Luận án Biến đổi văn hóa mưu sinh của cư dân xã Hương Sơn, huyện Mỹ Đức, thành phố Hà Nội trong bối cảnh phát triển du lịch

Tên luận án:

BIẾN ĐỔI VĂN HÓA MƯU SINH CỦA CƯ DÂN XÃ HƯƠNG SƠN, HUYỆN MỸ ĐỨC, THÀNH PHỐ HÀ NỘI TRONG BỐI CẢNH PHÁT TRIỂN DU LỊCH

Ngành:

Văn hóa học

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án tiến sĩ "Biến đổi văn hóa mưu sinh của cư dân xã Hương Sơn, huyện Mỹ Đức, thành phố Hà Nội trong bối cảnh phát triển du lịch" do Đỗ Hải Yến thực hiện vào năm 2018, chuyên ngành Văn hóa học. Đề tài tập trung nghiên cứu sự biến đổi văn hóa mưu sinh (VHMS) của cộng đồng cư dân xã Hương Sơn (CDXHS), một điểm du lịch văn hóa, tâm linh nổi tiếng của Việt Nam.

Mục đích nghiên cứu là làm rõ thực trạng, các yếu tố tác động, xu hướng biến đổi của VHMS, đồng thời lý giải nguyên nhân của sự chuyển đổi này. Luận án đặt mục tiêu cung cấp cơ sở khoa học để các nhà quản lý và nghiên cứu hoạch định chính sách, giải pháp phát triển bền vững cho VHMS trên nền tảng di sản văn hóa truyền thống. Phạm vi nghiên cứu về không gian là xã Hương Sơn, huyện Mỹ Đức, Hà Nội; về thời gian là thực trạng từ năm 1990 đến nay, khi xã Hương Sơn chịu ảnh hưởng từ sự phát triển du lịch. Luận án sử dụng các phương pháp nghiên cứu chính như phân tích và tổng hợp tài liệu, điền dã thực địa, điều tra xã hội học. Về mặt lý luận, nghiên cứu đóng góp vào việc hệ thống hóa VHMS và biến đổi VHMS dưới góc nhìn văn hóa học. Về thực tiễn, luận án cung cấp dữ liệu khoa học, làm tài liệu tham khảo cho công tác quản lý và giảng dạy.

Nội dung chính của luận án được bố cục thành bốn chương. Chương 1 tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở lý luận và khái quát địa bàn Hương Sơn. Chương 2 mô tả VHMS của cư dân trước năm 1990, khi du lịch chưa phát triển mạnh, với đời sống kinh tế còn nhiều khó khăn, phụ thuộc vào nông nghiệp truyền thống. Chương 3 trình bày thực trạng biến đổi VHMS của cư dân từ sau năm 1990, trong bối cảnh phát triển du lịch. Chương này phân tích sự biến đổi trong ứng xử với các nguồn lực mưu sinh (tự nhiên, con người, xã hội, tài chính, vật chất), các hoạt động mưu sinh (nghề nghiệp, kỹ năng, không gian, thời gian) và các nghi lễ gắn với mưu sinh. Luận án chỉ ra những biến đổi tích cực như tạo việc làm, nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống, nhưng cũng đề cập đến những biến đổi tiêu cực như suy giảm đời sống văn hóa tinh thần, khai thác tài nguyên thiếu bền vững và các thách thức trong quản lý. Chương 4 phân tích những yếu tố tác động (khách quan và chủ quan), các xu hướng biến đổi (phát huy, suy giảm, bảo tồn-phát huy) và những vấn đề đặt ra, từ đó đề xuất chiến lược phát huy giá trị VHMS bền vững.

Kết luận của luận án khẳng định rằng sự phát triển du lịch đã tác động mạnh mẽ đến VHMS của CDXHS trên nhiều phương diện, là hệ quả tất yếu của quy luật kinh tế. Luận án mong muốn những kết quả nghiên cứu sẽ góp phần giải quyết các vấn đề tồn tại của sự biến đổi VHMS, hướng tới sự đan xen, tồn tại và phát triển bền vững của VHMS và du lịch tại Hương Sơn.

Mục lục chi tiết:

• Chương 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở lý luận và khái quát về địa bàn xã Hương Sơn

  • 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
    • 1.1.1. Nghiên cứu về biến đổi văn hóa
      • 1.1.1.1. Những nghiên cứu ở nước ngoài
      • 1.1.1.2. Những nghiên cứu ở trong nước
    • 1.1.2. Nghiên cứu về văn hóa mưu sinh
      • 1.1.2.1. Những nghiên cứu ở nước ngoài
      • 1.1.2.2. Những nghiên cứu ở trong nước
    • 1.1.3. Phát triển du lịch Hương Sơn và vùng văn hóa Hương Sơn
    • 1.1.4. Nhận xét khái quát về tình hình nghiên cứu
  • 1.2. Cơ sở lý luận về biến đổi văn hóa mưu sinh trong bối cảnh phát triển du lịch
    • 1.2.1. Một số luận điểm lý thuyết
    • 1.2.2. Những khái niệm cơ bản
      • 1.2.2.1. Biến đổi văn hóa
      • 1.2.2.2. Văn hóa mưu sinh
    • 1.2.3. Những biểu hiện của văn hóa mưu sinh
      • 1.2.3.1. Văn hóa ứng xử với các nguồn lực mưu sinh
      • 1.2.3.2. Văn hóa thể hiện trong các hoạt động mưu sinh
      • 1.2.3.3. Văn hóa thể hiện trong các nghi lễ gắn với mưu sinh
    • 1.2.4. Biến đổi văn hóa mưu sinh trong bối cảnh phát triển du lịch
      • 1.2.4.1. Phát triển du lịch
      • 1.2.4.2. Biến đổi văn hóa mưu sinh trong bối cảnh phát triển du lịch
      • 1.2.4.3. Xu hướng biến đổi văn hóa mưu sinh trong bối cảnh phát triển du lịch
    • 1.2.5. Khung phân tích của luận án
  • 1.3. Khái quát về địa bàn xã Hương Sơn
    • 1.3.1. Về địa lý, cư dân
    • 1.3.2. Tài nguyên tự nhiên và nhân văn
    • 1.3.3. Về đời sống kinh tế và đời sống văn hóa
    • 1.3.4. Về hoạt động du lịch tại Hương Sơn

• Chương 2. Văn hóa mưu sinh của cư dân xã Hương Sơn trước khi phát triển du lịch (trước năm 1990)

  • 2.1. Văn hóa ứng xử với các nguồn lực mưu sinh
    • 2.1.1. Văn hóa ứng xử với nguồn lực tự nhiên
    • 2.1.2. Văn hóa ứng xử với nguồn lực con người
    • 2.1.3. Văn hóa ứng xử với các nguồn lực xã hội
    • 2.1.4. Văn hóa ứng xử với nguồn lực tài chính
    • 2.1.5. Văn hóa ứng xử với nguồn lực vật chất
  • 2.2. Văn hóa thể hiện trong các hoạt động mưu sinh
    • 2.2.1. Văn hóa thể hiện trong phương thức mưu sinh
    • 2.2.2. Trình độ, kỹ năng mưu sinh
    • 2.2.3. Văn hóa trong sử dụng không gian, thời gian và các yếu tố khác
  • 2.3. Văn hóa thể hiện trong các nghi lễ gắn với mưu sinh
    • 2.3.1. Văn hóa trong nghi lễ mưu sinh cộng đồng
    • 2.3.2. Văn hóa trong nghi lễ mưu sinh gia đình

• Chương 3. Thực trạng biến đổi văn hóa mưu sinh của cư dân xã Hương Sơn trong bối cảnh phát triển du lịch (sau năm 1990)

  • 3.1. Biến đổi văn hóa trong ứng xử với các nguồn lực mưu sinh
    • 3.1.1. Biến đổi văn hóa trong ứng xử với các nguồn lực tự nhiên
    • 3.1.2. Biến đổi văn hóa trong sử dụng nguồn lực con người
    • 3.1.3. Biến đổi văn hóa trong ứng xử với các nguồn lực xã hội
    • 3.1.4. Biến đổi văn hóa trong sử dụng nguồn lực tài chính
    • 3.1.5. Biến đổi văn hóa trong sử dụng nguồn lực vật chất
  • 3.2. Biến đổi văn hóa thể hiện trong các hoạt động mưu sinh
    • 3.2.1. Sự biến đổi nghề nghiệp, việc làm, phương thức mưu sinh
    • 3.2.2. Sự biến đổi văn hóa trong kỹ năng mưu sinh
    • 3.2.3. Sự biến đổi văn hóa trong không gian, thời gian và các yếu tố khác
  • 3.3. Biến đổi văn hóa thể hiện trong các nghi lễ gắn với mưu sinh
    • 3.3.1. Trong các nghi lễ cộng đồng gắn với mưu sinh
    • 3.3.2. Trong các nghi lễ gia đình gắn với mưu sinh
  • 3.4. Đánh giá sự biến đổi văn hóa mưu sinh của cư dân Hương Sơn trong bối cảnh phát triển du lịch
    • 3.4.1. Những biến đổi tích cực
    • 3.4.2. Những biến đổi tiêu cực
    • 3.4.3. Cơ hội
    • 3.4.4. Thách thức

• Chương 4. Những yếu tố tác động, xu hướng biến đổi và vấn đề đặt ra với sự biến đổi văn hóa mưu sinh của cư dân xã Hương Sơn trong bối cảnh phát triển du lịch

  • 4.1. Những yếu tố tác động đến sự biến đổi văn hóa mưu sinh của cư dân xã Hương Sơn
    • 4.1.1. Yếu tố khách quan
      • 4.1.1.1. Sự phát triển của dòng khách du lịch đến Hương Sơn
      • 4.1.1.2. Chính sách mở cửa, đầu tư, phát triển về kinh tế, quản lý du lịch các cấp
      • 4.1.1.3. Sự sát nhập Hà Tây vào Hà Nội
      • 4.1.1.4. Sự hỗ trợ của cơ quan có trách nhiệm
    • 4.1.2. Yếu tố chủ quan
      • 4.1.2.1. Nhận thức của người dân về vai trò quan trọng của văn hóa trong bối cảnh phát triển du lịch
      • 4.1.2.2. Những biến đổi về cơ sở hạ tầng
      • 4.1.2.3. Sự quản lý, định hướng của chính quyền sở tại
  • 4.2. Các xu hướng biến đổi
    • 4.2.1. Xu hướng phát huy các yếu tố văn hóa mưu sinh truyền thống trong bối cảnh phát triển du lịch
    • 4.2.2. Xu hướng suy giảm các yếu tố văn hóa mưu sinh truyền thống trong bối cảnh phát triển du lịch
    • 4.2.3. Xu hướng bảo tồn và phát huy các yếu tố văn hóa mưu sinh truyền thống trong bối cảnh phát triển du lịch
  • 4.3. Những vấn đề đặt ra
    • 4.3.1. Trong công tác phát triển nguồn lực con người Hương Sơn bền vững
    • 4.3.2. Trong ứng xử với nguồn lực tự nhiên
    • 4.3.3. Trong khắc phục tính thời vụ du lịch lễ hội Hương Sơn
    • 4.3.4. Trong công tác phát huy nguồn lực xã hội
    • 4.3.5. Trong hành lang pháp lý để phát triển văn hóa mưu sinh truyền thống bền vững
    • 4.3.6. Trong khai thác các nguồn lực vật chất trong du lịch
  • 4.4. Bàn luận về chiến lược phát huy giá trị văn hóa mưu sinh
    • 4.4.1. Phát triển nguồn lực con người trong cộng đồng cư dân
    • 4.4.2. Tạo ra các thời vụ mưu sinh du lịch mới trong năm
    • 4.4.3. Mở rộng không gian văn hóa mưu sinh bằng việc liên vùng du lịch với các vùng di sản văn hóa lân cận
    • 4.4.4. Thay đổi biện pháp quản lý cộng đồng để xây dựng lại hình ảnh điểm đến di sản thân thiện, an toàn
    • 4.4.5. Phát huy giá trị các nguồn lực vật chất còn tiềm năng ở Hương Sơn trong du lịch
    • 4.4.6. Hấp dẫn hóa di sản văn hóa Hương Sơn, cập nhật phù hợp bối cảnh phát triển du lịch
    • 4.4.7. Chuyên nghiệp hóa nguồn lực xã hội trong bối cảnh toàn cầu hóa văn hóa
    • 4.4.8. Phát triển và bảo tồn nguồn lực tự nhiên trong không gian văn hóa mưu sinh bền vững