Luận án Cơ chế pháp lý giám sát thực hiện các quy định của hiến pháp về bảo đảm quyền con người ở Việt Nam

Tên luận án:

CƠ CHẾ PHÁP LÝ GIÁM SÁT THỰC HIỆN CÁC QUY ĐỊNH CỦA HIẾN PHÁP VỀ BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƯỜI Ở VIỆT NAM

Ngành:

LÝ LUẬN VÀ LỊCH SỬ NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án "Cơ chế pháp lý giám sát thực hiện các quy định của Hiến pháp về bảo đảm quyền con người ở Việt Nam" xuất phát từ thực trạng Hiến pháp là đạo luật cơ bản, tối cao cần được bảo vệ đặc biệt, và việc giám sát thực hiện các quy định về quyền con người (QCN) là mục tiêu cốt lõi của nhà nước pháp quyền. Mặc dù Đảng Cộng sản Việt Nam đã nhận thấy sự cần thiết đổi mới cơ chế giám sát Hiến pháp và Hiến pháp 2013 đã tạo cơ sở hiến định, cơ chế pháp lý giám sát thực hiện (CCPL GSTH) Hiến pháp về bảo đảm QCN ở Việt Nam vẫn còn tồn tại nhiều bất cập về mặt lý luận và thực tiễn. Các quy định pháp luật còn tản mạn, thẩm quyền hủy bỏ văn bản trái Hiến pháp chưa thống nhất. Thực tiễn thiếu thiết chế chuyên trách, cơ chế hữu hiệu, và sự phối hợp giữa các cơ quan còn hạn chế.

Mục đích của luận án là phân tích lý luận, đánh giá thực trạng CCPL GSTH các quy định của Hiến pháp về BĐQCN ở Việt Nam trong thời gian qua, từ đó đề xuất các quan điểm và giải pháp hoàn thiện. Nghiên cứu này làm sáng tỏ cơ sở lý luận, phân tích mô hình giám sát ở một số quốc gia để rút ra giá trị tham khảo, đồng thời chỉ ra ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân của thực trạng hiện nay. Luận án là công trình chuyên khảo đầu tiên nghiên cứu tương đối hệ thống về đề tài này, góp phần xây dựng cơ sở lý luận khoa học, toàn diện cho việc hoàn thiện CCPL GSTH các quy định của Hiến pháp về BĐQCN.

Trong phạm vi nghiên cứu từ năm 1946 đến nay, luận án tập trung vào các chủ thể giám sát có tính chất Nhà nước như Quốc hội, Chủ tịch nước, Chính phủ, Tòa án nhân dân và Viện kiểm sát nhân dân. Các giải pháp đề xuất bao gồm: nâng cao nhận thức về vai trò của Hiến pháp, hoàn thiện các quy định pháp luật về chức năng, thẩm quyền, hình thức, phương pháp, trình tự, thủ tục và hậu quả pháp lý của hoạt động giám sát. Đặc biệt, luận án đề xuất xây dựng phương án thành lập thiết chế chuyên trách giám sát, như cơ quan quốc gia về quyền con người và Tòa án Hiến pháp, cùng với việc nghiên cứu xây dựng Luật Tòa án Hiến pháp, nhằm củng cố tính hợp hiến trong hoạt động của bộ máy Nhà nước và bảo đảm các quyền hiến định của công dân một cách hiệu quả.

Mục lục chi tiết:

• Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

  • 1.1. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRONG NƯỚC

    • 1.1.1. Nhóm công trình nghiên cứu các quy định của Hiến pháp về bảo đảm quyền con người
    • 1.1.2. Các công trình nghiên cứu về cơ chế pháp lý
    • 1.1.3. Các công trình nghiên cứu về giám sát Hiến pháp và cơ chế pháp lý giám sát thực hiện Hiến pháp
    • 1.1.4. Các công trình nghiên cứu về giám sát thực hiện Hiến pháp từ cách tiếp cận quyền con người

  • 1.2. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU Ở NƯỚC NGOÀI

    • 1.2.1 Các công trình nghiên cứu về giám sát thực hiện Hiến pháp
    • 1.2.2. Các công trình nghiên cứu về giám sát thực hiện Hiến pháp từ cách tiếp cận quyền con người

  • 1.3. NHỮNG NỘI DUNG NGHIÊN CỨU CÓ Ý NGHĨA THAM KHẢO CHO LUẬN ÁN, VẤN ĐỀ CẦN TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU VÀ GIẢ THUYẾT, CÂU HỎI NGHIÊN CỨU

    • 1.3.1. Những nội dung nghiên cứu có ý nghĩa tham khảo cho luận án
    • 1.3.2. Những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu trong luận án

• Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CƠ CHẾ PHÁP LÝ GIÁM SÁT THỰC HIỆN CÁC QUY ĐỊNH CỦA HIẾN PHÁP VỀ BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƯỜI

  • 2.1. KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM GIÁM SÁT THỰC HIỆN CÁC QUY ĐỊNH CỦA HIẾN PHÁP VỀ BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƯỜI

    • 2.1.1. Khái niệm bảo đảm quyền con người
    • 2.1.2. Khái niệm giám sát thực hiện các quy định của Hiến pháp về bảo đảm quyền con người
    • 2.1.3. Đặc điểm của giám sát thực hiện các quy định của Hiến pháp về bảo đảm quyền con người
    • 2.1.3.1. Về chủ thể giám sát
    • 2.1.3.2. Về đối tượng giám sát
    • 2.1.3.3. Về khách thể giám sát
    • 2.1.3.4. Về hình thức và phương pháp giám sát

  • 2.2. KHÁI NIỆM, CÁC YẾU TỐ CẤU THÀNH VÀ VAI TRÒ CỦA CƠ CHẾ PHÁP LÝ GIÁM SÁT THỰC HIỆN CÁC QUY ĐỊNH CỦA HIẾN PHÁP VỀ BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƯỜI

    • 2.2.1. Khái niệm cơ chế pháp lý giám sát thực hiện các quy định của Hiến pháp về bảo đảm quyền con người
    • 2.2.2. Các yếu tố cấu thành cơ chế pháp lý giám sát thực hiện các quy định của Hiến pháp về bảo đảm quyền con người
    • 2.2.2.1. Các quy định pháp luật về chức năng, thẩm quyền của các chủ thể giám sát thực hiện các quy định của Hiến pháp về bảo đảm quyền con người
    • 2.2.2.2. Hình thức và phương pháp giám sát thực hiện các quy định của Hiến pháp về bảo đảm quyền con người
    • 2.2.2.3. Trình tự, thủ tục pháp lý giám sát thực hiện các quy định của Hiến pháp về bảo đảm quyền con người
    • 2.2.2.4. Hậu quả pháp lý của hoạt động giám sát thực hiện các quy định của Hiến pháp về bảo đảm quyền con người
    • 2.2.3. Vai trò của cơ chế pháp lý giám sát thực hiện các quy định của Hiến pháp về bảo đảm quyền con người

  • 2.3. CƠ CHẾ PHÁP LÝ GIÁM SÁT THỰC HIỆN CÁC QUY ĐỊNH CỦA HIẾN PHÁP VỀ BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƯỜI Ở MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI VÀ GIÁ TRỊ THAM KHẢO CHO VIỆT NAM

• Chương 3: THỰC TRẠNG CƠ CHẾ PHÁP LÝ GIÁM SÁT THỰC HIỆN CÁC QUY ĐỊNH CỦA HIẾN PHÁP VỀ BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƯỜI Ở VIỆT NAM

  • 3.1. THỰC TRẠNG CÁC QUY ĐỊNH CỦA HIẾN PHÁP VỀ BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƯỜI

    • 3.1.1. Các quy định pháp luật ghi nhận quyền con người trong Hiến pháp Việt Nam
    • 3.1.2. Các quy định phân quyền nhằm đảm bảo quyền con người trong Hiến pháp 2013

  • 3.2. THỰC TRẠNG CÁC YẾU TỐ CỦA CƠ CHẾ PHÁP LÝ GIÁM SÁT THỰC HIỆN CÁC QUY ĐỊNH CỦA HIẾN PHÁP VỀ BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƯỜI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

    • 3.2.1. Thực trạng các quy định pháp luật về chức năng, thẩm quyền của các chủ thể giám sát thực hiện các quy định của Hiến pháp về bảo đảm quyền con người
    • 3.2.1.1. Các quy định pháp luật về chức năng, thẩm quyền của Quốc hội trong việc giám sát thực hiện các quy định của Hiến pháp về bảo đảm quyền con người
    • 3.2.1.2. Các quy định pháp luật về chức năng, thẩm quyền giám sát thực hiện các quy định của Hiến pháp về bảo đảm quyền con người của Chủ tịch nước
    • 3.2.1.3. Quy định pháp luật về chức năng, thẩm quyền giám sát thực hiện các quy định của Hiến pháp về bảo đảm quyền con người của Chính phủ
    • 3.2.1.4. Quy định pháp luật về chức năng, thẩm quyền giám sát thực hiện các quy định của Hiến pháp về bảo đảm quyền con người của Viện kiểm sát nhân dân và Tòa án Nhân dân
    • 3.2.2. Thực trạng hình thức và phương pháp giám sát thực hiện các quy định của Hiến pháp về bảo đảm quyền con người
    • 3.2.3. Thực trạng trình tự, thủ tục pháp lý giám sát thực hiện các quy định của Hiến pháp về bảo đảm quyền con người
    • 3.2.4. Thực trạng hậu quả pháp lý của hoạt động giám sát thực hiện các quy định của Hiến pháp về bảo đảm quyền con người
    • 3.2.4.1. Hậu quả pháp lý của hoạt động giám sát thực hiện các quy định của Hiến pháp về bảo đảm quyền con người của Quốc hội
    • 3.2.4.2. Hậu quả pháp lý giám sát thực hiện các quy định của Hiến pháp về bảo đảm quyền con người của Chủ tịch nước
    • 3.2.4.3. Hậu quả pháp lý giám sát thực hiện các quy định của Hiến pháp về bảo đảm quyền con người của Chính phủ
    • 3.2.4.4. Hậu quả pháp lý giám sát thực hiện các quy định của Hiến pháp về bảo đảm quyền con người của Viện kiểm sát nhân dân và Tòa án nhân dân

  • 3.3. THỰC TRẠNG SỰ VẬN HÀNH CỦA CƠ CHẾ PHÁP LÝ GIÁM SÁT THỰC HIỆN CÁC QUY ĐỊNH CỦA HIẾN PHÁP VỀ BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƯỜI Ở VIỆT NAM

    • 3.3.1. Kết quả của sự vận hành của cơ chế pháp lý giám sát thực hiện các quy định của Hiến pháp về bảo đảm quyền con người ở Việt Nam và nguyên nhân
    • 3.3.1.1. Kết quả
    • 3.3.1.2. Nguyên nhân của kết quả
    • 3.3.2. Hạn chế trong vận hành cơ chế pháp lý giám sát thực hiện Hiến pháp về bảo đảm quyền con người ở Việt Nam và nguyên nhân
    • 3.3.2.1. Hạn chế trong vận hành cơ chế pháp lý giám sát thực hiện Hiến pháp về bảo đảm quyền con người ở Việt Nam
    • 3.3.2.2. Nguyên nhân của hạn chế

• Chương 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CƠ CHẾ PHÁP LÝ GIÁM SÁT THỰC HIỆN CÁC QUY ĐỊNH CỦA HIẾN PHÁP VỀ BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƯỜI Ở VIỆT NAM

  • 4.1. QUAN ĐIỂM HOÀN THIỆN CƠ CHẾ PHÁP LÝ GIÁM SÁT THỰC HIỆN CÁC QUY ĐỊNH CỦA HIẾN PHÁP VỀ BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƯỜI Ở VIỆT NAM

    • 4.1.1. Hoàn thiện cơ chế pháp lý giám sát thực hiện các quy định của Hiến pháp về bảo đảm quyền con người phải đảm bảo sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam
    • 4.1.2. Hoàn thiện cơ chế pháp lý giám sát thực hiện các quy định của Hiến pháp về bảo đảm quyền con người trên nguyên tắc quyền lực Nhà nước thuộc về nhân dân
    • 4.1.4. Hoàn thiện cơ chế pháp lý giám sát thực hiện các quy định của Hiến pháp về bảo đảm quyền con người hướng tới đảm bảo tốt hơn quyền con người, quyền công dân
    • 4.1.5. Hoàn thiện cơ chế pháp lý giám sát thực hiện các quy định của Hiến pháp về bảo đảm quyền con người phải xuất phát từ thực tiễn Việt Nam kết hợp với tiếp thu có chọn lọc kinh nghiệm của một số nước trên thế giới với một lộ trình thích hợp, đảm bảo tính khả thi

  • 4.2. GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CƠ CHẾ PHÁP LÝ GIÁM SÁT THỰC HIỆN CÁC QUY ĐỊNH CỦA HIẾN PHÁP VỀ BẢO ĐẢM QUYỀN CON NGƯỜI Ở VIỆT NAM

    • 4.2.1. Nâng cao nhận thức về vai trò của Hiến pháp và việc thực hiện các quy định của Hiến pháp về bảo đảm quyền con người
    • 4.2.2. Hoàn thiện, bổ sung các quy định pháp luật để các chủ thể thực hiện chức năng, thẩm quyền giám sát thực hiện các quy định của Hiến pháp về bảo đảm quyền con người hiệu quả
    • 4.2.3. Hoàn thiện các quy định về hình thức, phương pháp giám sát thực hiện các quy định của Hiến pháp về bảo đảm quyền con người
    • 4.2.4. Hoàn thiện, bổ sung các quy định về trình tự, thủ tục pháp lý giám sát thực hiện các quy định của Hiến pháp về bảo đảm quyền con người
    • 4.2.5. Sửa đổi, bổ sung quy định về hậu quả pháp lý của giám sát thực hiện các quy định của Hiến pháp về bảo đảm quyền con người
    • 4.2.6. Xây dựng phương án thành lập thiết chế chuyên trách giám sát thực hiện các quy định của Hiến pháp về bảo đảm quyền con người
    • 4.2.7. Nghiên cứu xây dựng Luật Tòa án Hiến pháp