Đánh giá tác động của một số loại phân hữu cơ chế biến đối với một số tính chất lý, hóa và sinh học trên đất xám vùng Đông Nam Bộ và ảnh hưởng của chúng đến năng suất một số loại cây trồng ngắn ngày (rau, lạc, ngô), cũng như khả năng thay thế một phần phân khoáng bằng những loại phân hữu cơ chế biến.
Khoa học đất và Dinh dưỡng cây trồng
Luận án này tập trung nghiên cứu và đánh giá tác động của các loại phân hữu cơ chế biến lên các tính chất lý, hóa, sinh học của đất xám tại vùng Đông Nam Bộ (ĐNB), đồng thời khảo sát ảnh hưởng của chúng đến năng suất của các cây trồng ngắn ngày (rau, lạc, ngô) trên loại đất này. Nghiên cứu cũng đánh giá khả năng thay thế một phần phân khoáng bằng phân hữu cơ chế biến.
Vùng ĐNB, với gần 1,8 triệu ha đất nông nghiệp, trong đó đất xám chiếm trên 30%, có điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội thuận lợi cho phát triển nông nghiệp. Nhận thấy vai trò quan trọng của phân hữu cơ đối với độ phì nhiêu đất và dinh dưỡng cây trồng, đặc biệt trên đất xám, luận án nhấn mạnh sự cần thiết của việc nghiên cứu và sử dụng phân hữu cơ chế biến công nghiệp do nguồn phế phụ phẩm tự nhiên không đủ. Các sản phẩm phân hữu cơ chế biến hiện nay đa dạng nhưng chưa được nghiên cứu kỹ lưỡng về ảnh hưởng và cách sử dụng.
Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng phân hữu cơ chế biến có vai trò quan trọng trong việc tăng khả năng hấp thu dinh dưỡng (N, P, K) của đất xám, từ đó tăng cường tính đệm và khả năng cung cấp dinh dưỡng cho cây. Cụ thể, với liều lượng 2,56-10,24 g HC/kg đất, khả năng hấp thu N-NH₄⁺ tăng 8,2–20,7%, lân tăng 4,92–15,54%, và kali tăng 5,57–21,86% so với đối chứng không bón hữu cơ. Khả năng hấp thu dinh dưỡng này có mối tương quan chặt chẽ với các chỉ tiêu hóa học của đất như pH, hàm lượng chất hữu cơ (C-OM), dung tích hấp thu cation (CEC).
Việc sử dụng phân hữu cơ chế biến cũng cải thiện đáng kể các chỉ tiêu độ phì nhiêu của đất xám, bao gồm tăng sức chứa ẩm, lượng nước hữu hiệu, tăng số lượng và chất lượng chất hữu cơ, cùng với việc nâng cao dung tích hấp thu (CEC) từ 2,53–8,53%. Mật độ các vi sinh vật cố định đạm, phân giải lân và cellulose cũng tăng rõ rệt. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng bón nhiều phân hữu cơ có thể làm giảm nhẹ pH đất tạm thời, đòi hỏi bổ sung lân hoặc vôi.
Đối với cây trồng, phân hữu cơ chế biến đã tăng khả năng cung cấp dinh dưỡng (N, P, K) và nâng cao hiệu lực của phân khoáng, đặc biệt là phân đạm. Tổng lượng N cây hút tăng 19,13–62,81%, P tăng 18,42–71,05%, và K tăng 14,49–51,45%. Trên rau ăn lá, bón phân hữu cơ chế biến liên tục có thể thay thế hoàn toàn phân khoáng, mang lại năng suất cao hơn (ví dụ, HCK Growmore tăng 50,66%, HCK Humix tăng 45,82%). Đối với lạc và ngô, việc bổ sung phân hữu cơ chế biến cùng phân khoáng đã tăng năng suất rõ rệt (lạc tăng 15,69–34,31%, ngô tăng 11,31–35,03%) và đảm bảo hiệu quả kinh tế.
Luận án kết luận rằng phân hữu cơ chế biến hoàn toàn có thể thay thế (đối với rau ăn lá) hoặc một phần (đối với lạc, ngô) phân vô cơ hiện hành, vẫn đảm bảo năng suất và hiệu quả kinh tế cho các cây trồng ngắn ngày trên đất xám Đông Nam Bộ.