CƠ CẤU THU NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC THEO HƯỚNG THU NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC BỀN VỮNG Ở VIỆT NAM
TÀI CHÍNH - NGÂN HÀNG (Mã số: 9.34.02.01)
Luận án "Cơ cấu thu ngân sách nhà nước theo hướng thu ngân sách nhà nước bền vững ở Việt Nam" của Vũ Thị Tâm Thu, chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, được hoàn thành tại Học viện Tài chính vào năm 2022. Đề tài nghiên cứu này xuất phát từ nhận định cơ cấu thu ngân sách nhà nước (NSNN) là yếu tố then chốt quyết định sự bền vững và an toàn của nền tài chính quốc gia. Việc điều chỉnh cơ cấu thu NSNN nhằm duy trì nguồn thu ổn định, góp phần giữ gìn an toàn vĩ mô của nền kinh tế trước các cú sốc.
Nghiên cứu chỉ ra rằng, trong giai đoạn 2011-2020, cơ cấu thu NSNN của Việt Nam còn chưa thật sự hợp lý và bền vững, với tỷ trọng thu từ thuế và các khoản thu quan trọng có xu hướng giảm, ngân sách phụ thuộc nhiều vào các nguồn thu không thường xuyên, trong khi chi tiêu tăng và thâm hụt kéo dài. Thêm vào đó, đại dịch Covid-19 đã tạo ra những thách thức lớn đối với cân đối ngân sách nhà nước.
Mục đích chính của luận án là xây dựng quan điểm, định hướng và các giải pháp nhằm hoàn thiện cơ cấu thu NSNN theo hướng bền vững tại Việt Nam đến năm 2030. Để thực hiện mục tiêu này, luận án đã hệ thống hóa lý luận về thu NSNN, khái niệm thu NSNN bền vững, cơ cấu thu NSNN, các yếu tố ảnh hưởng và tiêu chí đánh giá. Đồng thời, nghiên cứu cũng phân tích kinh nghiệm quốc tế về thiết lập cơ cấu thu NSNN trong giai đoạn 2011-2020 để rút ra những bài học phù hợp cho Việt Nam.
Về mặt thực tiễn, luận án đã phân tích khái quát tình hình kinh tế - xã hội và thu NSNN ở Việt Nam giai đoạn 2011-2020, cũng như phân tích chi tiết thực trạng cơ cấu thu NSNN theo nguồn hình thành, khu vực kinh tế và nội dung kinh tế. Nghiên cứu đã xây dựng mô hình định lượng để đánh giá tác động của các nhân tố chính như GDP bình quân đầu người, vốn đầu tư, lao động và cơ cấu ngành kinh tế tới cơ cấu thu nội địa. Từ những phân tích này, luận án đã chỉ ra những kết quả đạt được, những hạn chế còn tồn tại và nguyên nhân của chúng.
Trên cơ sở lý luận, kinh nghiệm quốc tế và thực trạng trong nước, luận án đề xuất các mục tiêu, quan điểm, định hướng và ba nhóm giải pháp cụ thể: nhóm giải pháp theo phân loại cơ cấu thu NSNN, nhóm giải pháp tăng cường hiệu quả quản lý thu NSNN và nhóm giải pháp điều kiện, nhằm hoàn thiện cơ cấu thu NSNN theo hướng bền vững tại Việt Nam đến năm 2030.