Luận án Bình đẳng giới trong lao động gia đình dân tộc thiểu số miền núi phía Bắc Việt nam hiện nay

Tên luận án:

BÌNH ĐẲNG GIỚI TRONG LAO ĐỘNG GIA ĐÌNH DÂN TỘC THIỂU SỐ MIỀN NÚI PHÍA BẮC VIỆT NAM HIỆN NAY

Ngành:

CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án Tiến sĩ của Nguyễn Lệ Thu, chuyên ngành Chủ nghĩa xã hội khoa học (2017), tập trung nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp nhằm thúc đẩy bình đẳng giới (BĐG) trong lao động gia đình của các dân tộc thiểu số (DTTS) tại miền núi phía Bắc (MNPB) Việt Nam. Vấn đề BĐG là một lý tưởng nhân loại theo đuổi hàng thế kỷ và là mối quan tâm toàn cầu, đồng thời được Đảng và Nhà nước Việt Nam quan tâm từ sớm thông qua Hiến pháp và nhiều văn bản pháp luật. Tuy nhiên, trên thực tế, phụ nữ DTTS MNPB vẫn phải đối mặt với nhiều bất bình đẳng trong lao động gia đình, đặc biệt là trong phân công lao động, tiếp cận nguồn lực, quyền ra quyết định và hưởng lợi ích.

Mục đích nghiên cứu của luận án là phân tích cơ sở lý luận và thực tiễn, những vấn đề đặt ra của việc thực hiện BĐG trong lao động gia đình DTTS MNPB, từ đó đề xuất các quan điểm và giải pháp chủ yếu. Đối tượng nghiên cứu là thực trạng BĐG trong lao động gia đình, tập trung vào mối quan hệ giữa vợ và chồng. Phạm vi nghiên cứu bao gồm 14 tỉnh MNPB, từ năm 2007 (thời điểm Luật BĐG có hiệu lực) đến nay, với trọng tâm là một số dân tộc như Tày, Thái, Mông, La Hủ.

Luận án sử dụng cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng và Nhà nước, cùng các lý thuyết xã hội học về giới. Các phương pháp nghiên cứu bao gồm thu thập tư liệu, phân tích, tổng hợp, thống kê, so sánh, điều tra xã hội học (536 phiếu), phỏng vấn sâu (20 cuộc) và quan sát thực địa. Các đóng góp mới của luận án bao gồm việc làm rõ lý luận, đánh giá cụ thể thực trạng BĐG trong các hoạt động sản xuất, tái sản xuất và cộng đồng; phân tích tác động của các yếu tố tự nhiên, kinh tế, văn hóa, chính sách; phát hiện vấn đề và đề xuất giải pháp. Luận án góp phần khẳng định giá trị lý luận và cung cấp tư liệu cho việc hoạch định chính sách.

Kết quả nghiên cứu cho thấy, mặc dù đã có những chuyển biến tích cực trong quan hệ giới, nhưng phụ nữ DTTS MNPB vẫn là nhóm yếu thế, đối diện với nhiều rào cản như nghèo đói, trình độ dân trí thấp, hủ tục lạc hậu và tâm lý tự ti. Để thúc đẩy BĐG, luận án đề xuất các giải pháp như phát triển kinh tế hàng hóa, nâng cao trình độ học vấn và nhận thức về BĐG, đẩy mạnh phong trào xây dựng gia đình văn hóa, và phát huy nỗ lực vươn lên của chính phụ nữ DTTS MNPB.

Mục lục chi tiết:

• MỞ ĐẦU

  • 1. Lý do lựa chọn đề tài
  • 2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án
    • 2.1. Mục đích nghiên cứu
    • 2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
  • 3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
    • 3.1. Đối tượng nghiên cứu
    • 3.2. Phạm vi nghiên cứu
  • 4. Cơ sở lí luận, thực tiễn và phương pháp nghiên cứu của luận án
    • 4.1. Cơ sở lí luận và thực tiễn
    • 4.2. Phương pháp nghiên cứu
  • 5. Đóng góp mới của luận án
  • 6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án
  • 7. Kết cấu của luận án

• Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

  • 1.1. CÁC NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
    • 1.1.1. Các nghiên cứu tiêu biểu về bình đẳng giới trong lao động gia đình
    • 1.1.2. Các nghiên cứu tiêu biểu về bình đẳng giới trong lao động gia đình dân tộc thiểu số miền núi phía Bắc
  • 1.2. GIÁ TRỊ CỦA CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ TỔNG QUAN VÀ NHỮNG NỘI DUNG LUẬN ÁN CẦN LÀM SÁNG TỎ
    • 1.2.1. Những giá trị của các công trình đã tổng quan
    • 1.2.2. Những nội dung luận án cần tiếp tục nghiên cứu làm sáng tỏ

• Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ BÌNH ĐẲNG GIỚI TRONG LAO ĐỘNG GIA ĐÌNH DÂN TỘC THIỂU SỐ MIỀN NÚI PHÍA BẮC VIỆT NAM HIỆN NAY

  • 2.1. LAO ĐỘNG GIA ĐÌNH VÀ BÌNH ĐẲNG GIỚI TRONG LAO ĐỘNG GIA ĐÌNH
    • 2.1.1. Quan niệm về lao động gia đình
    • 2.1.2. Quan niệm về bình đẳng giới trong lao động gia đình
  • 2.2. LAO ĐỘNG GIA ĐÌNH DÂN TỘC THIỂU SỐ MIỀN NÚI PHÍA BẮC VÀ BÌNH ĐẲNG GIỚI TRONG LAO ĐỘNG GIA ĐÌNH DÂN TỘC THIỂU SỐ MIỀN NÚI PHÍA BẮC
    • 2.2.1. Đặc điểm của lao động gia đình dân tộc thiểu số miền núi phía Bắc
      • 2.2.1.1. Về hoạt động sản xuất
      • 2.2.1.2. Về hoạt động tái sản xuất
      • 2.2.1.3. Về hoạt động cộng đồng
    • 2.2.2. Nội dung biểu hiện bình đẳng giới trong lao động gia đình dân tộc thiểu số miền núi phía Bắc
  • 2.3. VAI TRÒ CỦA VIỆC THỰC HIỆN BÌNH ĐẲNG GIỚI TRONG LAO ĐỘNG GIA ĐÌNH DÂN TỘC THIỂU SỐ ĐỐI VỚI VIỆC PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI MIỀN NÚI PHÍA BẮC VIỆT NAM HIỆN NAY
  • 2.4. MỘT SỐ YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN VIỆC THỰC HIỆN BÌNH ĐẲNG GIỚI TRONG LAO ĐỘNG GIA ĐÌNH DÂN TỘC THIỂU SỐ MIỀN NÚI PHÍA BẮC VIỆT NAM

• Chương 3: BÌNH ĐẲNG GIỚI TRONG LAO ĐỘNG GIA ĐÌNH DÂN TỘC THIỂU SỐ MIỀN NÚI PHÍA BẮC VIỆT NAM HIỆN NAY - THỰC TRẠNG VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA

  • 3.1. THỰC TRẠNG THỰC HIỆN BÌNH ĐẲNG GIỚI TRONG LAO ĐỘNG GIA ĐÌNH DÂN TỘC THIỂU SỐ MIỀN NÚI PHÍA BẮC VIỆT NAM HIỆN NAY
    • 3.1.1. Trong hoạt động sản xuất
      • 3.1.1.1. Phân công lao động
      • 3.1.1.2. Tiếp cận các nguồn lực sản xuất
      • 3.1.1.3. Quyền ra quyết định trong hoạt động sản xuất
      • 3.1.1.4. Thụ hưởng lợi ích
    • 3.1.2. Trong hoạt động tái sản xuất
      • 3.1.2.1. Phân công lao động
      • 3.1.2.2. Tiếp cận các nguồn lực trong hoạt động tái sản xuất
      • 3.1.2.3. Quyền ra quyết định trong hoạt động liên quan tới tái sản xuất
      • 3.1.2.4. Thụ hưởng lợi ích
    • 3.1.3. Trong hoạt động cộng đồng
      • 3.1.3.1. Phân công lao động
      • 3.1.3.2. Tiếp cận các hoạt động cộng đồng
      • 3.1.3.3. Quyền ra quyết định trong tham gia hoạt động cộng đồng
      • 3.1.3.4. Thụ hưởng lợi ích
  • 3.2. NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA ĐỐI VỚI VIỆC THỰC HIỆN BÌNH ĐẲNG GIỚI TRONG LAO ĐỘNG GIA ĐÌNH DÂN TỘC THIỂU SỐ MIỀN NÚI PHÍA BẮC VIỆT NAM
    • 3.2.1. Mâu thuẫn giữa yêu cầu về tiền đề kinh tế để thực hiện bình đẳng giới trong lao động gia đình với thực trạng kinh tế nghèo, lạc hậu ở miền núi phía Bắc hiện nay
    • 3.2.2. Mâu thuẫn giữa yêu cầu nâng cao dân trí, nhận thức với thực trạng trình độ dân trí thấp, nhận thức về bình đẳng giới trong lao động gia đình của cộng đồng xã hội nói chung và đồng bào dân tộc thiểu số nói riêng còn chưa cao
    • 3.2.3. Mâu thuẫn giữa yêu cầu xây dựng gia đình văn hóa, tạo điều kiện thực hiện bình đẳng giới hiệu quả với sự tồn tại dai dẳng của nhiều hủ tục lạc hậu
    • 3.2.4. Mâu thuẫn giữa xu thế tất yếu của việc giải phóng phụ nữ với tâm lý tự ti, an phận của phụ nữ dân tộc thiểu số miền núi phía Bắc

• Chương 4: QUAN ĐIỂM VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY BÌNH ĐẲNG GIỚI TRONG LAO ĐỘNG GIA ĐÌNH DÂN TỘC THIỂU SỐ MIỀN NÚI PHÍA BẮC HIỆN NAY

  • 4.1. NHỮNG QUAN ĐIỂM CƠ BẢN THÚC ĐẨY BÌNH ĐẲNG GIỚI TRONG LAO ĐỘNG GIA ĐÌNH DÂN TỘC THIỂU SỐ MIỀN NÚI PHÍA BẮC HIỆN NAY
  • 4.2. MỘT SỐ GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY BÌNH ĐẲNG GIỚI TRONG LAO ĐỘNG GIA ĐÌNH DÂN TỘC THIỂU SỐ MIỀN NÚI PHÍA BẮC HIỆN NAY
    • 4.2.1. Phát triển kinh tế hàng hóa, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn
    • 4.2.2. Nâng cao trình độ học vấn và nhận thức về bình đẳng giới cho đồng bào dân tộc thiểu số miền núi phía Bắc
    • 4.2.3. Đẩy mạnh phong trào xây dựng gia đình văn hóa ở miền núi phía Bắc
    • 4.2.4. Phát huy vai trò nỗ lực vươn lên của phụ nữ dân tộc thiểu số miền núi phía Bắc

• KẾT LUẬN