Nghiên cứu về cơ sở thuế và giải pháp mở rộng cơ sở thuế ở Việt Nam
Kinh tế học (chuyên ngành Thuế và Tài chính công)
Luận án tập trung nghiên cứu vấn đề mở rộng cơ sở thuế tại Việt Nam, một vấn đề cấp thiết cả về lý luận và thực tiễn do ảnh hưởng trực tiếp đến số thu ngân sách nhà nước. Cơ sở thuế được định nghĩa là yếu tố phản ánh phần thu nhập, giá trị tài sản hoặc giá trị của hàng hóa, dịch vụ được sử dụng để xác định số thuế phải nộp của người nộp thuế.
Đối tượng nghiên cứu của luận án là cơ sở thuế, với phạm vi nghiên cứu về nội dung là cơ sở của các loại thuế, về không gian là Việt Nam, và về thời gian là giai đoạn 2009-2021, có dự báo đến năm 2025 và tầm nhìn đến năm 2030. Các phương pháp nghiên cứu chủ yếu bao gồm phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng, duy vật lịch sử và phương pháp hệ thống.
Luận án được kết cấu thành bốn chương. Chương 1 tổng quan tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước về cơ sở thuế và mở rộng cơ sở thuế, đồng thời chỉ ra các khoảng trống cần tiếp tục nghiên cứu, đặc biệt là sự thiếu vắng các công trình nghiên cứu tổng thể áp dụng cho bối cảnh kinh tế - xã hội Việt Nam. Chương 2 trình bày cơ sở lý luận về cơ sở thuế và mở rộng cơ sở thuế, bao gồm các yếu tố xác định cơ sở thuế (phạm vi đối tượng chịu thuế, miễn giảm thuế, ngưỡng đánh thuế, chi phí khấu trừ, lỗ kết chuyển), các nguyên tắc thiết lập cơ sở thuế, các hình thức mở rộng cơ sở thuế (mở rộng quy mô, tăng giá trị), và các nhân tố ảnh hưởng. Chương này cũng phân tích xu hướng mở rộng cơ sở thuế ở các nước trên thế giới và những vấn đề đặt ra cho Việt Nam.
Chương 3 đánh giá thực trạng cơ sở thuế ở Việt Nam giai đoạn 2009-2021, tổng hợp kết quả thu ngân sách nhà nước, cho thấy tỷ lệ huy động vào NSNN bình quân đạt 24,5% GDP giai đoạn 2011-2020, vượt mục tiêu đề ra. Tuy nhiên, chương này cũng chỉ ra nhiều hạn chế như quy định hẹp về đối tượng chịu thuế, nhiều trường hợp miễn giảm, các khoản chi phí khấu trừ bất cập, chính sách ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp chưa hiệu quả, sự không thống nhất giữa cơ sở thuế danh nghĩa và thực tế, cũng như việc chính sách thuế chưa bao quát hết các hoạt động kinh tế mới phát sinh.
Trên cơ sở phân tích thực trạng và bối cảnh kinh tế trong nước, quốc tế, Chương 4 đề xuất các giải pháp nhằm mở rộng cơ sở thuế ở Việt Nam trong thời gian tới. Các giải pháp này tập trung vào việc mở rộng phạm vi áp dụng thuế tiêu dùng, thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân, thuế tài sản, hoàn thiện chính sách thuế tài nguyên, và nghiên cứu các luật thuế mới như thuế khí thải nhà kính và thuế đối với hoạt động kinh tế số, nhằm đảm bảo tính trung lập và chống xói mòn nguồn thu.