Luận án Nghiên cứu nguồn vật liệu khởi đầu phục vụ công tác chọn tạo giống bí xanh (Benincasa hisphida) ăn tươi tại các tỉnh phía Bắc

Tên luận án:

NGHIÊN CỨU NGUỒN VẬT LIỆU KHỞI ĐẦU PHỤC VỤ CÔNG TÁC CHỌN TẠO GIỐNG BÍ XANH (Benincasa hispida) ĂN TƯƠI TẠI CÁC TỈNH PHÍA BẮC

Ngành:

Di truyền và Chọn giống cây trồng

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án tiến sĩ này tập trung vào nghiên cứu và chọn tạo giống bí xanh (Benincasa hispida) ăn tươi tại các tỉnh phía Bắc Việt Nam, nhằm đáp ứng nhu cầu thị trường và nâng cao hiệu quả sản xuất. Bối cảnh nghiên cứu cho thấy các giống bí xanh địa phương hiện tại gặp phải tình trạng thoái hóa, lẫn tạp, chất lượng và năng suất thấp, trong khi các giống lai F1 nhập nội mặc dù năng suất cao nhưng khả năng kháng sâu bệnh kém, đặc biệt là bệnh phấn trắng. Người tiêu dùng cũng có thị hiếu rõ ràng về kích thước và chất lượng quả bí xanh ăn tươi.

Mục tiêu của đề tài bao gồm: 1) đánh giá thị hiếu người tiêu dùng và hiện trạng sản xuất bí xanh ăn tươi, 2) thu thập, đánh giá và tạo nguồn vật liệu khởi đầu cho công tác chọn tạo dòng bố, mẹ và tổ hợp bí xanh lai F1 mới, và 3) chọn tạo được tổ hợp lai bí xanh mới có khả năng sinh trưởng, phát triển tốt, nhiễm nhẹ sâu bệnh, năng suất và chất lượng cao, phù hợp với thị hiếu người tiêu dùng tại các tỉnh phía Bắc.

Kết quả nghiên cứu đã xác định được các tiêu chí về thị hiếu của người tiêu dùng tại vùng đồng bằng sông Hồng đối với bí xanh ăn tươi, bao gồm: vỏ quả xanh đậm, thịt quả màu xanh, cùi dày, đặc ruột, ăn mềm, vị ngọt mát; dạng quả thuôn dài, khối lượng trung bình từ 1,0 - 1,5 kg, đường kính 6,0 - 8,0 cm, chiều dài 35 - 45 cm. Về mặt hóa học, bí xanh cần có hàm lượng chất khô từ 4,45 - 4,99%, chất xơ 10,12 - 18,56%, đường tổng số 2,04 - 2,91% và vitamin C từ 3,30 - 4,83 mg/100g.

Đề tài đã tạo lập được một tập đoàn bí xanh với nhiều đặc điểm nông sinh học tốt, chống chịu khá với bệnh giả sương mai và phấn trắng. Sáu dòng tự phối ưu tú (BA6-3-7, BB3-4-5, BB5-6-4, BB7-3-6, BF5-6-4 và BF9-3-2) có khả năng kết hợp chung cao về năng suất, chất lượng và đặc điểm quả đã được chọn tạo. Đặc biệt, giống bí xanh lai F1 VC21 (tổ hợp lai BF5-6-4 x BB3-4-5) đã được chọn tạo thành công. Giống VC21 có thời gian sinh trưởng 105 - 110 ngày, cho thu quả đợt đầu sau 70 - 75 ngày trồng. Quả có khối lượng 1,45 - 1,51 kg, dạng thuôn ngắn đẹp, chiều dài 39,7 - 42,8 cm, đường kính 7,5 - 7,8 cm, thịt quả dày 2,3 - 2,5 cm, vỏ xanh đậm, thịt xanh nhạt. Hàm lượng chất khô đạt 4,8%, chất xơ 17,30%, đường tổng số 2,45% và vitamin C 4,75 mg, phù hợp cho bí xanh ăn tươi. Năng suất của giống VC21 đạt từ 57,76 tấn/ha ở vụ Xuân Hè và 50,04 tấn/ha ở vụ Thu Đông. Các khảo nghiệm sinh thái tại Hòa Bình và Thanh Hóa cũng cho thấy giống VC21 sinh trưởng tốt, nhiễm nhẹ bệnh giả sương mai và phấn trắng, và có năng suất cao hơn đáng kể so với các giống đối chứng.

Đề tài kiến nghị tiếp tục nghiên cứu hoàn thiện quy trình duy trì dòng bố mẹ, sản xuất hạt lai F1, canh tác bí xanh thương phẩm và mở rộng sản xuất giống bí xanh lai F1 VC21 tại các vùng chuyên canh nhằm đáp ứng nhu cầu thị trường.