Luận án Vấn đề nhà nước pháp quyền trong tu tưởng John Locke và ý nghĩa hiện thời của nó đối với Việt Nam

Tên luận án:

VẤN ĐỀ NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN TRONG TƯ TƯỞNG JOHN LOCKE VÀ Ý NGHĨA HIỆN THỜI CỦA NÓ ĐỐI VỚI VIỆT NAM

Ngành:

CHỦ NGHĨA DUY VẬT BIỆN CHỨNG VÀ CHỦ NGHĨA DUY VẬT LỊCH SỬ

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án nghiên cứu "Vấn đề nhà nước pháp quyền trong tư tưởng John Locke và ý nghĩa hiện thời của nó đối với Việt Nam" là một công trình tiến sĩ chuyên sâu thuộc chuyên ngành Chủ nghĩa Duy vật biện chứng và Chủ nghĩa Duy vật lịch sử của Ngô Khắc Sơn, bảo vệ tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh năm 2018. Đề tài xuất phát từ nhận định rằng nhà nước pháp quyền là mô hình tổ chức nhà nước tiến bộ nhất trong lịch sử, đã được các nhà tư tưởng như John Locke nghiên cứu từ thời Phục hưng - cận đại. Mặc dù Việt Nam đã chính thức sử dụng thuật ngữ "nhà nước pháp quyền" từ năm 1991, việc xây dựng mô hình này trên nền tảng Mác-xít, tư tưởng Hồ Chí Minh và kế thừa các giá trị tư tưởng nhân loại, đặc biệt là tư tưởng của John Locke, vẫn là một quá trình quan trọng và mới mẻ.

Mục tiêu của luận án là phân tích lý luận về nhà nước pháp quyền trong tư tưởng John Locke, chỉ ra những giá trị và hạn chế, từ đó kế thừa những điểm hợp lý, tiến bộ vào việc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Để đạt được mục tiêu này, luận án thực hiện các nhiệm vụ như tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan, làm rõ điều kiện hình thành tư tưởng của John Locke, phân tích nội dung tư tưởng của ông về nhà nước pháp quyền (bao gồm quyền lực thuộc về nhân dân, tính thượng tôn pháp luật, phân chia quyền lực và các quyền tự nhiên bất khả xâm phạm của con người), và chỉ ra các giá trị thực tiễn cần vận dụng cho Việt Nam.

Đối tượng nghiên cứu chính là vấn đề nhà nước pháp quyền trong tác phẩm "Khảo luận thứ hai về chính quyền – Chính quyền dân sự" của John Locke, trong phạm vi nội dung là bốn yếu tố cấu thành đã nêu và phạm vi thời gian từ năm 1991 đến nay tại Việt Nam. Luận án được thực hiện dựa trên quan điểm triết học Mác-Lênin, chủ trương của Đảng và pháp luật Việt Nam, cùng với việc tiếp thu các kết quả nghiên cứu trong và ngoài nước. Về ý nghĩa khoa học, luận án bổ sung lý luận về nhà nước pháp quyền nói chung và rút ra ý nghĩa đối với Việt Nam. Về ý nghĩa thực tiễn, đây là tài liệu tham khảo quan trọng cho sinh viên, học viên, nhà nghiên cứu và các nhà hoạch định chính sách trong quá trình xây dựng và hoàn thiện nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân ở Việt Nam.

Mục lục chi tiết:

• MỞ ĐẦU

  • 1. Tính cấp thiết của đề tài
  • 2. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
    • 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
    • 2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
  • 3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
    • 3.1. Đối tượng nghiên cứu
    • 3.2. Phạm vi nghiên cứu
  • 4. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
    • 4.1. Cơ sở lý luận
    • 4.2. Phương pháp nghiên cứu
  • 5. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án
    • 5.1. Ý nghĩa khoa học của luận án
    • 5.2. Ý nghĩa thực tiễn của luận án
  • 6. Kết cấu của luận án

• Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI

  • 1.1. NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU VỀ JOHN LOCKE, VẤN ĐỀ NHÀ NƯỚC VÀ NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN TRONG TƯ TƯỞNG JOHN LOCKE VÀ CÁC NHÀ TƯ TƯỞNG LIÊN QUAN ĐẾN TƯ TƯỞNG CỦA JOHN LOCKE
  • 1.2. NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU VỀ NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN VÀ NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN VIỆT NAM

• Chương 2: ĐIỀU KIỆN, TIỀN ĐỀ HÌNH THÀNH TƯ TƯỞNG CỦA JOHN LOCKE VÀ NHỮNG KIẾN GIẢI CỦA ÔNG VỀ VẤN ĐỀ NHÀ NƯỚC

  • 2.1. JOHN LOCKE VÀ NHỮNG ĐIỀU KIỆN, TIỀN ĐỀ CHO SỰ HÌNH THÀNH TƯ TƯỞNG CỦA ÔNG
    • 2.1.1. John Locke – cuộc đời và sự nghiệp
    • 2.1.2. Điều kiện kinh tế, chính trị, xã hội tác động trực tiếp đến việc hình thành vấn đề nhà nước pháp quyền trong hệ tư tưởng của John Locke
    • 2.1.3. Tiền đề lý luận cho sự hình thành tư tưởng của John Locke về vấn đề nhà nước pháp quyền
  • 2.2. TRIẾT HỌC JOHN LOCKE VÀ NHỮNG KIẾN GIẢI CỦA ÔNG VỀ NGUỒN GỐC, CHỨC NĂNG CỦA NHÀ NƯỚC
    • 2.2.1. Về nhận thức luận
    • 2.2.2. Về nguồn gốc và chức năng của nhà nước
      • 2.2.2.1. Về trạng thái tự nhiên
      • 2.2.2.2. Về trạng thái chiến tranh và tình trạng nô lệ
      • 2.2.2.3. Về xã hội chính trị hay (và) xã hội dân sự
      • 2.2.2.4. Về mục đích của xã hội chính trị và của chính quyền

• Chương 3: VẤN ĐỀ NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN TRONG TƯ TƯỞNG CỦA JOHN LOCKE

  • 3.1. QUAN NIỆM VỀ NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN
  • 3.2. NỘI DUNG VẤN ĐỀ NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN TRONG TƯ TƯỞNG JOHN LOCKE
    • 3.2.1. Tư tưởng quyền lực thuộc về nhân dân – nguồn gốc, bản chất của nhà nước pháp quyền
    • 3.2.2. Tư tưởng về tính thượng tôn của pháp luật – nguyên tắc pháp quyền của nhà nước
    • 3.2.3. Tư tưởng phân chia quyền lực – cơ chế thực hiện nguyên tắc pháp quyền của nhà nước
      • 3.2.3.1. Về cơ quan lập pháp, hành pháp và quyền liên hiệp của cộng đồng quốc gia (phân quyền)
      • 3.2.3.2. Về phạm vi của cơ quan quyền lực lập pháp
      • 3.2.3.3. Về đặc quyền hành động của cơ quan hành pháp
      • 3.2.3.4. Về sự phụ thuộc của các cơ quan quyền lực thuộc cộng đồng quốc gia
    • 3.2.4. Tư tưởng về các quyền tự nhiên bất khả xâm phạm của con người
      • 3.2.4.1. Nguồn gốc các quyền
      • 3.2.4.2. Các quyền tự nhiên bất khả xâm phạm của con người
  • 3.3. Ý NGHĨA CỦA VẤN ĐỀ NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN TRONG TƯ TƯỞNG CỦA JOHN LOCKE

• Chương 4: Ý NGHĨA CỦA VẤN ĐỀ NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN TRONG TƯ TƯỞNG JOHN LOCKE ĐỐI VỚI VIỆC XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM HIỆN NAY

  • 4.1. QUÁ TRÌNH ĐỔI MỚI NHẬN THỨC VÀ KIẾN TẠO NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA CỦA ĐẢNG VÀ NHÀ NƯỚC TA
  • 4.2. KẾ THỪA VẤN ĐỀ NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN TRONG TƯ TƯỞNG CỦA JOHN LOCKE TRONG QUÁ TRÌNH XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM HIỆN NAY
    • 4.2.1. Tiếp tục phát huy dân chủ và bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân
    • 4.2.2. Đảm bảo tính thượng tôn của pháp luật
    • 4.2.3. Vấn đề tổ chức và thực hiện quyền lực nhà nước dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam
    • 4.2.4. Vấn đề đảm bảo quyền con người, quyền công dân trong xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam

• KẾT LUẬN