Luận án Vai trò của vốn xã hội và thể chế địa phương trong quản lý rừng cộng đồng khu vực Bắc Trung Bộ

Tên luận án:

VAI TRÒ CỦA VỐN XÃ HỘI VÀ THỂ CHẾ ĐỊA PHƯƠNG TRONG QUẢN LÝ RỪNG CỘNG ĐỒNG KHU VỰC BẮC TRUNG BỘ

Ngành:

Quản lý tài nguyên rừng

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án "Vai trò của vốn xã hội và thể chế địa phương trong quản lý rừng cộng đồng khu vực Bắc Trung Bộ" tập trung nghiên cứu một khía cạnh quan trọng trong quản lý tài nguyên rừng bền vững tại Việt Nam. Bối cảnh nghiên cứu cho thấy rừng và đất rừng là tài nguyên thiết yếu đối với sinh kế và văn hóa của cộng đồng địa phương, và quản lý rừng cộng đồng (QLRCĐ) là một phương thức hiệu quả, dựa trên các quy định và kinh nghiệm truyền thống. Tuy nhiên, các nghiên cứu trước đây chưa đi sâu vào đánh giá hệ thống và định lượng về vai trò của vốn xã hội và thể chế địa phương trong QLRCĐ ở Việt Nam.

Mục tiêu tổng quát của luận án là đánh giá vai trò của các yếu tố này nhằm cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để nâng cao hiệu quả QLRCĐ tại khu vực Bắc Trung Bộ và cả nước. Nghiên cứu được thực hiện trong giai đoạn 2015-2020 tại sáu mô hình QLRCĐ cấp thôn bản thuộc các tỉnh Nghệ An, Quảng Bình và Thừa Thiên Huế. Luận án đã đóng góp vào việc tổng quát hóa cơ sở lý luận về QLRCĐ và mô hình hóa định lượng chiều hướng, mức độ ảnh hưởng của vốn xã hội và thể chế đến hiệu quả QLRCĐ.

Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng các mô hình QLRCĐ ở khu vực này có lịch sử lâu đời, thậm chí hàng trăm năm, dựa trên các quy định truyền thống. Có hai hình thức cấu trúc tổ chức QLRCĐ (toàn thôn và theo nhóm hộ), thể hiện sự đa dạng thích ứng với điều kiện địa phương. Vốn xã hội địa phương, với các thành phần như mạng lưới, sự tin tưởng, tương hỗ và chia sẻ giá trị, có tương quan thuận chặt chẽ với hiệu quả QLRCĐ, trong đó sự tin tưởng và tương hỗ có ảnh hưởng lớn nhất. Thể chế địa phương, bao gồm các quy định hoạt động và quy định tập thể dựa trên pháp luật và quy chế truyền thống, cũng là yếu tố quan trọng ảnh hưởng trực tiếp đến hành động tập thể và hiệu quả QLRCĐ. Các đề xuất từ luận án nhấn mạnh việc công nhận đa dạng cấu trúc sở hữu, linh hoạt trong thiết lập mô hình tổ chức QLRCĐ và thúc đẩy các yếu tố vốn xã hội phù hợp với văn hóa tập quán địa phương để quản lý rừng bền vững.

Mục lục chi tiết:

• MỞ ĐẦU

  • 1. Sự cần thiết của luận án

  • 2. Mục tiêu của luận án

    • 2.1. Mục tiêu tổng quát

    • 2.2. Mục tiêu cụ thể

  • 3. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu của luận án

  • 4. Những đóng góp mới của luận án

  • 5. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án

    • 5.1. Ý nghĩa khoa học

    • 5.2. Ý nghĩa thực tiễn

• Chương 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

  • 1.1. Tài nguyên chung/cộng đồng, chế độ quyền sở hữu và hành động tập thể

    • 1.1.1. Tài nguyên chung (Common-pool resources)

    • 1.1.2. Chế độ quyền sở hữu tài nguyên cộng đồng

    • 1.1.3. Hành động tập thể trong quản lý tài nguyên chung

  • 1.2. Quản lý rừng cộng đồng

    • 1.2.1. Khái niệm

    • 1.2.2. Đánh giá hiệu quả quản lý rừng cộng đồng

  • 1.3. Vai trò của vốn xã hội và thể chế địa phương và trong QLRCĐ

    • 1.3.1. Các khái niệm về vốn xã hội và thể chế địa phương

      • 1.3.1.1. Khái niệm về vốn xã hội

      • 1.3.1.2. Khái niệm thể chế địa phương

    • 1.3.2. Đo lường vốn xã hội

    • 1.3.3. Vai trò của vốn xã hội và thể chế địa phương trong quản lý rừng cộng đồng

      • 1.3.1. Trên thế giới

      • 1.3.2. Ở Việt Nam

  • 1.4. Khoảng trống lý luận và định hướng nghiên cứu

• Chương 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

  • 2.1. Nội dung nghiên cứu

    • 2.1. Phương pháp nghiên cứu

      • 2.1.1. Phương pháp tiếp cận của nghiên cứu

    • 2.1.2. Tiến trình nghiên cứu và phương pháp thu thập số liệu

    • 2.1.3. Lựa chọn các điểm nghiên cứu

    • 2.1.4. Xác định dung lượng mẫu và đối tượng phỏng vấn

    • 2.1.5. Phương pháp phân tích số liệu

      • 2.1.5.1. Cách tính các chỉ số thành phần của vốn xã hội và hiệu quả quản lý RCĐ

      • 2.1.5.2. Phương pháp thống kê phân tích số liệu

  • 2.3. Sơ lược về đặc điểm khu vực nghiên cứu

• Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN

  • 3.1. Đặc điểm kinh tế, xã hội và mô hình tổ chức QLRCĐ

    • 3.1.1. Đặc điểm kinh tế xã hội và lịch sư quản lý tài nguyên rừng cộng đồng

    • 3.1.2. Cấu trúc tổ chức quản lý rừng cộng đồng ở các điểm nghiên cứu

  • 3.2. Đặc điểm vốn xã hội trong quản lý rừng cộng đồng

    • 3.2.1. Mạng lưới (Social network)

    • 3.2.2. Sự tin tưởng (trust)

    • 3.2.3. Sự tương hỗ trong cộng đồng (Reciprocity)

    • 3.2.4. Sự chia sẻ nhận thức về giá trị rừng cộng đồng và mục tiêu QLRCĐ

    • 3.2.5. Tổng hợp các chỉ số vốn xã hội (social capital index) ở các điểm nghiên cứu

  • 3.3. Đặc điểm thể chế địa phương trong quản lý rừng cộng đồng

    • Các quy định hoạt động quản lý rừng cộng đồng

    • Các quy định tập thể

  • 3.4. Thực hiện các hoạt động tập thể QLRCĐ

    • 3.4.1. Tổ chức thực hiện các hành động tập thể trong QLRCĐ

    • 3.4.2. Sự tham gia trong quản lý rừng cộng đồng

      • 3.4.2.1. Sự tham gia của các thành viên cộng đồng

      • 3.4.2.2. Sự tham gia của các bên liên quan

    • 3.4.3. Thực thi quy định QLRCĐ

    • 3.4.4. Sự toàn vẹn của tài nguyên RCĐ

    • 3.4.5. Thu nhập của hộ gia đình từ RCĐ

    • 3.4.6. Sự công bằng trong quản lý sử dụng RCĐ

    • 3.4.7. Tính bền vững

    • 3.4.8. Đánh giá chung về hiệu quả QLRCĐ

  • 3.5. Ảnh hưởng của vốn xã hội và thể chế đến hiệu quả QLRCĐ

    • 3.5.1. Ảnh hưởng vốn xã hội đến hiệu quả QLRCĐ

      • 3.5.1.1. Mạng lưới xã hội và hiệu quả QLRCÐ

      • 3.5.1.2. Mối quan hệ giữa sự tin tưởng (social trust) và hiệu quả QLRCĐ

      • 3.5.1.3. Ảnh hưởng của sự tương hỗ (social preciprocity) và hiệu quả QLRCĐ

      • 3.5.1.4. Sự chia sẻ nhận thức và hiệu quả QLRCĐ

      • 3.5.1.5. Tương quan giữa các chỉ số vốn xã hội với hiệu quả QLRCÐ

    • 3.5.2. Mối quan hệ giữa thể chế và hiệu quả quản lý RCĐ

  • 3.6. Một số đề xuất

• KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ KIẾN NGHỊ

  • 1. Kết luận

  • 2. Tồn tại và khuyến nghị