Luận án Hoàn thiện pháp luật về quyền của người cao tuổi ở Việt Nam

Tên luận án:

HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN CỦA NGƯỜI CAO TUỔI Ở VIỆT NAM

Ngành:

LÝ LUẬN VÀ LỊCH SỬ NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án tiến sĩ này tập trung nghiên cứu sự cần thiết của việc hoàn thiện pháp luật về quyền của người cao tuổi ở Việt Nam trong bối cảnh già hóa dân số đang diễn ra nhanh chóng. Tình trạng lão hóa tự nhiên dẫn đến suy giảm sức khỏe, khả năng lao động, thu nhập hạn chế và chi phí y tế tăng cao, khiến nhiều người cao tuổi đối mặt với khó khăn về tài chính, cô lập xã hội và mất cơ hội tham gia bình đẳng vào các hoạt động. Việt Nam dự kiến chính thức bước vào giai đoạn già hóa dân số từ năm 2026, đặt ra những thách thức lớn đối với chính sách an sinh xã hội và pháp luật về quyền của người cao tuổi.

Mặc dù các văn kiện quốc tế và pháp luật trong nước (như Hiến pháp 2013, Luật Người cao tuổi 2009) đã ghi nhận và bảo vệ các quyền của người cao tuổi, hệ thống pháp luật hiện hành vẫn còn nhiều bất cập, hạn chế, chưa giải quyết được các vấn đề mới phát sinh, đặc biệt trong các lĩnh vực an sinh xã hội, an ninh thu nhập và chống lạm dụng. Luận án đặt mục tiêu phân tích làm rõ cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng pháp luật về quyền của người cao tuổi ở Việt Nam, từ đó đề xuất các quan điểm và giải pháp hoàn thiện hệ thống pháp luật này.

Công trình này là nghiên cứu đầu tiên ở cấp độ luận án tiến sĩ luật học chuyên ngành lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật khảo sát một cách toàn diện và có hệ thống về quyền của người cao tuổi tại Việt Nam. Luận án đã xây dựng khung lý luận về hoàn thiện pháp luật, xác định nội hàm, nội dung, đặc điểm, yêu cầu và tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thiện pháp luật về quyền của người cao tuổi. Đồng thời, luận án phân tích quá trình hình thành, phát triển của pháp luật về quyền của người cao tuổi từ năm 1945 đến nay, chỉ ra những ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân, từ đó đề xuất một hệ thống quan điểm và giải pháp toàn diện nhằm hoàn thiện pháp luật, phù hợp với tiêu chuẩn quốc tế và yêu cầu thực tiễn của Việt Nam trong bối cảnh già hóa dân số.

Kết quả nghiên cứu khẳng định pháp luật về quyền của người cao tuổi đã có những bước phát triển vượt bậc từ giai đoạn Đổi mới (1986), đặc biệt với Luật Người cao tuổi 2009. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại những hạn chế đáng kể trong các nhóm quyền liên quan đến an sinh xã hội, an ninh thu nhập và chống lạm dụng người cao tuổi, đòi hỏi cần có các giải pháp đồng bộ về pháp luật và cơ chế thực thi.

Mục lục chi tiết:

• MỞ ĐẦU

  • 1. Tính cấp thiết của đề tài
  • 2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
  • 2.1. Mục đích
  • 2.2. Nhiệm vụ
  • 3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
  • 3.1. Đối tượng nghiên cứu
  • 3.2. Phạm vi nghiên cứu
  • 4. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
  • 4.1. Cơ sở lý luận
  • 4.2. Phương pháp nghiên cứu
  • 5. Đóng góp mới về khoa học của luận án
  • 6. Ý nghĩa lý luận, thực tiễn của luận án
  • 6.1. Về mặt lý luận
  • 6.2. Về mặt thực tiễn
  • 7. Kết cấu của luận án

• Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

  • 1.1. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
  • 1.1.1. Các công trình nghiên cứu trong nước
  • 1.1.1.1. Nhóm các công trình nghiên cứu về người cao tuổi và già hóa dân số
  • 1.1.1.2. Nhóm các công trình nghiên cứu về quyền của người cao tuổi
  • 1.1.1.3. Nhóm các công trình nghiên cứu pháp luật về quyền của người cao tuổi
  • 1.1.2. Các công trình nghiên cứu nước ngoài
  • 1.1.2.1. Nhóm các công trình nghiên cứu về người cao tuổi, già hoá dân số và quyền của người cao tuổi
  • 1.1.2.2. Nhóm các công trình nghiên cứu pháp luật về người cao tuổi và quyền của người cao tuổi
  • 1.2. ĐÁNH GIÁ CHUNG VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ TIẾP TỤC ĐƯỢC NGHIÊN CỨU TRONG LUẬN ÁN
  • 1.2.1. Đánh giá chung về tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án
  • 1.2.2. Những vấn đề cụ thể tiếp tục được nghiên cứu trong luận án
  • 1.2.2.1. Về mặt lý luận
  • 1.2.2.2. Về mặt thực tiễn
  • 1.2.2.3. Về phương hướng, giải pháp
  • 1.3. GIẢ THUYẾT KHOA HỌC VÀ CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
  • 1.3.1. Giả thuyết khoa học
  • 1.3.2. Câu hỏi nghiên cứu
  • Kết luận chương 1

• Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN CỦA NGƯỜI CAO TUỔI

  • 2.1. KHÁI NIỆM, NỘI HÀM QUYỀN CỦA NGƯỜI CAO TUỔI
  • 2.1.1. Khái niệm và đặc điểm của "người cao tuổi”
  • 2.1.2. Khái niệm “quyền của người cao tuổi”
  • 2.1.3. Nội hàm “quyền của người cao tuổi"
  • 2.1.3.1. Nhóm quyền liên quan đến an sinh xã hội
  • 2.1.3.2. Nhóm quyền liên quan đến an ninh thu nhập và quyền bình đẳng, chống phân biệt đối xử về việc làm
  • 2.1.3.3. Nhóm quyền được bảo vệ khỏi bị lạm dụng người cao tuổi
  • 2.2. KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM, VAI TRÒ, NỘI DUNG CỦA PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN CỦA NGƯỜI CAO TUỔI
  • 2.2.1. Khái niệm “pháp luật về quyền của người cao tuổi”, “hoàn thiện pháp luật về quyền của người cao tuổi”
  • 2.2.1.1. Khái niệm “pháp luật về quyền của người cao tuổi”
  • 2.2.1.2. Khái niệm “hoàn thiện pháp luật về quyền của người cao tuổi”
  • 2.2.2. Đặc điểm của pháp luật về quyền của người cao tuổi
  • 2.2.3. Vai trò của pháp luật về quyền của người cao tuổi
  • 2.2.4. Nội dung của pháp luật về quyền của người cao tuổi
  • 2.2.4.1. Nhóm quy định về quyền của người cao tuổi
  • 2.2.4.2. Nhóm quy định về chủ thể có nghĩa vụ, trách nhiệm tôn trọng, bảo vệ, bảo đảm quyền của người cao tuổi.
  • 2.2.4.3. Nhóm quy định về cách thức bảo vệ quyền của người cao tuổi.
  • 2.3. NHỮNG TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ HOÀN THIỆN CỦA PHÁP LUẬT QUỐC GIA VỀ QUYỀN CỦA NGƯỜI CAO TUỔI
  • 2.3.1. Tính toàn diện, thống nhất, đồng bộ
  • 2.3.2. Tính khoa học, cụ thể, rõ ràng, phù hợp, khả thi
  • 2.3.3. Tính tương thích với pháp luật quốc tế
  • 2.4. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN MỨC ĐỘ HOÀN THIỆN CỦA PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN CỦA NGƯỜI CAO TUỔI
  • 2.4.1. Trình độ nhận thức của xã hội nói chung và các nhà làm luật nói riêng
  • 2.4.2. Xu hướng quốc tế và khả năng tiếp cận với kinh nghiệm pháp luật quốc tế về quyền của người cao tuổi ở một số quốc gia trên thế giới
  • 2.4.3. Yếu tố nguồn lực tài chính, trình độ phát triển kinh tế, xã hội ở Việt Nam
  • 2.5. KINH NGHIỆM PHÁP LUẬT QUỐC TẾ VÀ PHÁP LUẬT CỦA MỘT SỐ QUỐC GIA VỀ QUYỀN CỦA NGƯỜI CAO TUỔI - GIÁ TRỊ THAM KHẢO CHO VIỆT NAM
  • 2.5.1. Pháp luật quốc tế về quyền của người cao tuổi
  • 2.5.2. Pháp luật của một số quốc gia về quyền của người cao tuổi
  • 2.5.3. Những giá trị tham khảo trong việc hoàn thiện pháp luật về quyền của người cao tuổi ở Việt Nam
  • 2.5.3.1. Những yêu cầu đặt ra đối với việc hoàn thiện pháp luật Việt Nam trong nội dung pháp luật quốc tế về quyền của người cao tuổi
  • 2.5.3.2. Những giá trị tham khảo với việc hoàn thiện pháp luật Việt Nam trong nội dung pháp luật của một số quốc gia về quyền của người cao tuổi
  • Kết luận chương 2

• Chương 3: QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN VÀ THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN CỦA NGƯỜI CAO TUỔI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

  • 3.1. QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN CỦA PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN CỦA NGƯỜI CAO TUỔI Ở VIỆT NAM TỪ NĂM 1945 ĐẾN NAY
  • 3.1.1. Pháp luật về quyền của người cao tuổi giai đoạn 1946 đến 1986
  • 3.1.1.1. Pháp luật về quyền của người cao tuổi giai đoạn 1946 - 1959
  • 3.1.1.2. Pháp luật về quyền của người cao tuổi giai đoạn 1959 - 1986
  • 3.1.2. Pháp luật về quyền của người cao tuổi giai đoạn 1986 đến nay
  • 3.1.2.1. Pháp luật về quyền của người cao tuổi giai đoạn từ 1986 đến 1992
  • 3.1.2.2. Pháp luật về quyền của người cao tuổi giai đoạn từ 1992 đến 2013
  • 3.1.2.3. Pháp luật về quyền của người cao tuổi giai đoạn từ 2013 đến nay
  • 3.2. THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ CÁC QUYỀN CƠ BẢN CỦA NGƯỜI CAO TUỔI Ở VIỆT NAM
  • 3.2.1. Khung pháp luật hiện hành về các quyền cơ bản của người cao tuổi ở Việt Nam
  • 3.2.1.1. Quy định của pháp luật hiện hành về nhóm quyền liên quan đến vấn đề an sinh xã hội
  • 3.2.1.2. Quy định của pháp luật hiện hành về nhóm quyền liên quan đến bình đẳng, chống phân biệt đối xử và an ninh thu nhập của người cao tuổi
  • 3.2.1.3. Quy định của pháp luật hiện hành về quyền được bảo vệ khỏi các hình thức lạm dụng người cao tuổi
  • 3.2.1.4. Quy định của pháp luật hiện hành về trách nhiệm của gia đình, Nhà nước và xã hội trong việc bảo vệ và bảo đảm quyền của người cao tuổi
  • 3.2.1.5. Quy định của pháp luật hiện hành về cách thức bảo vệ quyền của người cao tuổi
  • 3.2.2. Những ưu điểm của pháp luật về quyền của người cao tuổi ở Việt Nam và nguyên nhân
  • 3.2.2.1. Những ưu điểm của pháp luật về quyền của người cao tuổi ở Việt Nam
  • 3.2.2.2. Nguyên nhân của những ưu điểm
  • 3.2.3. Những hạn chế của pháp luật về quyền của người cao tuổi ở Việt Nam và nguyên nhân
  • 3.2.3.1. Hạn chế của pháp luật về quyền của người cao tuổi ở Việt Nam
  • 3.2.3.2. Nguyên nhân của những hạn chế
  • Kết luận chương 3

• Chương 4: NHỮNG YÊU CẦU ĐẶT RA VÀ QUAN ĐIỂM, GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN CỦA NGƯỜI CAO TUỔI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

  • 4.1. NHỮNG YÊU CẦU ĐẶT RA VỚI VIỆC HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN CỦA NGƯỜI CAO TUỔI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
  • 4.1.1. Yêu cầu đặt ra từ tình trạng già hoá dân số ở Việt Nam
  • 4.1.2. Yêu cầu đặt ra từ việc hội nhập quốc tế và thực hiện các cam kết quốc tế về nhân quyền của Việt Nam
  • 4.2. QUAN ĐIỂM HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN CỦA NGƯỜI CAO TUỔI Ở VIỆT NAM
  • 4.2.1. Hoàn thiện pháp luật về quyền của người cao tuổi ở Việt Nam phải trên cơ sở đường lối, chính sách của Đảng về quyền con người nói chung
  • 4.2.2. Hoàn thiện pháp luật về quyền của người cao tuổi ở Việt Nam phải bảo đảm tính toàn diện, thống nhất, đồng bộ của cả hệ thống pháp luật
  • 4.2.3. Hoàn thiện pháp luật về quyền của người cao tuổi ở Việt Nam phải bảo đảm tính khoa học, cụ thể, rõ ràng, phù hợp, khả thi với điều kiện, hoàn cảnh của Việt Nam
  • 4.2.4. Hoàn thiện pháp luật về quyền của người cao tuổi ở Việt Nam phải bảo đảm tính tương thích với các điều ước quốc tế về nhân quyền mà Việt Nam đã tham gia
  • 4.2.5. Hoàn thiện pháp luật về quyền của người cao tuổi ở Việt Nam gắn liền với nguyên tắc tiếp cận dựa trên quyền
  • 4.3. GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT QUYỀN CỦA NGƯỜI CAO TUỔI Ở VIỆT NAM
  • 4.3.1. Nhóm giải pháp hoàn thiện pháp luật về nội dung các quyền của người cao tuổi
  • 4.3.2. Nhóm giải pháp hoàn thiện pháp luật về cơ chế bảo đảm thực thi các quyền của người cao tuổi
  • Kết luận chương 4

• KẾT LUẬN

• DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN