Luận án Áp dụng pháp luật trong xét xử phúc thẩm các vụ án tranh chấp quyền sử dụng đất của Tòa án nhân dân cấp tỉnh ở đồng bằng sông Cửu Long ở Việt Nam

Tên luận án:

ÁP DỤNG PHÁP LUẬT TRONG XÉT XỬ PHÚC THẨM CÁC VỤ ÁN TRANH CHẤP QUYỀN SỬ DỤNG ĐẤT CỦA TÒA ÁN NHÂN DÂN CẤP TỈNH Ở ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG Ở VIỆT NAM

Ngành:

LÝ LUẬN VÀ LỊCH SỬ NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án tiến sĩ này tập trung nghiên cứu chuyên sâu về việc áp dụng pháp luật trong xét xử phúc thẩm các vụ án tranh chấp quyền sử dụng đất (QSDĐ) của Tòa án nhân dân (TAND) cấp tỉnh tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), Việt Nam. Nhận thức tầm quan trọng đặc biệt của đất đai và tính phức tạp, gay gắt của các tranh chấp QSDĐ, đặc biệt tại ĐBSCL – vựa nông sản lớn nhất cả nước, luận án được thực hiện nhằm giải quyết những bất cập trong công tác xét xử phúc thẩm, vốn ảnh hưởng đến niềm tin của người dân và sự ổn định xã hội.

Mục đích nghiên cứu là làm sáng tỏ cơ sở lý luận, đánh giá đúng thực trạng và đề xuất các giải pháp khả thi nhằm nâng cao chất lượng áp dụng pháp luật trong xét xử phúc thẩm các vụ án QSDĐ. Luận án đã tổng quan tình hình nghiên cứu, xây dựng cơ sở lý luận về khái niệm, đặc điểm, vai trò, các giai đoạn và điều kiện đảm bảo áp dụng pháp luật trong xét xử phúc thẩm, đồng thời tham khảo kinh nghiệm quốc tế từ Hoa Kỳ, Trung Quốc, Pháp, Nhật Bản để rút ra bài học cho Việt Nam.

Về thực tiễn, luận án đã phân tích các yếu tố đặc thù về kinh tế - xã hội, văn hóa - con người của ĐBSCL ảnh hưởng sâu sắc đến hoạt động xét xử. Nghiên cứu chỉ ra những "điểm nghẽn" trong hệ thống pháp luật đất đai (Luật Đất đai 2013, Bộ luật Tố tụng dân sự 2015), như sự thiếu nhất quán trong quy định, chồng chéo thẩm quyền, và tính hình thức của hòa giải. Thực trạng cho thấy mặc dù TAND cấp tỉnh đã nỗ lực giải quyết số lượng lớn vụ án, chất lượng áp dụng pháp luật vẫn đáng báo động với tỷ lệ hủy, sửa bản án sơ thẩm và phúc thẩm còn cao, chưa đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp. Các nguyên nhân được xác định bao gồm cả yếu tố khách quan (hệ thống pháp luật chưa ổn định, áp lực phát triển kinh tế - xã hội) và chủ quan (năng lực thẩm phán, cơ chế phối hợp liên ngành, cơ sở vật chất).

Từ những phân tích trên, luận án đề xuất 06 nhóm giải pháp đồng bộ và khả thi. Các giải pháp này bao gồm: hoàn thiện hệ thống pháp luật, nâng cao chất lượng hướng dẫn áp dụng pháp luật, cải thiện hoạt động tổ chức thực hiện, tăng cường đào tạo bồi dưỡng năng lực cán bộ Tòa án, tăng cường phối hợp liên ngành, và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo trong xét xử. Luận án khẳng định nâng cao chất lượng áp dụng pháp luật là nhiệm vụ chiến lược, góp phần giải quyết hiệu quả mâu thuẫn xã hội, bảo vệ quyền con người và củng cố niềm tin vào hệ thống tư pháp, đồng thời cung cấp luận cứ khoa học và thực tiễn quan trọng cho công tác xây dựng chính sách và hoạt động thực tiễn.

Mục lục chi tiết:

Chương 1

TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA CẦN TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU

• 1.1. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRONG NƯỚC VÀ NƯỚC NGOÀI LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN

  • 1.1.1. Các công trình nghiên cứu về áp dụng pháp luật và xét xử phúc thẩm của tòa án nhân dân cấp tỉnh
    • 1.1.1.1. Các công trình nghiên cứu về áp dụng pháp luật
    • 1.1.1.2. Các công trình nghiên cứu liên quan đến xét xử phúc thẩm của tòa án trong tố tụng dân sự
  • 1.1.2. Các công trình nghiên cứu về giải quyết tranh chấp quyền sử dụng đất và áp dụng pháp luật trong xét xử phúc thẩm các vụ án tranh chấp quyền sử dụng đất của toà án nhân dân cấp tỉnh
    • 1.1.2.1. Các công trình nghiên cứu về giải quyết tranh chấp quyền sử dụng đất
    • 1.1.2.2. Các công trình nghiên cứu liên quan đến áp dụng pháp luật trong xét xử phúc thẩm các vụ án tranh chấp quyền sử dụng đất của toà án nhân dân cấp tỉnh

• 1.2. MỘT SỐ NHẬN XÉT, ĐÁNH GIÁ VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA CẦN TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU TRONG LUẬN ÁN

  • 1.2.1. Nhận xét, đánh giá kết quả nghiên cứu của các công trình liên quan đề tài
  • 1.2.2. Những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu

• 1.3. GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU VÀ CÂU HỎI NGHIÊN CỨU

  • 1.3.1. Giả thuyết nghiên cứu
  • 1.3.2. Câu hỏi nghiên cứu

Chương 2

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ÁP DỤNG PHÁP LUẬT TRONG XÉT XỬ PHÚC THẨM CÁC VỤ ÁN TRANH CHẤP QUYỀN SỬ DỤNG ĐẤT CỦA TÒA ÁN NHÂN DÂN CẤP TỈNH

• 2.1. KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM VÀ VAI TRÒ CỦA ÁP DỤNG PHÁP LUẬT TRONG XÉT XỬ PHÚC THẨM CÁC VỤ ÁN TRANH CHẤP QUYỀN SỬ DỤNG ĐẤT CỦA TÒA ÁN NHÂN DÂN CẤP TỈNH

  • 2.1.1. Khái niệm áp dụng pháp luật trong xét xử phúc thẩm các vụ án tranh chấp quyền sử dụng đất của Tòa án nhân dân cấp tỉnh
    • 2.1.1.1. Khái niệm quyền sử dụng đất
    • 2.1.1.2. Khái niệm, đặc điểm và phân loại tranh chấp quyền sử dụng đất
    • 2.1.1.3. Khái niệm xét xử phúc thẩm các vụ án tranh chấp quyền sử dụng đất của tòa án nhân dân cấp tỉnh
    • 2.1.1.4. Khái niệm áp dụng pháp luật trong xét xử phúc thẩm các vụ án tranh chấp quyền sử dụng đất của tòa án nhân dân cấp tỉnh
  • 2.1.2. Đặc điểm áp dụng pháp luật trong xét xử phúc thẩm các vụ án tranh chấp quyền sử dụng đất của tòa án nhân dân cấp tỉnh
  • 2.1.3. Vai trò của áp dụng pháp luật trong xét xử phúc thẩm các vụ án tranh chấp quyền sử dụng đất của Tòa án nhân dân cấp tỉnh
  • 2.1.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến áp dụng pháp luật trong xét xử phúc thẩm các vụ án tranh chấp quyền sử dụng đất của tòa án nhân dân cấp tỉnh
    • 2.1.4.1. Yếu tố kinh tế, xã hội
    • 2.1.4.2. Yếu tố pháp luật
    • 2.1.4.3. Trình độ chuyên môn, nghiệp vụ và phẩm chất đạo đức của đội ngũ thẩm phán
    • 2.1.4.4. Cơ sở vật chất, điều kiện làm việc

• 2.2. CÁC GIAI ĐOẠN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VÀ NỘI DUNG ÁP DỤNG PHÁP LUẬT TRONG XÉT XỬ PHÚC THẨM CÁC VỤ ÁN TRANH CHẤP QUYỀN SỬ DỤNG ĐẤT CỦA TÒA ÁN NHÂN DÂN CẤP TỈNH

  • 2.2.1. Các giai đoạn áp dụng pháp luật trong xét xử phúc thẩm các vụ án tranh chấp quyền sử dụng đất của Tòa án nhân dân cấp tỉnh
  • 2.2.2. Nội dung áp dụng pháp luật trong xét xử phúc thẩm các vụ án tranh chấp quyền sử dụng đất của Tòa án nhân dân cấp tỉnh
    • 2.2.2.1. Áp dụng pháp luật về tố tụng trong xét xử phúc thẩm các vụ án tranh chấp quyền sử dụng đất của tòa án nhân dân cấp tỉnh
    • 2.2.2.2. Áp dụng pháp luật về nội dung trong xét xử phúc thẩm các vụ án tranh chấp quyền sử dụng đất của Tòa án nhân dân cấp tỉnh

• 2.3. ĐIỀU KIỆN BẢO ĐẢM ÁP DỤNG PHÁP LUẬT TRONG XÉT XỬ PHÚC THẨM CÁC VỤ ÁN TRANH CHẤP QUYỀN SỬ DỤNG ĐẤT CỦA TÒA ÁN CẤP TỈNH

  • 2.3.1. Bảo đảm về chính trị
  • 2.3.2. Bảo đảm về pháp lý
  • 2.3.3. Bảo đảm về tổ chức, nhân sự
  • 2.3.4. Bảo đảm về kinh phí và cơ sở vật chất, kỹ thuật
  • 2.3.5. Bảo đảm về văn hóa - xã hội và ý thức pháp luật

• 2.4. KINH NGHIỆM ÁP DỤNG PHÁP LUẬT TRONG XÉT XỬ TRANH CHẤP QUYỀN SỬ DỤNG ĐẤT Ở MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI VÀ NHỮNG GIÁ TRỊ THAM KHẢO CHO VIỆT NAM

  • 2.4.1. Kinh nghiệm áp dụng pháp luật trong xét xử tranh chấp quyền sử dụng đất ở một số nước trên thế giới
    • 2.4.1.1. Kinh nghiệm áp dụng pháp luật trong xét xử tranh chấp quyền sử dụng đất của Hoa Kỳ
    • 2.4.1.2. Kinh nghiệm áp dụng pháp luật trong xét xử tranh chấp quyền sử dụng đất của Trung Quốc
    • 2.4.1.3. Kinh nghiệm áp dụng pháp luật trong xét xử tranh chấp về quyền sử dụng đất của Pháp
    • 2.4.1.4. Kinh nghiệm áp dụng pháp luật trong xét xử tranh chấp về quyền sử dụng đất của Nhật Bản
  • 2.4.2. Những giá trị tham khảo đối với Việt Nam khi áp dụng pháp luật trong xét xử phúc thẩm các vụ án tranh chấp quyền sử dụng đất của Tòa án nhân dân

Chương 3

CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG VÀ THỰC TRẠNG ÁP DỤNG PHÁP LUẬT TRONG XÉT XỬ PHÚC THẨM CÁC VỤ ÁN TRANH CHẤP QUYỀN SỬ DỤNG ĐẤT CỦA TÒA ÁN NHÂN DÂN CẤP TỈNH Ở ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG

• 3.1. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT TRONG XÉT XỬ PHÚC THẨM VỤ ÁN TRANH CHẤP QUYỀN SỬ DỤNG ĐẤT CỦA TÒA ÁN NHÂN DÂN CẤP TỈNH Ở ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG

  • 3.1.1. Các yếu tố đặc trưng về kinh tế - xã hội, văn hóa - xã hội và con người ở đồng bằng sông Cửu Long
    • 3.1.1.1. Ảnh hưởng từ các đặc trưng về kinh tế
    • 3.1.1.2. Ảnh hưởng từ các đặc trưng văn hóa - xã hội
    • 3.1.1.3. Ảnh hưởng từ yếu tố con người và trình độ dân trí
  • 3.1.2. Thực trạng pháp luật về xét xử phúc thẩm vụ án tranh chấp quyền sử dụng đất
    • 3.1.2.1. Thực trạng quy định về xét xử phúc thẩm trong Bộ luật Tố tụng dân sự
    • 3.1.2.2. Thực trạng pháp luật về đất đai ảnh hưởng đến việc áp dụng pháp luật trong xét xử phúc thẩm các vụ án tranh chấp quyền sử dụng đất của Tòa án nhân dân cấp tỉnh
  • 3.1.3. Thực trạng tổ chức bộ máy và nhân sự của Tòa án nhân dân cấp tỉnh ở đồng bằng sông Cửu Long
  • 3.1.4. Thực trạng tình hình tranh chấp quyền sử dụng đất ở đồng bằng sông Cửu Long

• 3.2. THỰC TRẠNG ÁP DỤNG PHÁP LUẬT TRONG XÉT XỬ PHÚC THẨM VỤ ÁN TRANH CHẤP QUYỀN SỬ DỤNG ĐẤT CỦA TÒA ÁN NHÂN DÂN CẤP TỈNH Ở ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG

  • 3.2.1. Kết quả áp dụng pháp luật trong xét xử phúc thẩm vụ án tranh chấp quyền sử dụng đất của Tòa án nhân dân cấp tỉnh ở đồng bằng sông Cửu Long
  • 3.2.2. Đánh giá chung về kết quả áp dụng pháp luật trong xét xử phúc thẩm các vụ án tranh chấp quyền sử dụng đất của tòa án nhân dân cấp tỉnh
    • 3.2.2.1. Việc bảo đảm các giai đoạn của Áp dụng pháp luật trong xét xử phúc thẩm các vụ án tranh chấp quyền sử dụng đất
    • 3.2.2.2. Về khối lượng xét xử phúc thẩm các vụ án tranh chấp quyền sử dụng đất
    • 3.2.2.3. Về chất lượng áp dụng pháp luật trong xét xử phúc thẩm các vụ án tranh chấp quyền sử dụng đất
  • 3.2.3. Hạn chế khi áp dụng pháp luật trong áp dụng xét xử phúc thẩm vụ án tranh chấp quyền sử dụng đất của Toà án nhân dân cấp tỉnh ở đồng bằng sông Cửu Long

• 3.3. NGUYÊN NHÂN CỦA KẾT QUẢ VÀ HẠN CHẾ

  • 3.3.1. Nguyên nhân của những kết quả
  • 3.3.2. Nguyên nhân của hạn chế
    • 3.3.2.1. Nguyên nhân khách quan
    • 3.3.2.2. Nguyên nhân chủ quan

Chương 4

QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM ÁP DỤNG PHÁP LUẬT TRONG XÉT XỬ PHÚC THẨM CÁC VỤ ÁN TRANH CHẤP QUYỀN SỬ DỤNG ĐẤT CỦA TÒA ÁN NHÂN DÂN CẤP TỈNH Ở ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG

• 4.1. BỐI CẢNH MỚI VÀ QUAN ĐIỂM BẢO ĐẢM ÁP DỤNG PHÁP LUẬT TRONG XÉT XỬ PHÚC THẨM CÁC VỤ ÁN TRANH CHẤP QUYỀN SỬ DỤNG ĐẤT CỦA TÒA ÁN NHÂN DÂN CẤP TỈNH Ở ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG

  • 4.1.1. Bối cảnh mới ảnh hưởng đến việc áp dụng pháp luật trong xét xử phúc thẩm các vụ án tranh chấp quyền sử dụng đất của Tòa án nhân dân cấp tỉnh khu vực đồng bằng sông Cửu Long
    • 4.1.1.1. Cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 và sự phát triển của trí tuệ nhân tạo AI
    • 4.1.1.2. Sắp xếp, tinh gọn bộ máy nhà nước và hoạt động của chính quyền địa phương hai cấp
    • 4.1.1.3. Luật Đất đai năm 2024
  • 4.1.2. Quan điểm bảo đảm áp dụng pháp luật trong xét xử phúc thẩm các vụ án tranh chấp quyền sử dụng của Tòa án nhân dân cấp tỉnh khu vực đồng bằng sông Cửu Long
    • 4.1.2.1. Áp dụng pháp luật trong xét xử phúc thẩm các vụ án tranh chấp quyền sử dụng đất của Tòa án cấp tỉnh phải quán triệt các quan điểm, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam
    • 4.1.2.2. Áp dụng pháp luật trong xét xử phúc thẩm các vụ án tranh chấp quyền sử dụng đất của Tòa án cấp tỉnh phải bảo đảm đúng các quy định của Hiến pháp và pháp luật Việt Nam
    • 4.1.2.3. Áp dụng pháp luật trong xét xử phúc thẩm các vụ án tranh chấp quyền sử dụng đất của Tòa án cấp tỉnh phải bảo đảm công lý, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, xã hội và các bên tranh chấp
    • 4.1.2.4. Áp dụng pháp luật trong xét xử phúc thẩm các vụ án tranh chấp quyền sử dụng đất của Tòa án cấp tỉnh phải bảo đảm góp phần giữ gìn ổn định, trật tự an toàn xã hội ở địa phương, phù hợp với đặc trưng tình hình kinh tế - văn hóa - xã hội khu vực đồng bằng sông Cửu Long

• 4.2. GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM ÁP DỤNG PHÁP LUẬT TRONG XÉT XỬ PHÚC THẨM CÁC VỤ ÁN TRANH CHẤP QUYỀN SỬ DỤNG ĐẤT CỦA TÒA ÁN NHÂN DÂN CẤP TỈNH Ở ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG

  • 4.2.1. Hoàn thiện hệ thống pháp luật pháp luật Việt Nam liên quan đến xét xử vụ án tranh chấp quyền sử dụng đất
  • 4.2.2. Nâng cao chất lượng hướng dẫn áp dụng pháp luật trong giải quyết vụ án tranh chấp về quyền sử dụng đất
    • 4.2.2.1. Hướng dẫn về thẩm quyền giải quyết tranh chấp đất đai tại toà án nhân dân
    • 4.2.2.2. Hướng dẫn giải quyết tranh chấp về hợp đồng chuyển đổi, chuyển nhượng quyền sử dụng đất
    • 4.2.2.3. Hướng dẫn giải quyết tranh chấp đất đai trong trường hợp đất đã đưa vào tập đoàn sản xuất, hợp tác xã mà sau đó tập đoàn sản xuất, hợp tác xã đã bị giải thể
    • 4.2.2.4. Hướng dẫn giải quyết tranh chấp đất đai có liên quan đến chính sách cải tạo xã hội chủ nghĩa của Nhà nước
    • 4.2.2.5. Hướng dẫn giải quyết tranh chấp đất đai có liên quan đến việc người Việt Nam định cư ở nước ngoài mua nhà đất nhưng nhờ người khác đứng tên hộ
    • 4.2.2.6. Hướng dẫn giải quyết tranh chấp đất đai trong trường hợp đòi lại đất cho mượn, cho ở nhờ
    • 4.2.2.7. Hướng dẫn giải quyết tranh chấp đất đai có liên quan đến việc tặng cho quyền sử dụng đất
    • 4.2.2.8. Hướng dẫn giải quyết tranh chấp đất đai trong trường hợp chia thừa kế quyền sử dụng đất
    • 4.2.2.9. Hướng dẫn giải quyết tranh chấp đất đai trong các trường hợp khác
  • 4.2.3. Nâng cao chất lượng hoạt động tổ chức thực hiện các quy định của pháp luật về giải quyết tranh chấp quyền sử dụng đất
  • 4.2.4. Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ Tòa án tham gia xét xử phúc thẩm các vụ án tranh chấp quyền sử dụng đất
  • 4.2.5. Tăng cường công tác phối hợp giữa Tòa án nhân dân với các cơ quan, tổ chức liên quan đến xét xử phúc thẩm vụ án tranh chấp quyền sử dụng đất
    • 4.2.5.1. Tăng cường phối hợp giữa Tòa án nhân dân cấp tỉnh với chính quyền địa phương
    • 4.2.5.2. Tăng cường mối quan hệ giữa Tòa án nhân dân với Viện Kiểm sát nhân dân và cơ quan Thi hành án dân sự
  • 4.2.6. Tăng cường ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo AI trong xét xử phúc thẩm các vụ án tranh chấp quyền sử dụng đất