Luận án Biến đổi của diễn xướng nghi lễ lên đồng (qua nghiên cứu trường hợp tỉnh Nam Định)

Tên luận án:

BIẾN ĐỔI CỦA DIỄN XƯỚNG NGHI LỄ LÊN ĐỒNG (QUA NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP TỈNH NAM ĐỊNH)

Ngành:

Văn hóa học

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án "Biến đổi của diễn xướng nghi lễ lên đồng (qua nghiên cứu trường hợp tỉnh Nam Định)" của Trần Hải Minh, được hoàn thành năm 2018, tập trung nghiên cứu sâu sắc về một di sản văn hóa phi vật thể quan trọng của người Việt. Nam Định được xác định là trung tâm "xuất phát", "hội tụ và lan tỏa" của diễn xướng nghi lễ lên đồng (DXNLLĐ), một nghi lễ đã hình thành và phát triển lâu đời, tiếp thu tinh hoa văn hóa các vùng miền. Tuy nhiên, bên cạnh những mặt tích cực, DXNLLĐ cũng không tránh khỏi sự pha tạp về nội dung và hình thức.

Mục đích chính của luận án là tìm hiểu sự biến đổi, xác định mối quan hệ tương tác giữa truyền thống và hiện tại của DXNLLĐ tại Nam Định. Từ đó, đưa ra những nhận định, đánh giá về nguyên nhân biến đổi và những vấn đề đặt ra đối với DXNLLĐ hiện nay. Luận án đã khảo sát hệ thống các yếu tố cấu thành DXNLLĐ, phân tích những đặc điểm cơ bản trong nghệ thuật diễn xướng lên đồng, và nhận diện sự biến đổi nhằm bảo tồn, phát huy giá trị trong xã hội đương đại.

Vận dụng lý thuyết giao lưu tiếp biến văn hóa, luận án nghiên cứu sự biến đổi của DXNLLĐ từ năm 1994 đến nay, tập trung vào không gian thực hành, chủ thể thực hành (pháp sư, thanh đồng, cung văn, hầu dâng, con nhang đệ tử), trình tự và các thành tố cấu trúc (âm nhạc, múa, trang phục, đạo cụ, đồ lễ). Luận án cũng chỉ ra các nguyên nhân biến đổi, bao gồm điều kiện lịch sử - xã hội hiện tại, sự tác động của nền kinh tế hàng hóa, chính sách ứng xử với tôn giáo của Đảng và Nhà nước, cùng với sự xác lập "đẳng cấp" và dấu ấn sáng tạo cá nhân của các thanh đồng.

Kết quả nghiên cứu cho thấy DXNLLĐ là sự tổng hòa của các thành tố văn hóa như tập quán, tín ngưỡng, tôn giáo, được biểu đạt qua sự kết hợp nhuần nhuyễn, tinh tế của văn học, thơ ca, âm nhạc, múa, phục trang, đạo cụ. Luận án góp phần làm rõ giá trị văn hóa nghệ thuật của loại hình diễn xướng tâm linh này, đồng thời đưa ra những vấn đề cần bàn luận về biến đổi "chọn lọc" và nguy cơ phá vỡ tính đặc thù của tín ngưỡng thờ Mẫu, làm cơ sở cho việc gìn giữ, bảo lưu và phát huy giá trị của DXNLLĐ trong tổng thể tín ngưỡng thờ Mẫu của người Việt.

Mục lục chi tiết:

• Chương 1. Tổng quan nghiên cứu, cơ sở lý luận và khái quát diễn xướng nghi lễ lên đồng truyền thống.
• Chương 2. Biến đổi về không gian và đối tượng thực hành diễn xướng nghi lễ lên đồng.
• Chương 3. Biến đổi về trình tự và thành tố cấu trúc trong diễn xướng nghi lễ lên đồng.
• Chương 4. Nguyên nhân biến đổi và những vấn đề đặt ra đối với diễn xướng nghi lễ lên đồng trong xã hội hiện nay.