Luận án Đối chiếu ẩn dụ ý niệm trong khẩu hiệu tiếng Việt và tiếng Anh

Tên luận án:

ĐỐI CHIẾU ẨN DỤ Ý NIỆM TRONG KHẨU HIỆU TIẾNG VIỆT VÀ TIẾNG ANH

Ngành:

Ngôn ngữ học so sánh-đối chiếu

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án "ĐỐI CHIẾU ẨN DỤ Ý NIỆM TRONG KHẨU HIỆU TIẾNG VIỆT VÀ TIẾNG ANH" tập trung phân tích và đối chiếu các mô hình ẩn dụ ý niệm phổ biến trong khẩu hiệu chính trị-xã hội của hai ngôn ngữ, nhằm xác định những điểm tương đồng và khác biệt về cấu trúc ánh xạ, biểu thức ngôn ngữ và tần suất xuất hiện. Nghiên cứu sử dụng khung lý thuyết ẩn dụ ý niệm của Lakoff và Johnson (2003) và Kovecses (2002), với đối tượng khảo sát là 600 khẩu hiệu tiếng Việt và 600 khẩu hiệu tiếng Anh. Các phương pháp nghiên cứu chính bao gồm miêu tả, phân tích ý niệm, đối chiếu hai chiều và thống kê.

Luận án là công trình đầu tiên ở Việt Nam nghiên cứu một cách hệ thống về ẩn dụ ý niệm trong diễn ngôn khẩu hiệu chính trị-xã hội, góp phần làm rõ nét đặc trưng văn hóa của Việt Nam và các nước bản ngữ tiếng Anh. Công trình này củng cố lý thuyết ngôn ngữ học tri nhận và có giá trị ứng dụng trong nghiên cứu ngôn ngữ.

Kết quả cho thấy ẩn dụ ý niệm có mức độ phổ biến cao trong cả hai ngôn ngữ, với ẩn dụ cấu trúc chiếm ưu thế vượt trội (~50%), khẳng định vai trò quan trọng của chúng. Luận án xác định các miền nguồn chung như XÂY DỰNG, ĐẤU TRANH, HÀNH TRÌNH, SINH VẬT, VẬT THỂ và các miền ý niệm không gian đối xứng (LÊN-XUỐNG, TRƯỚC-SAU, TRONG-NGOÀI, DÍNH LIỀN-TÁCH RỜI) được sử dụng để cụ thể hóa các ý niệm trừu tượng. Cấu trúc ánh xạ giữa các miền nguồn và miền đích có nhiều nét tương đồng, trong đó các giá trị tích cực thường được định hướng lên trên, ra phía trước, bên trong, dính liền, còn các giá trị tiêu cực thì ngược lại.

Tuy nhiên, nghiên cứu cũng chỉ ra những điểm khác biệt về tần suất và đặc trưng văn hóa. Chẳng hạn, tiếng Anh ưu tiên miền nguồn HÀNH TRÌNH hơn, trong khi tiếng Việt phổ biến hơn với XÂY DỰNG. Số lượng dụ dẫn trong tiếng Anh cũng đa dạng hơn. Đặc biệt, luận án phát hiện các mô hình ẩn dụ đặc trưng riêng cho từng ngôn ngữ, phản ánh lối tư duy và đặc điểm văn hóa dân tộc. Cụ thể, người nói tiếng Anh có xu hướng tri nhận chính trị và cuộc sống theo góc nhìn năng động, cạnh tranh, hướng tới thành công, còn người Việt Nam lại mang cái nhìn tĩnh tại, xây dựng, nhấn mạnh nỗ lực và niềm tin.

Các phát hiện này không chỉ củng cố lý thuyết ngôn ngữ học tri nhận mà còn có giá trị ứng dụng thực tiễn trong việc biên dịch, thiết kế khẩu hiệu và giảng dạy ngoại ngữ, giúp nâng cao nhận thức về vai trò của ẩn dụ ý niệm trong giao tiếp đa văn hóa.

Mục lục chi tiết:

• DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

• MỞ ĐẦU

  • 1. Lý do chọn đề tài
  • 2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
  • 3.2. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu và tư liệu nghiên cứu
  • 4. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
  • 5. Đóng góp mới về khoa học
  • 6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn
  • 7. Cấu trúc của luận án

• Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN

  • 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
    • 1.1.1. Tình hình nghiên cứu về ẩn dụ ý niệm
      • 1.1.1.1. Tình hình nghiên cứu ẩn dụ ý niệm trên thế giới
      • 1.1.1.2. Tình hình nghiên cứu ẩn dụ ý niệm ở Việt Nam
    • 1.1.2. Tình hình nghiên cứu về khẩu hiệu và ẩn dụ ý niệm trong khẩu hiệu
      • 1.1.2.1. Nghiên cứu về khẩu hiệu
      • 1.1.2.2. Nghiên cứu về ẩn dụ ý niệm trong khẩu hiệu
  • 1.2. Cơ sở lý luận
    • 1.2.1 Lý thuyết về ẩn dụ ý niệm
      • 1.2.1.1 Ẩn dụ theo quan điểm tri nhận
      • 1.2.1.2. Các khái niệm cơ bản liên quan đến ẩn dụ ý niệm
      • 1.2.1.3. Cấu trúc của một ẩn dụ ý niệm
      • 1.2.1.4. Đặc điểm của ẩn dụ ý niệm
      • 1.2.1.5. Phân loại ẩn dụ ý niệm
      • 1.2.1.6. Ấn dụ và văn hoá
      • 1.2.1.7. Quy trình nhận diện ẩn dụ ý niệm
      • 1.2.1.8. Mô hình đối chiếu ẩn dụ ý niệm
    • 1.2.2. Lý thuyết về ngôn ngữ học đối chiếu
    • 1.2.3. Lý thuyết về khẩu hiệu
      • 1.2.3.1. Khái niệm khẩu hiệu
      • 1.2.3.2. Đặc điểm của khẩu hiệu
      • 1.2.3.3. Chức năng của khẩu hiệu
  • 1.3. Tiểu kết chương 1

• Chương 2: ĐỐI CHIẾU ẨN DỤ CẤU TRÚC TRONG KHẨU HIỆU CHÍNH TRỊ-XÃ HỘI TIẾNG VIỆT VÀ TIẾNG ANH

  • 2.1. Khái quát về ẩn dụ cấu trúc trong khẩu hiệu chính trị-xã hội tiếng Việt và tiếng Anh
  • 2.2. Đối chiếu ẩn dụ có miền nguồn XÂY DỰNG
    • 2.2.1. Ẩn dụ có miền nguồn XÂY DỰNG trong khẩu hiệu chính trị-xã hội tiếng Việt
    • 2.2.2. Ẩn dụ có miền nguồn XÂY DỰNG trong khẩu hiệu chính trị-xã hội tiếng Anh
    • 2.2.3. Đối chiếu ẩn dụ có miền nguồn XÂY DỰNG trong khẩu hiệu chính trị-xã hội tiếng Việt và tiếng Anh
  • 2.3. Đối chiếu ẩn dụ có miền nguồn ĐẤU TRANH
    • 2.3.1. Ẩn dụ có miền nguồn ĐẤU TRANH trong khẩu hiệu chính trị-xã hội tiếng Việt
    • 2.3.1. Ẩn dụ có miền nguồn ĐẤU TRANH trong khẩu hiệu chính trị-xã hội tiếng Anh
    • 2.3.3. Đối chiếu ẩn dụ có miền nguồn ĐẤU TRANH trong khẩu hiệu chính trị-xã hội tiếng Việt và tiếng Anh
  • 2.4. Đối chiếu ẩn dụ có miền nguồn HÀNH TRÌNH
    • 2.4.1. Ẩn dụ có miền nguồn HÀNH TRÌNH trong khẩu hiệu chính trị-xã hội tiếng Việt
    • 2.4.2. Ẩn dụ có miền nguồn HÀNH TRÌNH trong khẩu hiệu chính trị-xã hội tiếng Anh
    • 2.4.3. Đối chiếu ẩn dụ có miền nguồn HÀNH TRÌNH trong khẩu hiệu chính trị-xã hội tiếng Việt và tiếng Anh
  • 2.5. Ẩn dụ cấu trúc đặc trưng chỉ xuất hiện trong khẩu hiệu chính trị-xã hội tiếng Việt hoặc tiếng Anh
  • 2.6 Tiểu kết chương 2

• Chương 3: ĐỐI CHIẾU ẨN DỤ ĐỊNH HƯỚNG TRONG KHẨU HIỆU CHÍNH TRỊ-XÃ HỘI TIẾNG VIỆT VÀ TIẾNG ANH

  • 3.1. Khái quát về ẩn dụ định hướng trong khẩu hiệu chính trị-xã hội tiếng Việt và tiếng Anh
  • 3.2. Đối chiếu ẩn dụ định hướng LÊN-XUỐNG
  • 3.3. Đối chiếu ẩn dụ định hướng TRƯỚC-SAU
  • 3.4. Đối chiếu ẩn dụ định hướng TRONG-NGOÀI
  • 3.5. Đối chiếu ẩn dụ định hướng DÍNH LIỀN-TÁCH RỜI
  • 3.6. Tiểu kết chương 3

• Chương 4: ĐỐI CHIẾU ẨN DỤ BẢN THỂ TRONG KHẨU HIỆU CHÍNH TRỊ-XÃ HỘI TIẾNG VIỆT VÀ TIẾNG ANH

  • 3.1. Khái quát về ẩn dụ bản thể trong khẩu hiệu chính trị-xã hội tiếng Việt và tiếng Anh
  • 4.2. Đối chiếu ẩn dụ bản thể có miền nguồn SINH VẬT
    • 4.2.1. Ẩn dụ có miền nguồn SINH VẬT trong khẩu hiệu chính trị-xã hội tiếng Việt
    • 4.2.2. Ẩn dụ có miền nguồn SINH VẬT trong khẩu hiệu chính trị-xã hội tiếng Anh
    • 4.2.3. Đối chiếu ẩn dụ có miền nguồn SINH VẬT trong khẩu hiệu chính trị-xã hội tiếng Việt và tiếng Anh
  • 4.3. Đối chiếu ẩn dụ bản thể có miền nguồn VẬT THỂ
    • 4.3.1. Ẩn dụ có miền nguồn VẬT THỂ trong khẩu hiệu chính trị-xã hội tiếng Việt
    • 4.3.2. Ẩn dụ có miền nguồn VẬT THỂ trong khẩu hiệu chính trị-xã hội tiếng Anh
    • 4.3.3. Đối chiếu ẩn dụ có miền nguồn VẬT THỂ trong khẩu hiệu tiếng Việt và tiếng Anh
  • 4.4. Tiểu kết chương 4

• KẾT LUẬN