Tên luận án:
ẢNH HƯỞNG CỦA ĐẠO ĐỨC NHO GIÁO ĐỐI VỚI ĐỜI SỐNG TINH THẦN CỦA NGƯỜI VIỆT NAM HIỆN NAY
Ngành:
CHỦ NGHĨA DUY VẬT BIỆN CHỨNG VÀ CHỦ NGHĨA DUY VẬT LỊCH SỬ
Tóm tắt nội dung tài liệu:
Luận án "Ảnh hưởng của đạo đức Nho giáo đối với đời sống tinh thần của người Việt Nam hiện nay" của Hoàng Thu Trang nghiên cứu một cách hệ thống về đạo đức Nho giáo và tác động của nó. Nho giáo, một hệ thống quan niệm về thế giới, xã hội và con người của Trung Hoa cổ đại do Khổng Tử sáng lập, đặc biệt nhấn mạnh vào đạo đức. Du nhập vào Việt Nam từ thời Bắc thuộc, Nho giáo đã trở thành hệ tư tưởng chính trị, đạo đức, xã hội chủ đạo của các triều đại phong kiến, len lỏi và tác động sâu rộng đến đời sống tinh thần người Việt.
Sau Cách mạng tháng Tám 1945, Nho giáo mất đi tư cách học thuyết thống trị, nhưng những dư âm của nó vẫn hiện hữu trong các quan hệ xã hội, ứng xử, phong tục, tín ngưỡng, ảnh hưởng cả tích cực và tiêu cực. Trong bối cảnh đạo đức xã hội xuống dốc do mặt trái kinh tế thị trường và hội nhập, việc tìm hiểu và phát huy những giá trị tích cực, hạn chế tiêu cực của đạo đức Nho giáo trở nên cấp bách.
Mục tiêu của luận án là làm rõ nội dung chính của đạo đức Nho giáo và ảnh hưởng của nó đến đời sống tinh thần của người Việt Nam, từ đó đề xuất phương hướng và giải pháp nhằm phát huy tích cực và hạn chế tiêu cực. Luận án tập trung nghiên cứu ảnh hưởng trên ba lĩnh vực: đời sống chính trị, đời sống pháp luật và đời sống đạo đức. Cơ sở lý luận bao gồm chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, cùng các phương pháp nghiên cứu duy vật biện chứng, duy vật lịch sử, phân tích, tổng hợp, quy nạp, diễn dịch, đối chiếu, so sánh.
Luận án đã làm rõ nội dung cơ bản của đạo đức Nho giáo Trung Quốc và quá trình du nhập, biến đổi của nó tại Việt Nam. Đồng thời, phân tích thực trạng ảnh hưởng tích cực và tiêu cực của đạo đức Nho giáo đến đời sống chính trị, pháp luật và đạo đức của người Việt Nam hiện nay, cùng các nguyên nhân. Từ đó, đưa ra các phương hướng và giải pháp chính yếu. Các giải pháp đề xuất bao gồm quán triệt phương pháp biện chứng duy vật của Hồ Chí Minh trong khai thác Nho giáo, phát huy ảnh hưởng tích cực gắn với chiến lược phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội và con người, tăng cường vai trò pháp luật, dân chủ hóa đời sống xã hội, và coi trọng kế thừa giá trị Nho giáo trong giáo dục gia đình, thực hiện bình đẳng giới để khắc phục tư tưởng trọng nam khinh nữ. Luận án khẳng định sự cần thiết của việc kế thừa biện chứng, chọn lọc và sáng tạo tinh hoa Nho giáo để xây dựng đời sống tinh thần lành mạnh.
Mục lục chi tiết:
MỞ ĐẦU
- 1. Tính cấp thiết của đề tài
- 2. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
- 2.1. Mục tiêu của luận án
- 2.2. Nhiệm vụ của luận án
- 3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- 3.1. Đối tượng nghiên cứu
- 3.2. Phạm vi nghiên cứu
- 4. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
- 5. Đóng góp mới của luận án
- 6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án
- 7. Kết cấu của luận án
Chương 1
TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
- 1.1. NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU VỀ NHO GIÁO, ĐẠO ĐỨC NHO GIÁO TRUNG QUỐC VÀ NHO GIÁO, ĐẠO ĐỨC NHO GIÁO Ở VIỆT NAM
- 1.2. NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU VỀ ĐỜI SỐNG TINH THẦN VÀ ẢNH HƯỞNG CỦA ĐẠO ĐỨC NHO GIÁO ĐỐI VỚI ĐỜI SỐNG TINH THẦN CỦA NGƯỜI VIỆT NAM HIỆN NAY
- 1.2.1. Những công trình nghiên cứu về đời sống tinh thần và đời sống tinh thần của người Việt Nam hiện nay
- 1.2.2. Những công trình nghiên cứu về ảnh hưởng của đạo đức Nho giáo đối với đời sống tinh thần của người Việt Nam hiện nay
- 1.3. NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU VỀ PHƯƠNG HƯỚNG VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP NHẰM PHÁT HUY ẢNH HƯỞNG TÍCH CỰC, HẠN CHẾ ẢNH HƯỞNG TIÊU CỰC CỦA ĐẠO ĐỨC NHO GIÁO ĐỐI VỚI ĐỜI SỐNG TINH THẦN CỦA NGƯỜI VIỆT HIỆN NAY
- 1.4. NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA LUẬN ÁN CẦN TIẾP TỤC GIẢI QUYẾT
Chương 2
ĐẠO ĐỨC NHO GIÁO TRUNG QUỐC VÀ ĐẠO ĐỨC NHO GIÁO Ở VIỆT NAM
- 2.1. NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA ĐẠO ĐỨC NHO GIÁO TRUNG QUỐC
- 2.1.1. Sơ lược những điều kiện dẫn đến sự hình thành Nho giáo và đạo đức Nho giáo
- 2.1.2. Những nội dung cơ bản của đạo đức Nho giáo
- 2.1.2.1. Học thuyết Nho giáo về tính người - cơ sở hình thành quan niệm của Nho giáo về đạo đức
- 2.1.2.2. Quan niệm của Nho giáo về đạo và đức
- 2.1.2.3. Tam cương
- 2.1.2.4. Ngũ thường
- 2.1.2.5. Chính danh
- 2.2. ĐẠO ĐỨC NHO GIÁO Ở VIỆT NAM
- 2.2.1. Quá trình du nhập và tiếp biến của Nho giáo và đạo đức Nho giáo ở Việt Nam
- 2.2.2. Những nhân tố ảnh hưởng đến sự biến đổi của đạo đức Nho giáo tại Việt Nam
- 2.2.3. Những nét riêng của đạo đức Nho giáo ở Việt Nam qua tư tưởng của một số nhà nho Việt tiêu biểu
Chương 3
ẢNH HƯỞNG CỦA ĐẠO ĐỨC NHO GIÁO ĐỐI VỚI ĐỜI SỐNG TINH THẦN CỦA NGƯỜI VIỆT NAM HIỆN NAY - THỰC TRẠNG VÀ NGUYÊN NHÂN
- 3.1. ĐỜI SỐNG TINH THẦN VÀ PHƯƠNG THỨC ẢNH HƯỞNG CỦA ĐẠO ĐỨC NHO GIÁO ĐỐI VỚI ĐỜI SỐNG TINH THẦN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
- 3.1.1. Khái niệm đời sống tinh thần
- 3.1.2. Đặc trưng của đời sống tinh thần ở Việt Nam hiện nay
- 3.1.3. Phương thức ảnh hưởng của đạo đức Nho giáo đối với đời sống tinh thần ở Việt Nam hiện nay
- 3.2. ẢNH HƯỞNG CỦA ĐẠO ĐỨC NHO GIÁO ĐẾN MỘT SỐ LĨNH VỰC TRONG ĐỜI SỐNG TINH THẦN CỦA NGƯỜI VIỆT NAM HIỆN NAY
- 3.2.1. Ảnh hưởng của đạo đức Nho giáo đến đời sống chính trị
- 3.2.2. Ảnh hưởng của đạo đức Nho giáo đến đời sống pháp luật
- 3.2.3. Ảnh hưởng của đạo đức Nho giáo đến đời sống đạo đức
- 3.3. NGUYÊN NHÂN DẪN TỚI ẢNH HƯỞNG CỦA ĐẠO ĐỨC NHO GIÁO ĐỐI VỚI MỘT SỐ LĨNH VỰC TRONG ĐỜI SỐNG TINH THẦN CỦA NGƯỜI VIỆT NAM HIỆN NAY
Chương 4
PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM PHÁT HUY ẢNH HƯỞNG TÍCH CỰC, HẠN CHẾ ẢNH HƯỞNG TIÊU CỰC CỦA ĐẠO ĐỨC NHO GIÁO TRONG VIỆC XÂY DỰNG ĐỜI SỐNG TINH THẦN CỦA NGƯỜI VIỆT NAM HIỆN NAY
- 4.1. PHƯƠNG HƯỚNG PHÁT HUY ẢNH HƯỞNG TÍCH CỰC, HẠN CHẾ ẢNH HƯỞNG TIÊU CỰC CỦA ĐẠO ĐỨC NHO GIÁO TRONG VIỆC XÂY DỰNG ĐỜI SỐNG TINH THẦN CỦA NGƯỜI VIỆT NAM HIỆN NAY
- 4.1.1. Quán triệt, vận dụng phương pháp biện chứng duy vật của Hồ Chí Minh về việc khai thác đạo đức Nho giáo trong xây dựng đời sống tinh thần ở Việt Nam hiện nay
- 4.1.2. Phát huy ảnh hưởng tích cực, hạn chế ảnh hưởng tiêu cực của đạo đức Nho giáo gắn với chiến lược phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội và chiến lược phát triển con người trong xây dựng đời sống tinh thần của người Việt hiện nay
- 4.2. MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM PHÁT HUY ẢNH HƯỞNG TÍCH CỰC, HẠN CHẾ ẢNH HƯỞNG TIÊU CỰC CỦA ĐẠO ĐỨC NHO GIÁO TRONG VIỆC XÂY DỰNG ĐỜI SỐNG TINH THẦN CỦA NGƯỜI VIỆT NAM HIỆN NAY
- 4.2.1. Phát triển kinh tế, văn hóa đồng thời đẩy mạnh cải tạo phong tục, tập quán lạc hậu, giữ gìn, phát huy thuần phong, mỹ tục tạo cơ sở cho việc phát huy ảnh hưởng tích cực, hạn chế ảnh hưởng tiêu cực của đạo đức Nho giáo trong xây dựng đời sống tinh thần của người Việt hiện nay
- 4.2.2. Tăng cường vai trò của pháp luật nhằm phát huy ảnh hưởng tích cực, hạn chế ảnh hưởng tiêu cực của đạo đức Nho giáo trong xây dựng đời sống tinh thần của người Việt hiện nay
- 4.2.3. Dân chủ hóa đời sống xã hội nhằm phát huy tính năng động, sáng tạo của cá nhân, khắc phục ảnh hưởng tiêu cực của đạo đức Nho giáo trong xây dựng đời sống tinh thần của người Việt hiện nay
- 4.2.4. Coi trọng việc kế thừa các giá trị và đẩy mạnh khắc phục những ảnh hưởng tiêu cực của đạo đức Nho giáo trong giáo dục gia đình, thực hiện bình đẳng giới
- 4.2.4.1. Coi trọng việc kế thừa các giá trị, đẩy mạnh khắc phục những ảnh hưởng tiêu cực của đạo đức Nho giáo trong giáo dục gia đình
- 4.2.4.2. Khắc phục ảnh hưởng tiêu cực của tư tưởng trọng nam khinh nữ trong đạo đức Nho giáo thông qua việc thực hiện bình đẳng giới
KẾT LUẬN
DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN