Luận án Tang thức của người Việt Công giáo ở Thành phố Hồ Chí Minh sau Công đồng Vatican II – Nghiên cứu trường hợp giáo xứ Tân Lập và giáo xứ Tân Định

Tên luận án:

TANG THỨC CỦA NGƯỜI VIỆT CÔNG GIÁO Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH SAU CÔNG ĐỒNG VATICAN II (NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP GIÁO XỨ TÂN LẬP VÀ GIÁO XỨ TÂN ĐỊNH)

Ngành:

Văn hóa học

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án này tập trung nghiên cứu tang thức của người Việt Công giáo tại Thành phố Hồ Chí Minh sau Công đồng Vatican II, với trường hợp cụ thể là Giáo xứ Tân Lập và Giáo xứ Tân Định. Đề tài xuất phát từ sự xung đột nghiêm trọng giữa Công giáo và văn hóa truyền thống Việt Nam, đặc biệt là nghi lễ thờ cúng tổ tiên, do tín lý nhất thần giáo của Công giáo. Công đồng Vatican II đã đánh dấu một bước ngoặt lớn, thúc đẩy vấn đề hội nhập văn hóa trong đời sống lễ nghi, mà Công giáo gọi là "tôn kính tổ tiên".

Mục đích nghiên cứu là mang lại sự hiểu biết toàn diện, có hệ thống về tang thức Công giáo người Việt ở TP.HCM từ sau Công đồng Vatican II, đồng thời thấy được nghi lễ, chuẩn mực và tính linh hoạt trong đó. Nghiên cứu chỉ ra rằng tang thức Công giáo tại TP.HCM được thực hành dưới dạng "nghi lễ kép", kết hợp song hành giữa nghi thức Công giáo và lễ thức truyền thống người Việt. Đặc biệt, các giá trị văn hóa đạo Hiếu đã được tiếp nhận và trở thành một bộ phận không thể thiếu.

Các đặc điểm văn hóa trong tang thức bao gồm tính dung hợp (tổng hợp yếu tố khác nhau, biến đổi linh hoạt), tính chuẩn mực (tuân thủ luật Chúa và giáo hội) và tính linh hoạt (kết hợp nhuần nhuyễn nghi lễ Công giáo với tập tục tang ma truyền thống Việt). Về giá trị văn hóa, tang thức thể hiện sự gắn kết cộng đồng cao, đáp ứng nhu cầu tâm linh của tín đồ và góp phần làm phong phú thêm nền văn hóa Việt. Luận án cũng chứng minh tính hợp lý và khoa học trong việc vận dụng các trường phái lý thuyết như thuyết hậu cấu trúc, thuyết tương đối văn hóa, đồng thời mở ra hướng nghiên cứu mới về sự biến đổi tang thức trong bối cảnh thế tục hóa và giao thoa văn hóa.

Mục lục chi tiết:

PHẦN MỞ ĐẦU

• 1. Lý do chọn đề tài
• 2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
  • 2.1. Mục đích nghiên cứu
  • 2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 3. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
  • 3.1. Đối tượng nghiên cứu
  • 3.2. Phạm vi nghiên cứu
    • 3.2.1. Về không gian nghiên cứu
      • a) Điểm nghiên cứu nội thành: giáo xứ Tân Định
      • b) Điểm nghiên cứu ngoại thành: giáo xứ Tân Lập
    • 3.2.2. Về thời gian nghiên cứu
      • a) Chiều kích lịch đại
      • b) Chiều kích đồng đại
• 4. Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu
  • 4.1. Câu hỏi nghiên cứu
  • 4.2. Giả thuyết nghiên cứu
• 5. Quan điểm tiếp cận và phương pháp nghiên cứu
  • 5.1. Quan điểm tiếp cận
  • 5.2. Phương pháp nghiên cứu
• 6. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn
  • 6.1. Ý nghĩa khoa học
  • 6.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 7. Những đóng góp mới của luận án
• 8. Bố cục của luận án

CHƯƠNG 1

TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN

• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
  • 1.1.1. Nghi lễ và biểu tượng trong nghi lễ được đề cập trong các nghiên cứu trên thế giới và Việt Nam.
  • 1.1.2. Tang thức của người Việt được đề cập trong các công trình bàn về tang ma truyền thống
  • 1.1.3. Tang thức của tín đồ Công giáo trước và sau Công đồng Vatican II ở Việt Nam và Thành phố Hồ Chí Minh
  • 1.1.4. Những nghiên cứu liên quan đến Công giáo ở Thành phố Hồ Chí Minh và điểm nghiên cứu (giáo xứ Tân Lập và giáo xứ Tân Định)
• 1.2. Cơ sở lý luận
  • 1.2.1. Một số khái niệm
    • 1.2.1.1. Khái niệm phong tục
    • 1.2.1.2. Khái niệm cộng sinh văn hóa
    • 1.2.1.3. Khái niệm tiếp biến văn hóa
    • 1.2.1.4. Khái niệm hội nhập văn hóa
    • 1.2.1.5. Khái niệm tang thức
  • 1.2.2. Hướng tiếp cận lý thuyết nghiên cứu
    • 1.2.2.1. Lý thuyết hậu cấu trúc (poststructuralism)
    • 1.2.2.2. Lý thuyết tương đối văn hóa (cultural relativism)
• Tiểu kết chương 1

CHƯƠNG 2

CƠ SỞ THỰC TIỄN VÀ CÔNG ĐỒNG VATICAN II

• 2.1. Tổng quan địa bàn nghiên cứu
  • 2.1.1. Lược sử tổng giáo phận Thành phố Hồ Chí Minh
  • 2.1.2. Khái quát hai điểm nghiên cứu
    • 2.1.2.1. Cộng đồng giáo xứ Tân Lập
    • 2.1.2.2. Cộng đồng giáo xứ Tân Định
    • 2.1.2.3. Mô tả đặc điểm cộng đồng giáo xứ Tân Lập và giáo xứ Tân Định
• 2.2. Khái quát công đồng Vatican II
  • 2.2.1. Tìm hiểu thuật ngữ Công đồng
    • 2.2.1.1. Công đồng chung (đại kết) “ecumenical council”
    • 2.2.1.2. Công đồng riêng
  • 2.2.2. Những tiền đề ra đời của Công đồng Vatican II
    • 2.2.2.1. Bối cảnh thế giới
    • 2.2.2.2. Sự phát triển của khoa học tự nhiên, khoa học xã hội
    • 2.2.2.3. Sự xuất hiện các trào lưu tư tưởng mới
    • 2.2.2.4. Nhân tố chủ quan
  • 2.2.3. Nội dung của Công đồng Vatican II
    • 2.2.3.1. Khía cạnh pháp lý
    • 2.2.3.1. Khía cạnh nội dung
• 2.3. Tang thức Công giáo trước Công đồng Vatican II ở Việt Nam
• Tiểu kết chương 2

CHƯƠNG 3

DIỄN TRÌNH TANG THỨC TÍN ĐỒ CÔNG GIÁO NGƯỜI VIỆT Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TỪ TẬP QUÁN ĐẾN TÍN LÝ

• 3.1. Từ tập quán người Việt đến tín lý Công giáo
  • 3.1.1. Quan niệm của người Việt về cái chết
  • 3.1.2. Quan niệm của Công giáo về cái chết
  • 3.1.3. Quan niệm của người Việt về linh hồn
  • 3.1.4. Quan niệm của Công giáo về linh hồn và chiêu hồn (nhập hồn)
• 3.2. Tang thức của người Việt Công giáo ở Thành phố Hồ Chí Minh
  • 3.2.1. Vài nét về tập quán mai táng của người Việt trong lịch sử
    • 3.2.1.1. Tục lệ và ứng xử trước tang lễ
    • 3.2.1.2. Tục lệ và ứng xử trong tang lễ
    • 3.2.1.3. Tục lệ và lễ thức sau chôn cất
  • 3.2.2. Những nghi lễ trong tang thức tín đồ Công giáo người Việt ở Thành phố Hồ Chí Minh
    • 3.2.2.1. Những nghi lễ diễn ra trong không gian gia đình
      • a) Nghi thức phó linh hồn
      • b) Lễ mộc dục đến nghi thức nhập quan
      • c) Làm phép khăn tang, để tang và chịu tang
      • d) Quàn xác, cầu nguyện và khóc thương người chết
      • e) Lễ động quan và di quan
    • 3.2.2.2. Những nghi lễ diễn ra trong không gian nhà thờ
      • a) Chuông báo tử (chuông sầu)
      • b) Nghi thức thánh lễ an táng
      • c) Nghi thức phó dâng và từ biệt
    • 3.2.2.3. Những nghi lễ diễn ra ở không gian nghĩa trang (đất thánh)
      • a) Nghi thức đưa tang
      • b) Nghi thức tại mộ phần
      • c) Nghi thức cầu lễ sau tang
• Tiểu kết chương 3

CHƯƠNG 4

ĐẶC ĐIỂM VÀ GIÁ TRỊ VĂN HÓA TRONG TANG THỨC CỦA NGƯỜI VIỆT CÔNG GIÁO Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

• 4.1. Đặc điểm văn hóa trong tang thức Công giáo
  • 4.1.1. Tang thức thể hiện tính dung hợp
  • 4.1.2. Tang thức thể hiện tính chuẩn mực
  • 4.1.3. Tang thức thể hiện tính linh hoạt
• 4.2. Giá trị văn hóa hóa trong tang thức Công giáo
  • 4.2.1. Tang thức thể hiện sự gắn kết cộng đồng
  • 4.2.2. Tang thức thể hiện nhu cầu tâm linh
  • 4.2.3. Tang thức thể hiện nếp sống đạo
• Tiểu kết chương 4

PHẦN KẾT LUẬN