Luận án Ẩn dụ ý niệm về tình yêu trong truyện ngắn Anh – Việt

Tên luận án:

ẨN DỤ Ý NIỆM VỀ TÌNH YÊU TRONG TRUYỆN NGẮN ANH - VIỆT

Ngành:

Ngôn ngữ học so sánh đối chiếu

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án "Ẩn dụ ý niệm về tình yêu trong truyện ngắn Anh - Việt" thuộc ngành Ngôn ngữ học so sánh đối chiếu của Đinh Thị Hương, được hoàn thành năm 2023. Nghiên cứu này xuất phát từ nhận định ẩn dụ (AD) dưới góc nhìn ngôn ngữ học tri nhận là công cụ hữu hiệu để tạo hình cách tri nhận thế giới quan, trong đó tình yêu là một kinh nghiệm sống chịu ảnh hưởng sâu sắc từ văn hóa và tư duy dân tộc. Mục tiêu chính của luận án là nghiên cứu các ẩn dụ ý niệm về tình yêu trong truyện ngắn Anh – Việt nhằm tìm ra những điểm tương đồng và khác biệt, đồng thời lý giải chúng trên cơ sở ngôn ngữ, văn hóa và tư duy dân tộc.

Luận án đã hệ thống hóa lý luận về ẩn dụ ý niệm, tìm hiểu các ẩn dụ ý niệm tình yêu trong truyện ngắn tiếng Anh và tiếng Việt, sau đó so sánh đối chiếu để làm rõ sự tương đồng và khác biệt. Phương pháp nghiên cứu bao gồm miêu tả, so sánh đối chiếu, phân tích ý niệm và thống kê phân loại, kết hợp quy trình nhận diện ẩn dụ MIP. Ngữ liệu phân tích gồm 3635 biểu thức ẩn dụ về tình yêu (1856 tiếng Việt, 1779 tiếng Anh) được thu thập từ các truyện ngắn Anh và Việt xuất bản từ cuối thế kỷ 18 đến đầu thế kỷ 21, phân loại theo ba loại chính của Lakoff và Johnson: ẩn dụ cấu trúc, ẩn dụ bản thể và ẩn dụ định hướng.

Kết quả nghiên cứu đã xác định được 14 ẩn dụ cấu trúc bậc cao, 13 miền nguồn giúp bản thể hóa ý niệm tình yêu trừu tượng và 3 cặp không gian định hướng (Lên – Xuống, Vào – Ra, Gần – Xa) để ý niệm hóa tình yêu. Luận án chỉ ra nhiều nét tương đồng về tư duy hình thành ẩn dụ giữa hai ngôn ngữ, khẳng định tính phổ quát của ẩn dụ ý niệm. Tuy nhiên, các điểm dị biệt cũng được tường giải dựa trên đặc trưng văn hóa, lịch sử và tư duy dân tộc của người Anh và Việt. Ví dụ, "TÌNH YÊU LÀ RƯỢU" chỉ xuất hiện trong tiếng Việt, trong khi "TÌNH YÊU LÀ DẠ DÀY" chỉ có trong tiếng Anh. Các ẩn dụ phái sinh và tần suất xuất hiện của các miền ý niệm bậc thấp cho thấy sự biến thiên của ẩn dụ dưới tác động của văn hóa bản địa.

Luận án đóng góp vào nền tảng lý luận về ẩn dụ ý niệm nói chung và ẩn dụ tình yêu nói riêng, đồng thời có ý nghĩa thực tiễn trong giảng dạy, biên - phiên dịch tiếng Anh, giúp người học hiểu sâu hơn về phương thức tư duy và biểu đạt tình yêu của hai dân tộc.

Mục lục chi tiết:

• Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và Cơ sở lí thuyết
• Chương 2: Đối chiếu ẩn dụ cấu trúc về tình yêu trong tiếng Anh và tiếng Việt
• Chương 3: Đối chiếu ẩn dụ bản thể về tình yêu trong tiếng Anh và tiếng Việt
• Chương 4: Đối chiếu ẩn dụ định hướng về tình yêu trong tiếng Anh và tiếng Việt