Luận án Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến năng suất lao động của các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại tỉnh Thái Nguyên

Tên luận án:

NGHIÊN CỨU CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN NĂNG SUẤT LAO ĐỘNG CỦA CÁC DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TẠI TỈNH THÁI NGUYÊN

Ngành:

Quản lý kinh tế

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án "Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến năng suất lao động của các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại tỉnh Thái Nguyên" của Nguyễn Đắc Dũng tập trung vào việc đánh giá thực trạng và xác định các yếu tố tác động đến năng suất lao động (NSLĐ) của khối doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) tại tỉnh Thái Nguyên, một vấn đề cấp bách đối với sự phát triển kinh tế bền vững của địa phương. Luận án nhấn mạnh vai trò xương sống của DNNVV trong nền kinh tế, đồng thời chỉ ra NSLĐ của nhóm này còn thấp so với doanh nghiệp lớn và mục tiêu tăng trưởng quốc gia. Thực trạng này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nghiên cứu sâu rộng để tìm ra giải pháp.

Mục tiêu nghiên cứu bao gồm làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn về NSLĐ, xây dựng khung lý thuyết; đánh giá thực trạng NSLĐ của các DNNVV tại Thái Nguyên; phân tích các yếu tố bên trong và bên ngoài ảnh hưởng đến NSLĐ; từ đó đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao NSLĐ và thúc đẩy phát triển bền vững của DNNVV tại tỉnh Thái Nguyên trong giai đoạn tới. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các DNNVV trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên, sử dụng số liệu thứ cấp giai đoạn 2018-2022 và số liệu sơ cấp năm 2022, với các giải pháp được đề xuất đến năm 2030, tầm nhìn 2035. Luận án đã áp dụng đa dạng các phương pháp nghiên cứu, từ thu thập số liệu (thứ cấp, sơ cấp) đến phân tích định tính và định lượng (thống kê mô tả, so sánh, phân tích nhân tố khám phá EFA, phân tích nhân tố khẳng định CFA, phân tích mô hình cấu trúc SEM và phân tích hồi quy).

Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng NSLĐ của các DNNVV tại Thái Nguyên có sự tăng trưởng tích cực, tuy nhiên tốc độ tăng vẫn còn nhiều yếu kém. Các doanh nghiệp Nhà nước có tốc độ tăng NSLĐ cao hơn doanh nghiệp ngoài Nhà nước, nhưng NSLĐ lại thấp hơn. Các công ty TNHH và công ty cổ phần có tốc độ tăng NSLĐ nhanh hơn doanh nghiệp tư nhân. NSLĐ của DNNVV tăng chủ yếu do tăng đầu tư vốn và công nghệ, trong khi việc dịch chuyển lao động giữa các loại hình, quy mô và lĩnh vực chưa thực sự hiệu quả. Luận án xác định hầu hết các yếu tố bên trong doanh nghiệp (tiền lương, nợ, nghiên cứu và phát triển, chuyển đổi số, tái cấu trúc) và bên ngoài (môi trường kinh doanh, nguồn nhân lực tại chỗ, sự hỗ trợ của chính quyền, tiếp cận tài chính) đều có ảnh hưởng tích cực đến NSLĐ và cải thiện NSLĐ. Đặc biệt, tiền lương và đầu tư cho nghiên cứu và phát triển có ảnh hưởng lớn nhất đến NSLĐ, còn nguồn lực lao động tại chỗ là yếu tố tác động mạnh nhất đến việc cải thiện NSLĐ. Cải thiện NSLĐ của DNNVV được chứng minh là tiền đề quan trọng cho sự phát triển của doanh nghiệp.

Từ những phát hiện này, luận án đề xuất các nhóm giải pháp cụ thể cho cả cơ quan quản lý Nhà nước (về chính sách, môi trường kinh doanh, đào tạo) và bản thân các DNNVV (về đầu tư nghiên cứu khoa học và cải tiến, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, đầu tư máy móc thiết bị, chính sách lương thưởng, đào tạo nâng cao trình độ chuyên môn, năng lực quản lý) nhằm góp phần thúc đẩy NSLĐ và phát triển bền vững của DNNVV tại Thái Nguyên. Luận án cũng thừa nhận một số hạn chế về việc chưa phân tích DNNVV có vốn đầu tư nước ngoài và một số yếu tố ngoại vi/nội bộ khác.

Mục lục chi tiết:

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

• 1.1. Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án
  • 1.1.1. Các công trình nghiên cứu liên quan đến năng suất lao động
    • 1.1.1.1. Các công trình nghiên cứu trong nước
    • 1.1.2. Các công trình nghiên cứu ngoài nước
  • 1.1.2. Các nghiên cứu liên quan đến các yếu tố ảnh hưởng đến năng suất lao động
    • 1.1.2.1. Những nghiên cứu trong nước
    • 1.2.2. Những nghiên cứu trên thế giới
• 1.2. Đánh giá chung
• 1.3. Một số mô hình nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến NSLĐ

CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ NĂNG SUẤT LAO ĐỘNG VÀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN NĂNG SUẤT LAO ĐỘNG

• 2.1. Cơ sở lý luận về năng suất lao động và các yếu tố ảnh hưởng đến năng suất lao động
  • 2.1.1. Khái niệm, đặc điểm và vai trò của doanh nghiệp nhỏ và vừa
    • 2.1.1.1. Khái niệm về doanh nghiệp nhỏ và vừa
    • 2.1.1.2. Đặc điểm của doanh nghiệp nhỏ và vừa
    • 2.1.1.3. Vai trò của doanh nghiệp nhỏ và vừa đối với kinh tế-xã hội
  • 2.1.2. Năng suất lao động
    • 2.1.2.1. Khái niệm năng suất lao động
    • 2.1.2.2. Khái niệm năng suất lao động của doanh nghiệp nhỏ và vừa
    • 2.1.2.3. Cải thiện năng suất lao động của doanh nghiệp nhỏ và vừa
    • 2.1.2.4. Phân loại năng suất lao động
  • 2.1.3. Các lý thuyết nền tảng liên quan đến năng suất lao động của các doanh nghiệp nhỏ và vừa
    • 2.1.3.1. Lý thuyết dựa trên các học thuyết nền tảng
    • 2.1.3.2. Lý thuyết của Cobb-Douglas
    • 2.1.3.3. Lý thuyết dựa vào nguồn lực
  • 2.1.4. Khung lý thuyết về các yếu tố ảnh hưởng tới năng suất lao động
    • 2.1.4.1. Khung lý thuyết của Mukerjee and D. Singh
    • 2.1.4.2. Khung lý thuyết của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO)
  • 2.1.5. Mô hình nghiên cứu đề xuất
  • 2.1.6. Nội dung nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến năng suất lao động của doanh nghiệp nhỏ và vừa
    • 2.1.6.1. Các yếu tố bên trong doanh nghiệp
    • 2.1.6.2. Các yếu tố bên ngoài doanh nghiệp
• 2.2. Cơ sở thực tiễn và bài học kinh nghiệm
  • 2.2.1. Kinh nghiệm của một số nước trên Thế giới
    • 2.2.1.1. Kinh nghiệm của Hàn Quốc
    • 2.2.1.2. Kinh nghiệm của Nhật Bản
  • 2.2.2. Kinh nghiệm của một số địa phương trong nước
    • 2.2.2.1. Kinh nghiệm từ Bắc Ninh
    • 2.2.2.2. Kinh nghiệm từ Vĩnh Phúc
  • 2.2.2. Bài học kinh nghiệm cho tỉnh Thái Nguyên

CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

• 3.1. Câu hỏi nghiên cứu
• 3.2. Cách tiếp cận
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
  • 3.3.1. Phương pháp thu thập số liệu
    • 3.3.1.1. Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp
    • 3.3.1.2. Thu thập thông tin sơ cấp
  • 3.3.2. Phương pháp phân tích số liệu
• 3.4. Quy trình nghiên cứu và khung phân tích của luận án
• 3.5. Hệ thống chỉ tiêu đánh giá
  • 3.5.1. Hệ thống chỉ tiêu đánh giá tổng quan nền kinh tế của tỉnh Thái Nguyên
    • 3.5.1.1. Chỉ tiêu đánh giá tốc độ tăng trưởng kinh tế
    • 3.5.1.2. Chỉ tiêu đánh giá cơ cấu kinh tế
  • 3.5.2. Chỉ tiêu đánh giá sự phát triển các doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên
    • 3.5.2.1. Tốc độ tăng trưởng các DNNVV trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên
    • 3.5.2.2. Cơ cấu các DNNVV trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên
  • 3.5.3. Hệ thống chỉ tiêu đánh giá năng suất lao động
    • 3.5.3.1. Năng suất lao động chung của tỉnh Thái Nguyên
    • 3.5.3.2. Năng suất lao động theo lĩnh vực
    • 3.5.3.3. Năng suất lao động theo quy mô
    • 3.5.3.4. Năng suất lao động theo loại hình doanh nghiệp
    • 3.5.3.5. Tốc độ tăng năng suất lao động
    • 3.5.3.6. Tăng năng suất lao động đóng góp vào tăng trưởng kinh tế
    • 3.5.3.7. Chuyển dịch lao động
  • 3.5.4. Hệ thống chỉ tiêu đánh giá ảnh hưởng của các yếu tố đối với năng suất lao động của các doanh nghiệp nhỏ và vừa

CHƯƠNG 4: THỰC TRẠNG NĂNG SUẤT LAO ĐỘNG VÀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN NĂNG SUẤT LAO ĐỘNG CỦA CÁC DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TẠI TỈNH THÁI NGUYÊN

• 4.1. Tổng quan về tỉnh Thái Nguyên
  • 4.1.1. Vị trí địa lý
  • 4.1.2. Tiềm năng về tài nguyên thiên nhiên
  • 4.1.3. Dân số và lao động
  • 4.1.4. Tình hình tăng trưởng kinh tế tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2017-2022
  • 4.1.5. Thực trạng chỉ số hiệu quả quản trị và hành chính (PAPI) của tỉnh Thái Nguyên
• 4.2. Năng suất lao động của Việt Nam và của tỉnh Thái Nguyên
  • 4.2.1. Năng suất lao động của Việt Nam
  • 4.2.2. Năng suất lao động của tỉnh Thái Nguyên
    • 4.2.2.1. Năng suất động tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2018 – 2022
    • 4.2.2.2. Đóng góp của NSLĐ vào tốc độ tăng trưởng kinh tế tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2017-2022
• 4.3. Thực trạng năng suất lao động của các doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên
  • 4.3.1. Khái quát về doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên
  • 4.3.2. Thực trạng doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên
  • 4.3.3. Năng suất lao động của các doanh nghiệp nhỏ và tại tỉnh Thái Nguyên
    • 4.3.3.1. Thống kê mô tả mẫu quan sát
    • 4.3.3.3. Năng suất lao động của các doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên phân theo loại hình doanh nghiệp
    • 4.3.3.4. Năng suất lao động của các doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên phân theo quy mô
    • 4.3.3.5. Năng suất lao động của các doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên phân theo lĩnh vực
    • 4.3.3.6. Xu hướng chuyển dịch cơ cấu lao động và tác động tới tăng năng suất lao động của các doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên
• 4.4. Các yếu tố ảnh hưởng tới năng suất lao động của các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại tỉnh Thái Nguyên
  • 4.4.1. Ảnh hưởng của các yếu tố trong mô hình 1
    • 4.4.1.1. Kết quả từ mô hình 1
    • 4.4.1.2. Thảo luận kết quả các yếu tố bên trong ảnh hưởng tới năng suất lao động
    • 4.4.1.3. So sánh mức độ ảnh hưởng của các yếu tố tới năng suất lao động của các DNNVV tại tỉnh Thái Nguyên
  • 4.4.2. Ảnh hưởng của các yếu tố trong mô hình 2
    • 4.4.2.1. Thống kê mô tả kết quả khảo sát các yếu tố từ mô hình 2
    • 4.4.2.2. Kết quả từ mô hình 2
    • 4.4.2.3. Thảo luận kết quả ảnh hưởng của các yếu tố từ mô hình 2
  • 4.4.3. Mối quan hệ của năng suất lao động và sự phát triển của các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại tỉnh Thái Nguyên
• 4.5. Đánh giá chung về nâng cao năng suất lao động trong các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại tỉnh Thái Nguyên
  • 4.5.1. Những ưu điểm
  • 4.5.2. Những hạn chế và nguyên nhân của hạn chế
    • 4.5.2.1. Những hạn chế
    • 4.5.2.2. Nguyên nhân của tồn tại

CHƯƠNG 5: GIẢI PHÁP NÂNG CAO NĂNG SUẤT LAO ĐỘNG CHO CÁC DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TẠI THÁI NGUYÊN

• 5.1. Định hướng, quan điểm phát triển DNNVV trên đại bàn tỉnh Thái Nguyên đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050
  • 5.1.1. Định hướng phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Thái Nguyên đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2050
    • Quan điểm chung
    • Quan điểm phát triển kinh tế
    • Mục tiêu cụ thể
  • 5.1.2. Định hướng phát triển DNNVV trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên
• 5.2. Giải pháp nâng cao năng suất lao động cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên
  • 5.2.1. Nhóm giải pháp cho các cơ quan quản lý
    • 5.2.1.1. Đổi mới và hoàn thiện các chính sách hỗ trợ cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa
    • 5.2.1.2. Đẩy mạnh quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng tích cực, mở rộng chính sách khuyến khích các DNNVV chuyển đổi cơ cấu kinh tế từ lĩnh vực nông nghiệp sang công nghiệp và thương mại dịch vụ
    • 5.2.1.3. Cải thiện môi trường kinh doanh, đẩy mạnh hoàn thiện cơ sở hạ tầng và nền tảng số cho các DN nói chung và cho nhóm đối tượng DNVVN nói riêng
    • 5.2.1.4. Tạo điều kiện thuận lợi để các doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận thị trường vốn với lãi suất thấp
    • 5.2.1.5. Phát triển các cơ sở đào tạo lực lượng lao động tại chỗ của Thái Nguyên theo hướng tập trung nâng cao chất lượng đào tạo, lấy người học làm trung tâm, nâng cao khả năng thích ứng với chuyển đổi số cho người lao động đang làm việc tại các DNNVV
    • 5.2.1.6. Xây dựng chính sách và cơ chế lương thưởng hợp lý giữa các khối doanh nghiệp và gắn liền với đặc thù lao động của từng nhóm đối tượng người dân
    • 5.2.1.7. Thường xuyên rà soát và cải cách khung khổ pháp lý chuyển đổi loại hình doanh nghiệp cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa
  • 5.2.2. Nhóm giải pháp cho các DNNVV trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên
    • 5.2.2.1. Chú trọng đầu tư cho hoạt động nghiên cứu khoa học và cải tiến, đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp, nâng cao nhận thức về chuyển đổi số và tích cực tham gia vào chuỗi liên kết ba bên Nhà nước – doanh nghiệp – nhà khoa học
    • 5.2.2.2. Đầu tư đổi mới máy móc thiết bị và quy trình công nghệ phục vụ cho sản xuất kinh doanh
    • 5.2.2.3. Các DNNVV cần xác định mô hình sản xuất kinh doanh phù hợp, nghiên cứu chuyển đổi linh hoạt giữa các loại hình doanh nghiệp, trong đó ưu tiên hướng tới chuyển đổi tích cực từ loại hình doanh nghiệp tư nhân sang loại hình doanh nghiệp cổ phần và doanh nghiệp TNHH
    • 5.2.2.4. Tăng cường tạo động lực làm việc cho người lao động thông qua chính sách lương thưởng, chế độ phúc lợi hợp lý
    • 5.2.2.5. Chú trọng hoạt động đào tạo để nâng cao trình độ chuyên môn và tay nghề cho người lao động
    • 5.2.2.6. Đội ngũ lãnh đạo trong doanh nghiệp cần nâng cao hơn nữa các kỹ năng quản lý, thích nghi với mô hình quản trị số trong bối cảnh hội nhập vào cuộc cách mạng công nghiệp 4.0
• 5.3. Một số kiến nghị
  • 5.3.1. Kiến nghị đối với các cơ quan nhà nước thuộc Bộ và Trung ương
  • 5.3.2. Kiến nghị với Chính quyền tỉnh Thái Nguyên