GIÁ TRỊ CỦA CÁC XÉT NGHIỆM TỰ KHÁNG THỂ: ANTI-dsDNA, ANTI-NUCLEOSOME VÀ ANTI-C1q TRONG CHẨN ĐOÁN VÀ THEO DÕI VIÊM THẬN LUPUS
NỘI THẬN – TIẾT NIỆU
Luận án "Giá trị của các xét nghiệm tự kháng thể: anti-dsDNA, anti-nucleosome và anti-C1q trong chẩn đoán và theo dõi viêm thận lupus" của Huỳnh Ngọc Phương Thảo, thuộc ngành Nội Thận – Tiết Niệu, tập trung vào bệnh lý viêm thận lupus (VTL) – một tình trạng nặng nề với tỉ lệ tử vong cao và nguy cơ diễn tiến nhanh đến suy thận giai đoạn cuối, gây gánh nặng xã hội. Mặc dù sinh thiết thận cung cấp giá trị chẩn đoán xác định và tiên lượng, việc lặp lại nhiều lần mang tính tốn kém và tiềm ẩn tai biến. Vì vậy, nhu cầu cấp thiết là tìm kiếm các xét nghiệm huyết thanh học dễ thực hiện, ít tốn kém, có thể lặp lại, có khả năng dự đoán sớm đợt bùng phát và phản ánh độ hoạt động của bệnh để kịp thời điều trị.
Kháng thể anti-dsDNA đã được công nhận là chỉ dấu sinh học để theo dõi hoạt động của lupus, đặc biệt là tổn thương thận. Gần đây, anti-nucleosome và anti-C1q cũng được chứng minh có vai trò quan trọng trong cơ chế sinh bệnh của VTL. Tuy nhiên, các nghiên cứu quốc tế về vai trò của anti-nucleosome và anti-C1q trong chẩn đoán và theo dõi VTL vẫn cho ra kết quả chưa hoàn toàn thống nhất. Tại Việt Nam, anti-dsDNA chưa được đánh giá giá trị một cách chi tiết, anti-nucleosome mới chỉ được khảo sát trên bệnh nhân da liễu mà chưa trên tổn thương thận, và anti-C1q là xét nghiệm mới chưa từng được thẩm định.
Nghiên cứu này được tiến hành nhằm ba mục tiêu chính: (1) xác định tỉ lệ bệnh nhân VTL hoạt động có kháng thể anti-dsDNA, anti-nucleosome, anti-C1q dương tính tại thời điểm nhận vào nghiên cứu; (2) khảo sát mối liên quan giữa các kháng thể này với tổn thương mô bệnh học thận tại thời điểm nhận vào; và (3) khảo sát giá trị của chúng trong theo dõi VTL sau 6 tháng điều trị. Điểm đóng góp mới của nghiên cứu là cỡ mẫu lớn (144 bệnh nhân), có theo dõi sau 6 tháng điều trị, và sử dụng tiêu chuẩn vàng là tổn thương mô bệnh học thận, điều mà phần lớn các nghiên cứu trên thế giới chưa thực hiện đầy đủ trên bệnh nhân VTL.
Về phương pháp, đây là nghiên cứu tiến cứu, với thiết kế cắt ngang tại hai thời điểm (ban đầu và sau 6 tháng điều trị), được thực hiện tại Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM, Bệnh viện Nhân Dân Gia Định và Bệnh viện Chợ Rẫy trong khoảng thời gian từ tháng 04 năm 2014 đến tháng 03 năm 2019. Bệnh nhân được thu nhận phải từ 16 tuổi trở lên, chẩn đoán SLE theo tiêu chuẩn ACR, VTL hoạt động, và đồng ý tham gia nghiên cứu cũng như sinh thiết thận. Các xét nghiệm miễn dịch anti-dsDNA, anti-nucleosome, anti-C1q được định lượng bằng phương pháp ELISA tại Trung tâm Chẩn đoán Y khoa MEDIC. Ngưỡng dương tính được xác định là anti-dsDNA ≥20 U/ml, anti-nucleosome >12 U/ml, và anti-C1q >10 U/ml. Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm SPSS 23.0, sử dụng các phép kiểm phi tham số do các biến số không có phân phối chuẩn.
Kết quả ban đầu từ 144 bệnh nhân cho thấy tỉ lệ nữ:nam là 9:1, tuổi trung vị 27. Đa số bệnh nhân có tiểu protein ở ngưỡng thận hư (trung vị 4100 mg/24 giờ) và tiểu máu (84,7%). Tỉ lệ dương tính kháng thể anti-dsDNA là 78,5% và anti-nucleosome là 54,9% tại thời điểm nhận vào nghiên cứu.