GIÁO DỤC KỸ NĂNG GIAO TIẾP BẰNG LỜI NÓI CHO TRẺ 5-6 TUỔI CHẬM PHÁT TRIỂN NGÔN NGỮ
Lý luận và Lịch sử Giáo dục
Luận án tập trung nghiên cứu về giáo dục kỹ năng giao tiếp bằng lời nói cho trẻ 5-6 tuổi chậm phát triển ngôn ngữ. Vấn đề này cấp thiết vì giao tiếp là nền tảng phát triển tâm lý, nhân cách của trẻ, và việc chậm phát triển ngôn ngữ gây nhiều khó khăn trong tiếp nhận, diễn đạt, cảm xúc, xã hội, nhận thức. Can thiệp sớm và đúng hướng là cần thiết để trẻ hòa nhập. Mục đích của nghiên cứu là đề xuất các biện pháp giáo dục kỹ năng giao tiếp bằng lời nói phù hợp cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi chậm phát triển ngôn ngữ, nhằm giúp trẻ sẵn sàng vào lớp Một.
Khách thể nghiên cứu là quá trình giáo dục kỹ năng giao tiếp cho đối tượng này tại trường mầm non, với đối tượng nghiên cứu là mối quan hệ giữa mức độ phát triển kỹ năng và các biện pháp giáo dục. Luận án đưa ra giả thuyết rằng nếu áp dụng các biện pháp giáo dục phù hợp, xây dựng môi trường giao tiếp kích thích, tạo cơ hội trải nghiệm, rèn luyện kỹ năng nghe hiểu, biểu đạt, tương tác và phối hợp với gia đình, kỹ năng giao tiếp bằng lời nói của trẻ sẽ được phát triển.
Nghiên cứu thực hiện các nhiệm vụ: xác định cơ sở lý luận, khảo sát thực trạng kỹ năng giao tiếp và giáo dục kỹ năng giao tiếp, đề xuất và thực nghiệm sư phạm các biện pháp. Phạm vi nghiên cứu bao gồm khái niệm công cụ, khung lý luận, thực trạng kỹ năng và biện pháp của giáo viên/cha mẹ, cùng các biện pháp giáo dục và tác động của chúng qua 2 trường hợp điển hình. Quy mô khảo sát sàng lọc 360 trẻ, xác định 34 trẻ chậm phát triển ngôn ngữ, phân tích 24 giáo viên và 34 phụ huynh tại TP Vinh.
Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng trẻ chậm phát triển ngôn ngữ 5-6 tuổi khó nhận diện, dễ bị bỏ qua, có nguy cơ chậm phát triển các kỹ năng giao tiếp như định hướng, nghe hiểu, biểu đạt, tương tác và duy trì hội thoại. Thực trạng kỹ năng giao tiếp của trẻ còn hạn chế. Giáo dục kỹ năng giao tiếp có thể thực hiện tốt nếu giáo viên xây dựng kế hoạch phù hợp. Luận án đề xuất các biện pháp theo hướng xây dựng môi trường đa dạng, tạo cơ hội trải nghiệm, rèn luyện kỹ năng nghe, hiểu, biểu đạt, tương tác, duy trì hội thoại, đồng thời nâng cao năng lực giáo viên và phối hợp chặt chẽ với cha mẹ.
Luận án đã hệ thống hóa, bổ sung cơ sở lý luận về giáo dục kỹ năng giao tiếp bằng lời nói cho trẻ chậm phát triển ngôn ngữ 5-6 tuổi, bao gồm khái niệm, kỹ năng cơ bản, biện pháp, môi trường và yếu tố ảnh hưởng. Về thực tiễn, luận án mô tả, phân tích thực trạng kỹ năng giao tiếp và giáo dục cho trẻ tại 4 trường mầm non ở TP Vinh dựa trên 26 tiêu chí, đồng thời đề xuất 4 nhóm biện pháp giáo dục (gồm 12 biện pháp cụ thể) đã được thực nghiệm với 02 trẻ và cho thấy tính hiệu quả, khả thi. Các biện pháp này là một hệ thống liên hoàn, chặt chẽ, mang tính khoa học, độ tin cậy, tính khả thi và hiệu quả cao trong điều kiện Việt Nam. Các biện pháp này cũng là nguồn tài liệu tham khảo quan trọng cho giáo viên, cán bộ quản lý và giảng viên.