CHÍNH SÁCH CỦA TRUNG QUỐC ĐỐI VỚI BIỂN ĐÔNG TỪ SAU ĐẠI HỘI 18 ĐẢNG CỘNG SẢN TRUNG QUỐC: NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA ĐỐI VỚI VIỆT NAM
Quan hệ Quốc tế
Luận án tiến sĩ này tập trung phân tích chính sách của Trung Quốc đối với Biển Đông từ sau Đại hội 18 Đảng Cộng sản Trung Quốc (năm 2012) đến nay (năm 2020), đồng thời làm rõ những vấn đề đặt ra đối với Việt Nam. Công trình được thực hiện tại Học viện Ngoại giao, dưới sự hướng dẫn của GS.TS. Nguyễn Vũ Tùng và GS.TS. Phạm Quang Minh.
Nghiên cứu này ra đời trong bối cảnh chính sách của Trung Quốc đối với Biển Đông đã trở thành chủ đề quan tâm hàng đầu sau yêu sách “đường lưỡi bò” năm 2009 và giai đoạn sau Đại hội 18 chứng kiến nhiều sự kiện bước ngoặt do hành vi quyết đoán của Trung Quốc. Vấn đề Biển Đông được xác định là một trong những thách thức an ninh và phát triển hàng đầu của Việt Nam, đặc biệt khi Việt Nam là nước tranh chấp duy nhất đã hai lần bị Trung Quốc sử dụng biện pháp quân sự.
Mục tiêu của luận án là phân tích những thay đổi, điều chỉnh trong chính sách Biển Đông của Trung Quốc theo hướng quyết liệt, cứng rắn hơn, cùng với những hệ lụy nhiều mặt của chính sách này đối với Việt Nam. Từ đó, luận án đề xuất các giải pháp ứng phó hiệu quả cho Việt Nam. Để đạt được mục tiêu này, các nhiệm vụ nghiên cứu bao gồm: phân tích cơ sở lý luận và thực tiễn; xác định những đặc điểm nổi bật, đặc biệt là các điểm mới và điều chỉnh trong chính sách của Trung Quốc so với các giai đoạn trước; và phân tích những tác động (lợi/bất lợi, trực tiếp/gián tiếp) của chính sách này đến lợi ích an ninh, phát triển và ảnh hưởng của Việt Nam, sau đó gợi ý các đối sách.
Luận án sử dụng các phương pháp nghiên cứu quan hệ quốc tế cơ bản như phân tích chính sách đối ngoại, phân tích văn bản, lịch sử, so sánh, dự báo và lấy ý kiến chuyên gia. Về đóng góp, luận án kỳ vọng đóng góp vào quá trình nghiên cứu chính sách đối ngoại của Trung Quốc nói chung và Biển Đông nói riêng, tìm hiểu bản chất chính sách. Về mặt thực tiễn, đây sẽ là tài liệu tham khảo hữu ích cho cán bộ nghiên cứu, hoạch định chính sách và cán bộ công tác tại các cơ quan đối ngoại của Việt Nam trong xử lý quan hệ với Trung Quốc và tranh chấp biển đảo.
Kết luận của luận án chỉ ra rằng, từ sau Đại hội 18, Trung Quốc đã chính thức đặt mục tiêu trở thành “cường quốc biển” và nâng Biển Đông lên hàng “lợi ích cốt lõi”, từ bỏ phương châm “giấu mình chờ thời” để chuyển sang giai đoạn quyết đoán và chủ động hơn. Điều này dẫn đến chính sách cứng rắn hơn và gia tăng cạnh tranh Trung - Mỹ, khiến Biển Đông trở thành tâm điểm cọ xát chiến lược, môi trường khu vực ngày càng bất ổn. Đối với Việt Nam, chính sách này đặt ra nhiều thách thức cấp bách về việc cân bằng giữa duy trì hòa bình và bảo vệ chủ quyền, thu hẹp dư địa vận động, và giới hạn của một số công cụ chính sách hiện có. Luận án gợi ý Việt Nam cần điều chỉnh chiến thuật theo hướng chủ động hơn về pháp lý, chính trị-ngoại giao, thông tin tuyên truyền và hành động thực địa để thích nghi với tình hình mới.