quốc tế; phân tích thành tựu, hạn chế và nguyên nhân; và luận giải các quan điểm chỉ đạo, giải pháp hoàn thiện cơ chế. Luận án đã xây dựng khung lý luận cơ bản về cơ chế pháp lý Nhân dân giám sát, xác định hai phương thức giám sát (trực tiếp và thông qua thiết chế đại diện), hệ thống hóa các khía cạnh lý luận và khái lược kinh nghiệm quốc tế. Trên cơ sở đó, luận án đánh giá thực trạng thể chế pháp lý, các thiết chế và phương thức vận hành, chỉ ra những đóng góp tích cực cũng như các hạn chế, vướng mắc và nguyên nhân, làm cơ sở đề xuất các quan điểm và giải pháp nhằm thúc đẩy giám sát của Nhân dân theo hướng thực chất và hiệu quả hơn.

Mục lục chi tiết:

• MỞ ĐẦU

  • 1. Tính cấp thiết của đề tài
  • 2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
  • 2.1. Mục đích
  • 2.2. Nhiệm vụ
  • 3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
  • 3.1. Đối tượng nghiên cứu
  • 3.2. Phạm vi nghiên cứu
  • 4. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
  • 4.1. Cơ sở lý luận
  • 4.2. Phương pháp nghiên cứu
  • 5. Đóng góp mới về khoa học của luận án
  • 6. Ý nghĩa lý luận, thực tiễn của luận án
  • 6.1. Về mặt lý luận
  • 6.2. Về mặt thực tiễn
  • 7. Kết cấu của luận án

• Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA CẦN TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU

  • 1.1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
  • 1.1.1. Các công trình nghiên cứu trong nước
  • 1.1.1.1. Các công trình nghiên cứu trong nước về chính quyền địa phương và việc thực hiện quyền lực nhà nước của chính quyền địa phương
  • 1.1.1.2. Các công trình nghiên cứu liên quan đến giám sát của Nhân dân đối với việc thực hiện quyền lực nhà nước ở Việt Nam
  • 1.1.1.3. Các công trình nghiên cứu liên quan đến cơ chế pháp lý Nhân dân giám sát việc thực hiện quyền lực nhà nước của chính quyền địa phương ở Việt Nam
  • 1.1.2. Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài
  • 1.1.2.1. Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài về chính quyền địa phương và việc thực hiện quyền lực nhà nước của chính quyền địa phương
  • 1.1.2.2. Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài liên quan đến giám sát của Nhân dân đối với việc thực hiện quyền lực nhà nước
  • 1.1.2.3. Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài liên quan đến Nhân dân giám sát việc thực hiện quyền lực nhà nước của chính quyền địa phương
  • 1.2. ĐÁNH GIÁ CHUNG VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA CẦN TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU
  • 1.2.1. Đánh giá chung
  • 1.2.2. Những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu
  • 1.2.3. Giả thuyết nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu
  • 1.2.3.1. Giả thuyết nghiên cứu
  • 1.2.3.2. Câu hỏi nghiên cứu
  • Kết luận chương 1

• Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CƠ CHẾ PHÁP LÝ NHÂN DÂN GIÁM SÁT VIỆC THỰC HIỆN QUYỀN LỰC NHÀ NƯỚC CỦA CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG

  • 2.1. KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM, VAI TRÒ CỦA CƠ CHẾ PHÁP LÝ NHÂN DÂN GIÁM SÁT VIỆC THỰC HIỆN QUYỀN LỰC NHÀ NƯỚC CỦA CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG
  • 2.1.1. Khái niệm
  • 2.1.2. Đặc điểm
  • 2.1.3. Vai trò
  • 2.2. CÁC YẾU TỐ CẤU THÀNH CƠ CHẾ PHÁP LÝ NHÂN DÂN GIÁM SÁT VIỆC THỰC HIỆN QUYỀN LỰC NHÀ NƯỚC CỦA CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG
  • 2.2.1. Thể chế pháp lý
  • 2.2.2. Thiết chế pháp lý
  • 2.2.3. Phương thức vận hành cơ chế pháp lý
  • 2.3. CÁC ĐIỀU KIỆN BẢO ĐẢM THỰC HIỆN CƠ CHẾ PHÁP LÝ NHÂN DÂN GIÁM SÁT VIỆC THỰC HIỆN QUYỀN LỰC NHÀ NƯỚC CỦA CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG
  • 2.3.1. Điều kiện bảo đảm về chính trị - tư tưởng
  • 2.3.2. Điều kiện bảo đảm về pháp lý
  • 2.3.3. Điều kiện bảo đảm về kinh tế - xã hội, văn hóa pháp lý và trình độ dân trí
  • 2.3.4. Điều kiện bảo đảm về tổ chức
  • 2.3.5. Điều kiện bảo đảm về công khai, minh bạch và công nghệ thông tin
  • 2.4. CƠ CHẾ PHÁP LÝ NHÂN DÂN GIÁM SÁT VIỆC THỰC HIỆN QUYỀN LỰC NHÀ NƯỚC CỦA CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG Ở MỘT SỐ QUỐC GIA TRÊN THẾ GIỚI VÀ GIÁ TRỊ THAM KHẢO CHO VIỆT NAM
  • 2.4.1. Cơ chế pháp lý Nhân dân giám sát việc thực hiện quyền lực nhà nước của chính quyền địa phương ở một số quốc gia trên thế giới
  • 2.4.1.1. Nhân dân trực tiếp giám sát việc thực hiện quyền lực nhà nước của chính quyền địa phương
  • 2.4.1.2. Nhân dân giám sát việc thực hiện quyền lực nhà nước của chính quyền địa phương thông qua các thiết chế đại diện
  • 2.4.2. Giá trị kham thảo cho Việt Nam
  • Kết luận chương 2

• Chương 3: THỰC TRẠNG CƠ CHẾ PHÁP LÝ NHÂN DÂN GIÁM SÁT VIỆC THỰC HIỆN QUYỀN LỰC NHÀ NƯỚC CỦA CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG Ở VIỆT NAM

  • 3.1. THÀNH TỰU CỦA CƠ CHẾ PHÁP LÝ NHÂN DÂN GIÁM SÁT VIỆC THỰC HIỆN QUYỀN LỰC NHÀ NƯỚC CỦA CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG Ở VIỆT NAM VÀ NGUYÊN NHÂN CỦA THÀNH TỰU
  • 3.1.1. Thành tựu
  • 3.1.1.1. Thành tựu về thể chế pháp lý
  • 3.1.1.2. Thành tựu về thiết chế
  • 3.1.1.3. Thành tựu về phương thức vận hành cơ chế
  • 3.1.2. Nguyên nhân của thành tựu
  • 3.2. HẠN CHẾ CỦA CƠ CHẾ PHÁP LÝ NHÂN DÂN GIÁM SÁT VIỆC THỰC HIỆN QUYỀN LỰC NHÀ NƯỚC CỦA CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG Ở VIỆT NAM VÀ NGUYÊN NHÂN CỦA HẠN CHẾ
  • 3.2.1. Hạn chế
  • 3.2.1.1. Hạn chế về thể chế pháp lý
  • 3.2.1.2. Hạn chế về thiết chế
  • 3.2.1.3. Hạn chế về phương thức vận hành cơ chế
  • 3.2.2. Nguyên nhân của hạn chế
  • Kết luận chương 3

• Chương 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CƠ CHẾ PHÁP LÝ NHÂN DÂN GIÁM SÁT VIỆC THỰC HIỆN QUYỀN LỰC NHÀ NƯỚC CỦA CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG Ở VIỆT NAM

  • 4.1. QUAN ĐIỂM HOÀN THIỆN CƠ CHẾ PHÁP LÝ NHÂN DÂN GIÁM SÁT VIỆC THỰC HIỆN QUYỀN LỰC NHÀ NƯỚC CỦA CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG Ở VIỆT NAM
  • 4.1.1. Xác định giám sát của Nhân dân là trọng yếu, thường xuyên, từ sớm, từ xa, từ cơ sở, giám sát cả chu trình
  • 4.1.2. Thực hành rộng rãi dân chủ xã hội chủ nghĩa, bảo đảm quyền làm chủ thực sự của Nhân dân, phát huy tối đa quyền con người, quyền công dân
  • 4.1.3. Đảm bảo hiệu quả hoạt động của chính quyền địa phương trong bối cảnh đẩy mạnh phân cấp, phân quyền
  • 4.1.4. Bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của cơ chế giám sát quyền lực nhà nước
  • 4.1.5. Học hỏi có chọn lọc kinh nghiệm quốc tế phù hợp với điều kiện cụ thể của Việt Nam
  • 4.2. GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CƠ CHẾ PHÁP LÝ NHÂN DÂN GIÁM SÁT VIỆC THỰC HIỆN QUYỀN LỰC NHÀ NƯỚC CỦA CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG Ở VIỆT NAM
  • 4.2.1. Đổi mới tư duy, nâng cao nhận thức về cơ chế pháp lý Nhân dân giám sát việc thực hiện quyền lực nhà nước của chính quyền địa phương
  • 4.2.2. Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng trong hoàn thiện và vận hành cơ chế pháp lý Nhân dân giám sát việc thực hiện quyền lực nhà nước của chính quyền địa phương
  • 4.2.3. Hoàn thiện thể chế pháp lý Nhân dân giám sát việc thực hiện quyền lực nhà nước của chính quyền địa phương ở Việt Nam
  • 4.2.4. Hoàn thiện các thiết chế đại diện Nhân dân giám sát việc thực hiện quyền lực nhà nước của chính quyền địa phương ở Việt Nam
  • 4.2.5. Hoàn thiện hệ thống tổ chức và nâng cao trách nhiệm của chính quyền địa phương
  • 4.2.6. Học tập kinh nghiệm nước ngoài trong hoàn thiện cơ chế pháp lý Nhân dân giám sát việc thực hiện quyền lực nhà nước của chính quyền địa phương
  • Kết luận chương 4

• KẾT LUẬN

• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN