ĐỜI SỐNG VĂN HÓA TINH THẦN CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HÀ NỘI HIỆN NAY
VĂN HÓA HỌC
Luận án tiến sĩ “Đời sống văn hóa tinh thần của học sinh trung học phổ thông Hà Nội hiện nay” của tác giả Trịnh Thanh Trà được thực hiện tại Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh vào năm 2017. Đề tài xuất phát từ chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước về nâng cao chất lượng đời sống văn hóa tinh thần (ĐSVHTT) cho mọi tầng lớp nhân dân, đặc biệt là thế hệ trẻ. Luận án nhận định lứa tuổi học sinh THPT có vai trò quan trọng trong việc hình thành trí tuệ, bản lĩnh và nhân cách, nhưng các nghiên cứu chuyên sâu về ĐSVHTT của đối tượng này còn hạn chế, đặc biệt là tại Hà Nội – nơi chịu tác động sớm của các xu hướng văn hóa mới.
Mục đích nghiên cứu là tìm hiểu các khía cạnh và biểu hiện cụ thể trong ĐSVHTT của học sinh THPT Hà Nội trong mối tương quan với ĐSVHTT xã hội nói chung và của học sinh, sinh viên nói riêng, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm cải thiện và nâng cao ĐSVHTT cho đối tượng này. Để đạt được mục đích, luận án thực hiện các nhiệm vụ như làm rõ các khái niệm liên quan, khảo sát và đánh giá thực trạng ĐSVHTT của học sinh THPT Hà Nội, chỉ ra nguyên nhân, yếu tố tác động và xu hướng biến đổi, đồng thời trao đổi, bàn luận về các vấn đề thực tiễn và khuyến nghị giải pháp.
Phạm vi nghiên cứu tập trung vào thực trạng ĐSVHTT của học sinh tại bốn trường THPT trên địa bàn quận Cầu Giấy và Hai Bà Trưng của Hà Nội trong năm học 2015-2016, với sự tham gia khảo sát của gần 500 học sinh và 100 giáo viên.
Luận án đóng góp về mặt lý luận bằng cách làm rõ các khái niệm về văn hóa, đời sống văn hóa tinh thần của thế hệ trẻ và học sinh THPT, khái quát thực trạng và đặc thù ĐSVHTT của học sinh THPT Hà Nội. Về mặt thực tiễn, kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo cho các chuyên ngành liên quan và ứng dụng trong công tác quản lý giáo dục, góp phần nâng cao ĐSVHTT cho học sinh.
Kết luận của luận án khẳng định ĐSVHTT của học sinh THPT Hà Nội rất đa dạng, phong phú, sôi động nhưng chưa ổn định và chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ bối cảnh kinh tế, giáo dục, văn hóa, xã hội trong thời kỳ hội nhập. Luận án cũng chỉ ra những nguy cơ tiêu cực từ việc tiếp nhận thụ động các trào lưu văn hóa lai căng, độc hại. Từ đó, năm giải pháp được đề xuất nhằm xây dựng môi trường văn hóa học đường lành mạnh, coi học sinh là chủ thể tiếp nhận văn hóa, đa dạng hóa hình thức đáp ứng nhu cầu văn hóa tinh thần, đầu tư cơ sở vật chất và chương trình giáo dục, cũng như tạo sân chơi và điều kiện để học sinh tiếp cận không gian văn hóa đa dạng. Các giải pháp này được đánh giá là hợp lý, khả thi và cần sự phối hợp đồng bộ từ nhiều cấp, ngành, tổ chức và cá nhân để triển khai hiệu quả.