Tên luận án:
NGHIÊN CỨU THÀNH PHẦN HÓA HỌC VÀ MỘT SỐ TÁC DỤNG THEO HƯỚNG ĐIỀU TRỊ BỆNH ALZHEIMER CỦA LOÀI THẠCH TÙNG ĐUÔI NGỰA (HUPERZIA PHLEGMARIA (L.) ROTHM.)
Ngành:
Dược liệu - Dược học cổ truyền, Mã số: 972.02.06
Tóm tắt nội dung tài liệu:
Luận án tập trung nghiên cứu loài Thạch tùng đuôi ngựa (Huperzia phlegmaria (L.) Rothm.), một dược liệu tiềm năng trong bối cảnh bệnh Alzheimer đang gia tăng với ít lựa chọn điều trị và chi phí cao. Mặc dù các loài Huperzia khác đã được biết đến với tác dụng ức chế enzym acetylcholinesterase (AChE) quan trọng trong điều trị Alzheimer, chưa có công bố nào về thành phần hóa học và tác dụng sinh học của loài này tại Việt Nam.
Mục tiêu của luận án là phân lập, xác định cấu trúc hóa học các hợp chất từ Thạch tùng đuôi ngựa, đồng thời đánh giá độc tính cấp và các tác dụng theo hướng điều trị Alzheimer.
Các đóng góp mới và kết quả chính của luận án bao gồm:
- Về thực vật học: Luận án lần đầu tiên mô tả chi tiết đặc điểm hình thái, vi phẫu thân, lá và bột thân, lá của loài Huperzia phlegmaria (L.) Rothm. tại Việt Nam, góp phần tiêu chuẩn hóa dược liệu.
- Về hóa học: Đã định tính được các nhóm hợp chất hữu cơ như flavonoid, saponin, alcaloid, v.v. Từ thân và lá cây, 15 hợp chất đã được phân lập và xác định cấu trúc hóa học. Trong đó, có 4 hợp chất mới hoàn toàn (huperphlegmin A, huperphlegmin B, huperphlegmarin A, huperphlegmarin B); 3 hợp chất lần đầu tiên được phân lập từ chi Huperzia Bernh.; và 3 hợp chất lần đầu tiên được công bố có trong loài Huperzia phlegmaria (L.) Rothm. (phlegmariurin B, lycoxanthol, 21β-hydroxyserrat-14-en-3β-yl acetat).
- Về độc tính cấp và tác dụng sinh học:
- Độc tính cấp: Cao chiết alcaloid toàn phần có LD50 đường uống trên chuột nhắt trắng là 1170 mg/kg.
- Tác dụng ức chế AChE: Cao chiết alcaloid toàn phần thể hiện hoạt tính ức chế AChE in vitro mạnh nhất. Hợp chất huperzin A (HP13) có hoạt tính ức chế AChE in vitro mạnh mẽ hơn galantamin. Hai alcaloid mới huperphlegmin A và B cũng cho thấy tác dụng ức chế AChE.
- Cải thiện hành vi nhận thức và trí nhớ: Cao chiết alcaloid toàn phần ở liều 150 mg/kg cải thiện trí nhớ làm việc (mê lộ chữ Y), trí nhớ không gian dài hạn (mê lộ nước Morris) và nhận thức (nhận diện đồ vật) trên mô hình chuột gây suy giảm trí nhớ bằng scopolamin. Đồng thời, nó ức chế hoạt tính AChE in vivo.
- Chống lão suy: Cao chiết alcaloid toàn phần ở liều 100 mg/kg và 150 mg/kg làm tăng nồng độ GSH-Px, SOD và giảm MDA huyết tương trên mô hình lão suy do D-galactose.
Kết quả này cung cấp cơ sở khoa học vững chắc cho việc khai thác và sử dụng hiệu quả Thạch tùng đuôi ngựa trong nước theo hướng điều trị bệnh Alzheimer. Luận án cũng đề xuất nghiên cứu tiếp về độc tính bán trường diễn, xây dựng tiêu chuẩn cơ sở và dạng bào chế phù hợp để thử nghiệm lâm sàng, cùng với việc khám phá các tác dụng sinh học khác như bảo vệ tế bào thần kinh và chống viêm.